artikel

Veilige alternatieven voor gevaarlijke stoffen

Gezond werken

Langdurige blootstelling aan ontvetters, verven en lijmen kan op de langere termijn blijvende schade aan de gezondheid veroorzaken. Daarom verdient het zoeken naar veilige alternatieven voor gevaarlijke stoffen serieuze aandacht. Twee goede praktijken.

Veilige alternatieven voor gevaarlijke stoffen

Met de Verbetercheck Gevaarlijke stoffen ondersteunt 5xbeter veilig en gezond werken met gevaarlijke stoffen. Daarnaast stimuleert 5xbeter bedrijven in de metaal zo veel mogelijk veilige alternatieven voor gevaarlijke stoffen te zoeken. Lees hier hoe Zeestad Staal in Den Helder en WILA in Lochem dit hebben aangepakt.

> > LEES OOK: Verbetercheck Gevaarlijke stoffen voor de metaal

Goede praktijk 1: Zeestad Staal in Den Helder

Verbetercoach Annemieke Leegwater kwam in 2013 voor het eerst in contact met Zeestad Staal in Den Helder. De Inspectie SZW had bij een bezoek aan het bedrijf een opmerking gemaakt over het door hen gebruikte ontvettingsmiddel.

> LEES OOK: SZW op ‘road to zero’ met kankerverwekkers

Midden in de hal stond een grote ton met TD600 ontvetter, voorzien van het symbool GHS08 (stralende borstkas). Te spuiten metaalproducten werden met het ontvettingsmiddel ingespoten en aan de lucht gedroogd. Tijdens het werkproces droegen de werknemers een masker als adembeschermingsmiddel. Ontvetten met dit middel was een dagelijkse bezigheid. De werkgever was zich niet bewust van het risico.

Op zoek naar alternatief voor carcinogene ontvetter

In het Veiligheidsinformatieblad van de ontvetter staat dat het product bij herhaalde blootstelling schade kan toebrengen aan organen. Cyclische koolwaterstoffen met een aandeel van 75-100% en xyleen met een aandeel 10-25% zorgen voor dit risico. Xyleen is bovendien verdacht voortplantingsgevaarlijk. Als eigenaar en bedrijfsleider Raymond Groen op het risico wordt geattendeerd, gaat hij direct op zoek naar een gezondheidsvriendelijker alternatief. “Alles moet gewoon veilig worden.”

> LEES OOK: Zo werk je veilig met gevaarlijke stoffen

Op een beurs komt Zeestad Staal in contact met een leverancier voor een alternatief. Met een geïmproviseerde proefopstelling probeert het bedrijf het nieuwe product uit. Zo doet het bedrijf ervaring op met hoe het zijn werkproces met het nieuwe middel het beste kan inrichten.

Veel minder schadelijke bestanddelen

Het nieuwe product Hakapur 445 is niet helemaal vrij van schadelijke componenten en wordt aangeduid met het ‘uitroepteken’-pictogram (GHS07). Maar het aandeel schadelijke bestanddelen ligt aanzienlijk lager.

Het ontvettingsproces is nu geheel ingericht met het nieuwe product. Drogen gebeurt niet langer aan de lucht in de productiehal, maar bij de poedercoatstraat. Daar wordt de lucht via filters afgezogen; ook een verbetering ten opzicht van de oude situatie. Deze voortvarende aanpak met actieve zoektocht naar veilige alternatieven voor gevaarlijke stoffen  bij Zeestad Staal is een inspirerend voorbeeld en goede praktijk.

Verbeterchecks

Een Verbetercheck is een digitaal instrument, volledig gebaseerd op de arbocatalogus. Bedrijven en werknemers in de metaalbewerking en metalektro kunnen die kosteloos gebruiken. Op 5xbeter.nl vindt u ze allemaal, plus best practices in de branche met vervangers van gevaarlijke stoffen.  Een Verbetercheck invullen komt neer op het beantwoorden van vragen. De basis is een rekenmodel om risico’s te beoordelen. Na beantwoording van alle vragen verschijnt de beoordeling van het bedrijf, de werkplek of de machine. Verbeterchecks zijn gebaseerd op veel metingen uit de branche of op risicobeoordelingsmodellen. Daarom hoeft een individueel bedrijf zelf geen metingen meer uit te voeren.

> GA NAAR de Verbetercheck Gevaarlijke stoffen

Goede praktijk 2: WILA B.V. in Lochem

WILA B.V. in Lochem heeft veiligheid en gezondheid hoog in het vaandel staan. In dat kader kijkt het bedrijf ook naar veilige alternatieven voor gevaarlijke stoffen. Via Toxic houdt men het register van de gebruikte gevaarlijke stoffen bij en de veiligheidsinformatiebladen actueel. Dit systeem biedt echter geen mogelijkheid voor blootstellingsbeoordelingen.

> LEES OOK: Veel VIB’s krijgen dikke onvoldoende

Maarten Broersma, KAM-manager bij WILA, richt zich in zijn vervangingsbeleid eerst op de meest gevaarlijke categorie stoffen: de CMR-stoffen (carcinogeen, mutageen, reprotoxisch). Zijn aanpak om veilige alternatieven te vinden bestaat uit drie stappen:

  1. Eigen leveranciers benaderen voor een alternatief (een CMR-vrij en bij voorkeur niet gelabeld product).
  2. Op Google zoeken naar andere leveranciers en hen uitnodigen voor een gesprek over alternatieven.
  3. Via navraag in zijn eigen netwerk van andere metaalbedrijven bekijken of zij hiermee bezig zijn en welke informatie zij kunnen delen.

> LEES OOK: Wat is een goede bronaanpak bij CMR-stoffen? 

De werking van de vervangende producten moet natuurlijk van een vergelijkbaar niveau zijn. De tweede fase in de vervanging van gevaarlijke stoffen is het testen van alternatieven. Een aantal mensen van de betreffende afdelingen wordt hierover benaderd en geïnformeerd.

Uittesten veilige alternatieven voor gevaarlijke stoffen

Voor het verwijderen van (minimale) harsresten op kantpersgereedschappen gebruikte WILA Gasket & Carbon Stripper. Op het etiket van dit product staan onder andere deze twee H-zinnen: H351 Verdacht van het veroorzaken van kanker en H361 Kan mogelijk de vruchtbaarheid of het ongeboren kind schaden.

> LEES OOK: Meer kennis nodig over gevaarlijke stoffen

Maarten Broersma probeert als alternatief Topclean van de firma Eco-Nova uit. Dit product is vrij van etikettering en heeft ook geen gevaarsymbolen op het etiket. Topclean moet iets langer inwerken dan het oude product en bij het wegpoetsen is iets meer kracht nodig. De tests zijn geslaagd, WILA is volledig over op Topclean.

Testen bij alle voorkomende handelingen

Voor het handmatig ontvetten en reinigen van stalen producten gebruikte WILA Soft Surface Cleaner. Een van de bestanddelen van dit product is ethanol. Er lopen momenteel meerdere tests met verschillende producten. De producten van Eco-Nova geven bij bepaalde toepassingen problemen. Het gaat vooral om roestvorming als het product niet goed droog is en er daarna verpakkingsmateriaal omheen gaat.

Dit soort zaken komt alleen naar voren door op alle voorkomende handelingen tests uit te voeren. In de gevallen dat het niet nodig is om het product te verpakken, blijkt Microsolv van Eco-Nova wel een geschikt alternatief. Dit product is vrij van etikettering. Microsolv droogt iets langzamer dan Soft Surface Cleaner.

Alternatieven gemiddeld twee tot drie keer duurder

De vervangende alternatieven zijn gemiddeld twee tot drie keer duurder. Gezien de verbruikshoeveelheden is dit geen probleem voor het managementteam van WILA. Ook de opdrachtgevers zijn tevreden en stellen geen eisen aan de te gebruiken producten, zoals dat in bijvoorbeeld de vliegtuigbouw wel voorkomt. De werknemers zijn ook blij. Zij vinden het een goede zaak dat hun bedrijf op zoek blijft gaan naar minder schadelijke alternatieven. En hun werkgever dus blijvend aandacht heeft voor veilig en gezond werken. WILA zet dit beleid dan ook graag voort.

Marti Beeftink en Annemieke Leegwater | verbetercoaches bij 5xbeter, Emily van de Vijver | 5xbeter

Reageer op dit artikel