artikel

Voor de lens van de inspecteur

Geen categorie

De meeste foto’s zijn zakelijke registraties van arbeiders aan een machine, jonge meisjes in fabriekshallen en thuiswerkers. Een deel van de foto’s heeft naast functionele ook hoge esthetische kwaliteiten. Dat geldt vooral voor een serie foto’s die arbeidsinspecteur Daniel Filarski rond 1919 maakte van fabrieksmeisjes. Hij heeft ze met een artistiek oog gefotografeerd: vaak een beetje onscherp, tegen een lichte achtergrond en soms met wat tegenlicht. Aan deze foto’s is afgelopen najaar een tentoonstelling gewijd in de Kunsthal in Rotterdam. Van deze tentoonstelling is een bijbehorende fraaie catalogus gemaakt.

 

Uit de serie foto’s van fabrieksmeisjes hebben we voor dit artikel een tweetal uitgelicht. De eerste gaat over drie meisjes die engelachtig zijn weergegeven. Uit het bijschrift blijkt dat het toch geen hemelachtige situatie is: ‘fabriek van spanen korven, Schiedam. Sorteren van korven, eventueel stukjes inzetten, circa 1000 stuks per persoon’. Op de andere foto spreekt duidelijk het geestdodende, stoffige karakter van dit werk; vier zeer jonge meisjes zittend op een rij die jute zakken met de hand naaien.

 

Ook patienten met beroepsziekten werden in beeld gebracht. Zo is er een nogal confronterende foto van een vrouw met een door fosfor weggevreten onderkaak. Fosfor heeft invloed op de beengroei en afsterven van het bot kan hiervan het gevolg zijn. De vele gevallen van beroepsziekten door fosfor hebben in 1901 geleid tot de Phosphorluciferwet, waarbij het gebruik van witte fosfor voor de luciferfabricage in Nederland werd verboden. In het eerste Nederlandse leerboek over beroepsziekten door L. Heijermans uit 1908 staat deze foto ook afgedrukt met als bijschrift dat ‘deze gevallen nog niet geheel tot het verleden behoren, zoals blijkt uit nevenstaande foto genomen door de heer Scholte, adjunct inspecteur van de arbeid’. Opmerkelijk is dat vanaf 2003 honderden gevallen van dezelfde kaaknecrose beschreven zijn. Nu niet als gevolg van werk, maar als bijwerking van een geneesmiddel dat fosfor bevat (biphosphonaat) en dat gebruikt wordt om botkanker te bestrijden. Hieruit blijkt maar weer dat ervaringen uit het verleden geen garantie voor de toekomst betekenen.

 

Hans Rooseboom. Meisjes van de fabriek; voor de lens van de inspecteur. Nationaal Archief Den Haag/ Waanders, Zwolle 2008. ISBN 90 400 8538 3.

 

Reageer op dit artikel