artikel

Boren en slopen zonder stof

Geen categorie

Onder de naam Werkgoed wordt tot 2006 een twintigtal projecten uitgevoerd in het kader van het arboconvenant Bouw, dat de overheid, werkgevers- en werknemersorganisaties hebben afgesloten om veilig en gezond werken in de branche te bevorderen.

 

Een daarvan is het terugdringen van kwartsstof.

 

Vertegenwoordigers van de bouwwereld, overheid, arboorganisaties en pers woonden in Amsterdam een bijeenkomst bij over het voorkomen van blootstelling aan kwartsstof. Nieuwe en bestaande gereedschappen die voldoen aan de wettelijke norm voor kwartsstof op de werkplek, werden er gepresenteerd.

 

Werkgoed liet TNO Bouw uitzoeken hoe er gezonder geboord, gefreesd en gezaagd kan worden in steenachtige materialen.

 

Andre Moons, wetenschappelijk medewerker van TNO Bouw, lichtte de werkwijze van TNO en de bevindingen uit zijn onderzoeksrapport over blootstelling aan kwarts toe. Op verzoek van Werkgoed onderzoekt TNO momenteel ook nog hoe een gezonde werkaanpak voor stoffig werk te organiseren is. Gezonder slopen, koppensnellen van heipalen, betonspuiten en stralen van gevels dus.

 

TNO Bouw liet twee prototypen met sterk verbeterde stofafzuiging zien: een haakse slijptol en een sleuvenzaagmachine (zie kader ‘Stofvrij zagen en slijpen’).

 

Beide apparaten zijn gebaseerd op bestaande machines. Leveranciers van bestaande apparaten demonstreerden hoe daarmee stofvrij nat en droog te boren, nat en droog te slijpen en nat sleuven te zagen. Overigens blijkt uit de metingen van TNO dat met deze gereedschappen –

 

die gewoon te koop zijn – de MAC-waarde (de wettelijke grenswaarde van 0,075 mg/m2 gedurende acht uur blootstelling) ook niet werd overschreden.

 

Indruk maakte de demonstratie van een kernboorstatief met Adamas-apparatuur dat zich dankzij de aansluiting op een stofzuiger nat en stofvrij een vuistgroot gat door een betonnen muur boorde. Hilti Nederland liet zien dat met een standaardboorhamer met een geintegreerd stofafzuigingssysteem kleine boorklusjes wel degelijk stofvrij kunnen zijn.

 

Wat opviel is dat bij alle droge afzuigsystemen – net als bij een gewone stofzuiger – het legen van het stofreservoir of filter een heikel moment blijft. Voordat je het weet komt een deel van het zorgvuldig afgevoerde stof alsnog in iemands longen terecht.

 

Een centrale afzuiging op de hele bouwplaats zou daarom de meest wenselijk oplossing zijn.

 

Dat voorkomt het telkens uitkloppen en legen van kleine reservoirs met bouwstof. In Nederland is dit, anders dan in bijvoorbeeld de Verenigde Staten, nog niet erg in zwang. Ook al omdat hier in de bouw veel onderaannemers werken en het dus lastig is iets dergelijks te regelen.

 

Onder de aanwezigen ontspon zich een discussie over de wenselijkheid van HEPA-filters. ‘Alleen HEPA is zinloos’, stelt Moons van TNO Bouw. ‘Het werkt niet in de praktijk. Dat filter zit binnen de kortste keren verstopt wegens de enorme hoeveelheden stof die het te verwerken krijgt.’ Hij meent dat de aanschaf van zo’n filter weggegooid geld is. ‘Het heeft niets met gezondheid te maken, maar met commercie.’ Een combinatie van een L-filter en een M-filter werkt volgens Moons wel, en is afdoende om aan de Nederlandse regelgeving te voldoen. Een HEPA-filter heeft inderdaad alleen zin als gebruikgemaakt wordt van een meertrapsfiltering, liefst met ‘cycloonwerking’, vindt ook de vertegenwoordiger van het ministerie.

 

Om de reductie van kwartsstof te bevorderen heeft Werkgoed allerlei voorlichtingsmateriaal ontwikkeld in de hoop een gedragsverandering bij de werkers in de bouw te bewerkstelligen.

 

‘We moeten met kwartsstof hetzelfde proces doorlopen als met de acceptatie van veiligheidsschoenen in de bouw’, zegt Cor Dekker van All in Techniek nadat hij een haakse slijper met een bouwstofafzuiging van Dustcontrol heeft gedemonstreerd.

 

‘Het duurde even, maar nu loopt niemand meer op gympen in de bouw.’

 

Werkgoed bedacht voor haar campagne de slogan: ‘Minder kwartsstof inademen: Dat geeft lucht.’ In folders en op de website www.werkgoed.nl wordt uitgelegd wat te doen en te laten om de risico’s te verminderen.

 

Het doel is dat eind 2006 minimaal negentig procent van de werknemers en werkgevers op de hoogte is van de risico’s van kwartsstof en dat dan bij minimaal tachtig procent van de risicovolle bouwwerkzaamheden stofbeperkende apparatuur gebruikt wordt.

 

DE GEVAREN VAN KWARTSSTOF

 

In bijna alle (steenachtige) bouwmaterialen zit kwartsstof: in kalkzandsteen, beton, baksteen en mortel. Ook in natuurlijke gesteenten als kwartsiet en graniet. Bij het zagen, hakken, slijpen, frezen ervan komt veel fijn stof vrij. Voor een deel bestaat dat stof uit het bij inademen schadelijke kwartsstof. Kwarts werkt cumulatief en kan op den duur silicose veroorzaken, een slopende longziekte. Kwarts staat ook op de lijst van kankerverwekkende stoffen. Ruim honderdduizend mensen in de bouw worden op dit moment nog aan kwartsstof blootgesteld. Bij ongeveer 10 procent van hen is sprake van zeer hoge concentraties en is schade aan de longen te verwachten. Sinds 1 januari 2001 is Beleidsregel 4.18-4 ‘Doeltreffende beheersing van blootstelling aan kristallijn, respirabel kwarts in de bouw’ van kracht. Daarin is vastgelegd dat een dagelijkse dosis van 0,075 mg/m2 gedurende acht uur blootstelling de bovengrens is. Daarvoor werd door de wetgever een tweemaal zo hoge MAC-waarde (Maximaal Aanvaarde Waarde) veilig geacht… Bij onbeschermde (bouw)activiteiten komen soms onverwacht hoge concentraties kwartsstof in de lucht. Zo kwam in een onderzoek bij het vegen van een betonvloer al dertien keer meer kwartsstof vrij dan wettelijk wenselijk wordt geacht. Het aandeel kwartsstof in het vrijkomende stof bij het zagen van betontegels is wel 40 procent. Het respirabel stof (in te ademen) dat tijdens het bewerken van kalkzandsteen door de lucht zweeft, bestaat voor 25 procent uit kwartsstof. Gewoon beton en baksteen halen gemiddeld 15 procent. Van de proefpersonen in het promotieonderzoek van Evelyn Tjoe Nij (zie arbo nr. 03-2004) ademden sleuvenfrezers, betonboorders en voegenhakkers het meeste kwartsstof in. Toepassing van stofafzuiging en het gebruik van water kunnen de blootstelling aan kwartsstof met 80 tot 90 procent verminderen, stelde zij. Metingen door TNO-bouw bij nat boren, nat en droog slijpen en nat sleuvenzagen met bestaand gereedschap, laten zien dat deze bewerkingen de MAC-waarde voor respirabel kwartsstof niet overschrijden. De effectiviteit van het eenvoudigweg natmaken van het bouwmateriaal kan zeer hoog zijn. ‘Wij zien veel in de reductie van kwartsstof door het impregneren met water’, zegt Moons, wetenschappelijk medewerker van TNO Bouw. ‘Spuit bijvoorbeeld een betonvloer goed nat en laat het rustig een nachtje staan. Bij het bewerken de volgende dag is de blootstelling aan kwartsstof al aanzienlijk gereduceerd.’ Pas wanneer voornoemde oplossingen onvoldoende soelaas bieden, zijn aanvullende persoonlijke beschermingsmaatregelen nodig zoals het gebruik van een volgelaatsmasker met P3-filter.

 

 

Voor meer informatie: www.werkgoed.nl en www.arbouw.nl.

 

Reageer op dit artikel