artikel

Wat doen mensen bij brand?

Veilig werken

Auteur: Arthur Zanders

 

Na branden met veel slachtoffers is er weer volop aandacht voor het onderwerp en worden allerlei initiatieven genomen om de brandveiligheid op een hoger niveau te krijgen. We kunnen brand voorkomen door veilige apparatuur en bedrading te gebruiken, of open vuur te vermijden. Maar we kunnen ook kijken naar de reactie van mensen bij brand.

 

De laatste jaren komt er steeds meer belangstelling om vanuit gedragskundig perspectief naar de reacties bij brand te kijken. Vooral omdat blijkt dat de technische uitgangspunten onvoldoende inzicht geven in de respons van mensen. Mensen reageren anders dan gedacht of gewenst. Veel van de regelgeving is gebaseerd op selectief en beperkt wetenschappelijk onderzoek dat bovendien tientallen jaren oud is.

 

Het meeste klassieke onderzoek naar gedrag van mensen bij brand is gebaseerd op observaties van gedragingen bij ernstige calamiteiten. Het is nog maar de vraag of dit representatief is voor het gedrag in minder ernstige situaties. Zo reageren mensen vaak niet op brandalarmen, maar heeft dit meestal geen ernstige consequenties omdat veel alarmen loos zijn of de brand al snel gedoofd is.

 

Lantane en Darley deden al in 1968 een onderzoek naar de gedragingen van mensen bij brand. Zij lieten proefpersonen in een ruimte en simuleerden vervolgens brand door rook in de ruimte toe te laten. Na vijf minuten sloeg ongeveer driekwart van de proefpersonen alarm. Zaten de proefpersonen echter samen met anderen in de ruimte, dan sloeg slechts tien procent alarm. De proefpersonen reageerden hier achteraf nogal laconiek op. Ze dachten dat het allemaal wel mee zou vallen, zeker als anderen ook niets deden. Dit is het bekende bystander-effect.

 

Een ander aspect is in later onderzoek het Friendly Fire Syndrome genoemd: we zien wel signalen van brand, maar onderschatten het gevaar ervan. Bij brand slaat al snel de paniek toe, wordt vaak gedacht. Dit komt echter maar zelden voor. Zelfs bij de aanslagen in 2001 op de Twin Towers in New York bleek er nauwelijks sprake van paniek en was het meeste gedrag rationeel.

Het blijft belangrijk onderzoek te doen naar gedrag bij brand. Training blijkt een belangrijke voorwaarde te zijn voor een adequate respons bij brand.

Reageer op dit artikel