nieuws

Verkeerde kanker, nul smartengeld

Gezond werken

Defensie wist van de gezondheidsrisico’s van werken met chroomhoudende verf, maar zweeg erover. Dat blijkt uit onderzoek van het RIVM. De meerderheid van de oud-medewerkers kan naar smartengeld fluiten. Zij hebben de ‘verkeerde’ kanker. Letselschade-experts eisen een betere regeling.

Verkeerde kanker, nul smartengeld

Diep door het stof ging staatssecretaris Barbara Visser van Defensie. “We hebben fouten gemaakt. Dat betreur ik. Daarvoor bied ik alle medewerkers excuus aan.” Zij sprak deze woorden begin juni. En wel bij de presentatie van het onderzoek door het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) en TNO naar de blootstelling aan chroom-6 bij oud-medewerkers van Defensie.

Dat gebeurde bij het onderhoud aan legermaterieel in NAVO-onderhoudswerkplaatsen, zogeheten POMS-locaties. In Brunssum, Eygelshoven, Vriezenveen, Coevorden en Ter Apel werkten circa 2500 mensen. Zij kregen de dampen van het kankerverwekkende antiroestmiddel binnen. Door inademing en via de huid bij het schuren, slijpen en verven van tanks en trucks.

> LEES OOK: Alle chroom-6-verbindingen carcinogeen

RIVM-onderzoek maakt klip en klaar: chroom-6 is gevaarlijk

Uit het onderzoek komt klip en klaar naar voren dat het al vanaf 1973 bij Defensie bekend was: werken met chroom-6 is gevaarlijk. Toch verzuimde het ministerie werknemers over de risico’s te informeren en beschermende maatregelen te nemen. “Het arbobeleid bij Defensie was vooral een papieren beleid”, staat in het RIVM-onderzoek. En: “Er werd gemarchandeerd met aanwijzingen van de Inspectie SZW over arbeidsomstandigheden. Het management vreesde dat kostbare verbeteringen van arbeidsomstandigheden de sluiting van POMS-locaties kon versnellen.”

Defensie bleef met militaire missies en mannentaal gericht op oorlogsvoering

Voorzitter Ruud Vreeman van de onderzoekscommissie verwoordt het aldus: “Door een cultuurclash bleef Defensie met zijn militaire missies en mannentaal als ‘niet te veel zeuren’ gericht op oorlogsvoering. Terwijl het onderhoud aan het materieel neerkwam op garagewerk waarbij gezondheidsbescherming ondanks arboregelgeving geen prioriteit had.”

> LEES OOK: Chroom-6: Defensie aansprakelijk

Defensie bood coulanceregeling voor ‘daadwerkelijk zieken’

In 2014 kwam de ernst van de gezondheidsproblemen door chroom-6 in de openbaarheid. Oud-medewerkers was het op reüniebijeenkomsten opgevallen dat veel collega’s aan kanker en afweerstoornissen leden. Of al waren overleden. Defensie reageerde in 2015 met een coulanceregeling. Mensen die ‘daadwerkelijk ziek’ waren geworden, konden aanspraak maken op tussen de 3.000 en 15.000 euro. Er was ook veel kritiek, omdat veel oud-medewerkers met kanker of andere klachten buiten de regeling vielen.

Op reünies viel op dat veel collega’s kanker hadden of waren overleden

Die kritiek is weer in alle hevigheid opgelaaid. Oorzaak: de smartengeldregeling die Defensie naar aanleiding van het RIVM-onderzoek met de militaire vakbonden is overeengekomen. Afhankelijk van de ernst van de aandoening gaat het om een bedrag tussen 5.000 en 40.000 euro. Plus een eenmalige uitkering van 3.850 euro voor zelfgemaakte ziektekosten en reiskosten. Ook nabestaanden kunnen 3.850 euro claimen. De regeling geldt uitsluitend voor oud-medewerkers met longkanker, neus- en maagkanker en verschillende andere longaandoeningen. “Die selectie is te beperkt en onrechtvaardig,”zegt letselschade-expert Yme Drost, die 350 oud-medewerkers vertegenwoordigt.

> LEES OOK: Defensie betaalt voor chroom-6 slachtoffers

Drost: ‘Grote meerderheid slachtoffers valt buiten de boot’

Drost: “Ik schat dat hooguit tien procent van de mensen ervoor in aanmerking komt. De grote meerderheid valt buiten de boot. Waarom krijgen oud-medewerkers met longkanker wél en die met slokdarm-, blaas- of keelkanker geen uitkering? Volgens Defensie ontbreekt voor deze typen kanker hard wetenschappelijk bewijs dat chroom-6 de oorzaak is. ‘Maar uitsluiten kunnen we het ook niet’, voegt Defensie eraan toe. Dan zeg ik: verschuil je niet achter wetenschappelijk bewijs. Kies voor een ruimere interpretatie van de regeling. Of bewijs dat blaaskanker of slokdarmkanker niet het gevolg is van chroom-6. Een omkering van bewijslast dus.”

‘Of bewijs dat blaaskanker of slokdarmkanker niet het gevolg is van chroom-6’

Voor mensen die buiten de regeling vallen wil Drost een collectieve claim indienen. “Defensie heeft willens en wetens zijn zorgplicht verwaarloosd en ernstige strafbare feiten gepleegd. Ik heb een memo uit de jaren 90 waarin de leiding van vliegbasis Twente, na een bezoek van de officier van justitie, letterlijk zegt: ‘Stoppen met strafbare feiten.’ Maar er werd niet gestopt.”

> LEES OOK: Het wat & hoe van veilig en gezond werken

Smartengeldregeling miskent ‘grote groepen chroom-6-gedupeerden’

De Heerlense letselschadeadvocaat Rob Bedaux staat oud-medewerkers uit Brunssum en Eygelshoven terzijde. Hij zegt het zo: “Een directeur van een garagebedrijf zou de bak zijn ingedraaid voor de feiten als op de POMS-locaties. Maar bij het Nederlandse en Amerikaanse leger schijnt dit allemaal zomaar te kunnen.” Ook Bedaux stelt dat de smartengeldregeling “grote groepen chroom-6-gedupeerden miskent”.

“Defensie had voor deze regeling een bepaald bedrag gereserveerd. Maar toen men zich realiseerde dat het bedrag veel hoger kon uitvallen, heeft de paritaire commissie van Defensie en bonden de lijst met aandoeningen ingeperkt, wat uitkeringen aan smartengeld bespaart.”

> LEES OOK: Terug naar af voor gedupeerden chroom-6

Ook vergoeding voor angst dat zich chroom-6-kanker openbaart

Bij het Gerechtshof in Den Bosch heeft Bedaux namens de Stichting Gedupeerden POMS-locaties een vordering van 9.000 euro lopen tegen Defensie. Voor iedere medewerker die op een POMS-locatie aan chroom-6 is blootgesteld. “Het RIVM-rapport helpt ons enorm in de rechtsgang, waarbij we ook een vergoeding eisen voor de angst die mensen ervaren dat zich een ziekte openbaart die in relatie kan staan met chroom-6: angstschade dus.”

‘Een directeur van een garagebedrijf zou de bak zijn ingedraaid voor de feiten als op de POMS-locaties’

“Veel mensen”, vult Yme Dorst aan, “zijn nog niet ziek, maar maken zich wel zorgen. Deze mensen moeten worden gecompenseerd met 5.000 euro om te voorkomen dat ze hun eigen risico in de zorgverzekering moeten betalen bij raadpleging van een specialist. Dat voorkomt erger leed. Defensie zegt dat de regeling voor grote groepen in het leven is geroepen. Maar voor veel individuele gevallen zal ik naar de rechter moeten. Longkanker is longkanker. Daarnaast moet het RIVM nog onderzoek publiceren naar de gezondheidsschade door CARC (Chemical Agent Resistant Coating), een andere gevaarlijke stof die op POMS-locaties is gebruikt.”

‘Kanker is kanker, dus wees loyaal naar oud-medewerkers’

Op bijeenkomsten van Defensie in Almelo en Roermond, waar oud-medewerkers, hun familie en nabestaanden voorlichting kregen over het RIVM-rapport en de smartengeldregeling, liepen de emoties hoog op. Zoals bij Gerard Leushuis (73), die blaaskanker heeft en niet onder de regeling valt. “In de VS is een verband aangetoond tussen blaaskanker en chroom-6. Maar hier in Nederland niet. Dat is bitter.” Het kantoor van Leushuis in de werkplaats Vriezenveen stond tussen de straal- en de spuitcabine. “Ik droeg alleen een stofjas, ook al stond ik dagelijks in de chroomdampen. Kanker is kanker, dus wees als overheid loyaal naar je oud-medewerkers.”

Henk Coort uit Schinveld, voorzitter van de stichting voor oud-medewerkers van POMS-locaties, wijt de slokdarmkanker waaraan hij is geopereerd aan 30 jaar werk als tankmonteur van rupsvoertuigen op de locatie Brunssum. “Dampen van chroom-6 werden de hal in geblazen. Je proefde het metaal in je mond als je een boterham at. Als de Arbeidsinspectie op bezoek kwam, werden we twee dagen van tevoren gewaarschuwd om alles netjes op te ruimen.”

> LEES OOK: Beschermt een lashelm tegen chroom-6?

> HOUVAST bij de keuze van gezichtsbescherming? De PBMwijzer helpt.

‘Dampen van chroom-6 bliezen de hal in, je proefde het metaal in je mond als je een boterham at

‘Smartengeldregeling Defensie is flutregeling, geen erkenning’

Uit de coulanceregeling van Defensie ontving Coort 7.500 euro. “Een prutsbedragje voor iemand die met slokdarmkanker drie maanden in coma heeft gelegen en zijn leven overhoop gehaald ziet.” Van de kanker is Coort genezen verklaard, al is hij nu wel sterk beperkt in zijn eten en moet hij regelmatig aan de beademing. “We hebben allemaal in dezelfde zwijnerij moeten werken. En daarom is deze smartengeldregeling van Defensie een flutregeling, een klap in ons gezicht en dat van nabestaanden. We willen een betere erkenning en geen onderscheid tussen soorten kanker, waardoor de een 10.000 en de ander 40.000 euro krijgt. Dat heeft onze stichting ook kenbaar gemaakt in een brief aan Defensie. Wij willen voor iedereen die ziek is een beginkapitaal van 55.ooo euro. Exclusief de nog te berekenen schade door loonderving, pensioenachterstand en verlies aan levensvreugde.”

> LEES OOK: NVvA vraagt aandacht voor preventie beroepsziekten

Veel mensen herkennen zich niet in de bonden, zijn geen lid

Letselschade-expert Drost vindt dat de militaire bonden ‘de oren te sterk hebben laten hangen naar Defensie’ bij de onderhandelingen over de regeling. “Op de bijeenkomsten zeiden veel mensen zich niet te herkennen in de bonden. Ze zijn geen lid. Hen is niks gevraagd.”

Voorzitter Anne-Marie Snels van de vakbond AFMP/FNV werpt die kritiek van zich af. “We hebben wél leden onder de slachtoffers en hebben hen ook geraadpleegd, zodat we in de paritaire commissie zorgvuldig konden opereren. We hebben een quickscan gedaan naar aandoeningen. Daar is een lijst uit voortgekomen, al wisten we toen nog niet wat het RIVM-onderzoek ging opleveren. Wel kan de lijst worden uitgebreid als nieuw wetenschappelijk onderzoek daar aanleiding toe geeft. In de regeling zitten ook twee clausules om er in bepaalde gevallen van af te wijken. Maar we zijn altijd terughoudend geweest om verwachtingen te wekken.”

“Geld is er genoeg”, reageert advocaat Bedaux. “De NAVO heeft in 2000 een kwart miljoen euro verstrekt voor een nieuwe spuitcabine en betere arbeidsomstandigheden op locatie Brunssum. Defensie heeft daar niks mee gedaan. Dat voordeel eis ik op namens de zieke oud-medewerkers die nog leven. Want sinds 2015 is al bijna de helft van mijn cliënten overleden.”

Tekst | Loek Kusiak

 

> Dit is een artikel uit Vakblad Arbo. Meer lezen? Word abonnee

> TIP: het boek Beroepsziekten voorkomen

Reageer op dit artikel