nieuws

Motiveren met minder regels en meer vertrouwen

Gezond werken

Goede vakmensen weten zelf heel goed hoe zij veilig en gezond moeten werken, zegt Mathieu Weggeman, hoogleraar Organisatiekunde aan de TU Eindhoven. Dat hoeft een arboprofessional hen niet te vertellen. “Juist ruimte en vertrouwen motiveert mensen om hun vak goed te doen en duurzaam inzetbaar te blijven.” Een collectieve ambitie helpt.

Motiveren met minder regels en meer vertrouwen

In een modern arbobeleid zijn zelfregulering, motivatie en eigen regievoering bijna niet meer weg te denken. Op het Landelijk Arbo Congres ‘Naar een modern arbobeleid’ is Mathieu Weggeman keynote spreker over het motiveren van de moderne werknemer. Hoe zorg je ervoor dat mensen vanuit zichzelf veilig en gezond werken? Waar zit de startmotor die de vonk overbrengt?

 ‘Goed zijn in je vak’ is kern van duurzame inzetbaarheid

De kern van duurzame inzetbaarheid is voor Mathieu Weggeman ‘goed zijn in je vak’. “Vakdeskundigheid van mensen op de vloer is belangrijker dan al het andere. Het zorgt ervoor dat je goed bent in wat je doet. Daaraan ontlenen mensen hun motivatie. Daarin zit ook dat professionals zelf heel goed weten wat veilig is en wat niet. Als mensen niet weten hoe zij veilig moeten werken en daartegen zondigen, zijn het geen goede vakmensen.”

Weggeman combineert in lezingen een no-nonsense blik en de nodige humor met een scherp inzicht. Hij heeft het niet op controle en toezicht door ‘turfsmurfen, vinkvee en spreadsheetfundamentalisten’. Liever vonken dan vinken, is zijn adagium. Ook arbo heeft tekortkomingen, vindt hij. “Veel arbowerk is generalistisch: het geldt voor iedereen, terwijl omstandigheden altijd bijzonder zijn. En er wordt altijd vanuit gegaan dat mensen behoorlijk dom zijn en zelf niet goed snappen wat hun allemaal kan overkomen. Dat is niet zo.”

> LEES OOK: Vinklijsten: handig maar niet heilig

Verantwoordelijkheid duurzame inzetbaarheid ligt bij individu

De verantwoordelijkheid van de vakdeskundige professional voor veilig en gezond werken – duurzaam inzetbaar blijven – ligt bij het individu, vindt Weggeman. Daar kan een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) best bij helpen, aldus de hoogleraar. “Risico’s in kaart brengen is nog wel een zinvolle service. Dat je op gevaren wijst, is goed. Maar als je voorschrijft welk gedrag daarbij hoort, ontken je iemands vakmanschap.”

> LEES OOK: Zo vergeet u niets in de RI&E

‘Gedrag voorschrijven bij een risico? Dan ontken je iemands vakmanschap

Weggeman vergelijkt het met een autoweg. “Een waarschuwingsbord voor een gevaar is goed, maar voor een goede bestuurder hoef je daar geen snelheidslimiet aan te koppelen. En als je om de haverklap zo’n bord tegenkomt, zeg je op een moment ‘het zal allemaal wel’. Je wordt dan minder alert. Want overdaad schaadt. Zo werkt het ook met te veel arboregels.”

> LEES OOK: Durf los te laten, zegt Allard Droste

Deskundigheid tonen door voorschriften te schrappen

Volgens Weggeman is er een wildgroei in arboregels die elkaar soms ook tegenspreken. De arboprofessional zou zijn vakdeskundigheid moeten inzetten om alleen aandacht te vragen voor de noodzakelijke dingen. Een arboprofessional is er om te wieden, stelt hij. “Ik vind arboprofessionals niet zo professioneel. Alles dichttimmeren met regels is makkelijk. Je toont juist deskundigheid door voorschriften te schrappen: hier laten we het over aan de professional, maar daar is het risico te groot. Dat vergroot de intrinsieke motivatie van mensen, omdat zij meer ruimte en vertrouwen krijgen. Voor de belangrijke voorschriften is meer aandacht, omdat het er maar een paar zijn.”

> LEES OOK: Met intrinsieke motivatie naar modern arbobeleid

Minder regels en meer vertrouwen helpt collectieve ambitie

Met minder voorgeschreven regels en meer vertrouwen op de deskundigheid van mensen, helpt een collectieve ambitie, stelt Weggeman. Een collectieve ambitie maakt duidelijk wat het belang is van een organisatie, afdeling of team. En waar je dus samen vol voor gaat. Weggeman: “Bij een collectieve ambitie heb je er last van als een ander iets fout doet of een ongeluk krijgt; want wij werken samen aan hetzelfde doel. Mensen letten daarom op elkaar. Dat doen zij alleen als ze zichzelf verbonden voelen met dezelfde club die hetzelfde doel nastreeft; als er collectieve ambitie is.”

‘Een collectieve ambitie maakt duidelijk waar je samen vol voor gaat’

Volgens Weggeman komt met een collectieve ambitie eerder horizontale collegiale toetsing van de grond. “Als artsen in een ziekenhuis samenwerken in de ambitie om goede gezondheidszorg te leveren, dan heb je er last van als iemand dat verprutst. Dat is anders als een specialist alleen een poli en operatiekamer huurt. Een collectieve ambitie is goed, zodat professionals elkaar op de werkvloer horizontaal aanspreken op onveilig gedrag.”

> LEES OOK: High5 voor veiligheid in het MUMC+

Expliciet maken wat impliciet in de organisatie leeft

Een collectieve ambitie is er niet ineens, zegt Weggeman. Die moet je bij medewerkers ophalen of door wat impliciet in de organisatie leeft expliciet te maken in bijvoorbeeld een tekst of film, meent hij. Dat gebeurt volgens hem nog te weinig. “Veel managers vinden dat softe praat en investeren daar niet in. Maar ik ben wel hoopvol, omdat de jongere generatie juist meer ‘value driven’ en ‘mission driven’ is. Daar waar de oudere generatie meer ‘money driven’ is. Jongeren hebben het wel vaker over de Big Why en de raison d’être. Oftewel: wat is het nut van dit bedrijf en waarom zal ik er zoveel van mijn tijd in investeren?”

Met meer ruimte voor en vertrouwen in de vakdeskundigheid van professionals en een collectieve ambitie, kunnen mensen floreren. Zo ontstaan de mooiste dingen, is de ervaring van Weggeman. Maar hij voegt eraan toe: niets is zo ongelijk als de gelijke behandeling van ongelijken. Volgens Weggeman kun je 80 procent van de werknemers goed sturen op resultaat, maar dien je bij je 20 procent nog een vinger aan de pols te houden. “Durf onderscheid te maken. Je moet met mensen die nog niet zo vakdeskundig zijn andere afspraken maken. Die moet je wel aan regels houden of in een meester-gezelrelatie laten leren. In een ziekenhuis moesten beginnende artsen volgens een protocol handelen, ervaren artsen hadden meer vrijheid.”

> LEES OOK: 7 do’s voor leidinggeven aan professionals

‘Niets is zo ongelijk als de gelijke behandeling van ongelijken

Training en coaching helpt intrinsieke motivatie op gang

Toch vinden veel mensen het moeilijk om de startmotor van de intrinsieke motivatie aan te zwengelen. Weggeman: “Die mensen moet je duidelijk maken wat de richtlijnen zijn waaraan ze zich moeten houden. Of ze kunnen gecontroleerd worden door collega’s die het werk al langer doen. Mensen die hun best willen doen, kunnen via training en coaching geholpen worden. Als het niet beter wordt, dan zijn ze niet op de goede plek of aan het saboteren. Dan kun je er maar beter afscheid van nemen.  We moeten ook erkennen dat er druiloren zijn.”

Tekst | Walter Baardemans

 

> TIP: Mathieu Weggeman is keynote spreker op het Landelijk Arbo Congres ‘Naar een modern arbobeleid’.

Reageer op dit artikel