artikel

Eenzame helden

Geen categorie

Volgens de eerste spreker, prof. dr. Andrew Hale van de Universiteit Delft, bewijst klokkenluiden dat een organisatie of systeem niet openstaat voor (zelf)-lering. In zijn optiek vindt het dan ook voornamelijk plaats in gesloten, conflictueus opererende, zelfingenomen en tot op zekere hoogte zelfs arrogante organisaties. Hale eindigde zijn betoog met de stelling dat veiligheidskundigen bij ernstige misstanden de klok behoren te luiden, overigens pas nadat zij eerst alle geeigende wegen hebben bewandeld om de misstand aan te kaarten. Van de aanwezigen viel 88 procent hem bij. Zijn tweede stelling, dat het NVVK een collectieve aansprakelijkheidsverzekering voor klokkenluiders moest afsluiten, kreeg met 56 procent beduidend minder bijval.

 

De twee volgende sprekers nuanceerden Hales eerste stelling. De heer Hendriks van het Staatstoezicht op de mijnen was weliswaar van mening dat klokkenluiden bijdraagt aan het gewenste veiligheidsniveau, maar hij wees erop dat er alternatieven bestaan. Hij noemde als voorbeeld de zogeheten informele melding in de mijnbouwsector, die het optreden van een klokkenluider minder noodzakelijk zou maken. Desondanks poneerde Hendriks de stelling dat klokkenluiden het nalevingsgedrag bevordert; zeventig procent van de aanwezigen was het hiermee eens.

 

Ook Bob Koning van werkgeversorganisatie VNO/NCW achtte klokkenluiden in beginsel niet nodig, omdat er volop alternatieven bestaan. Zo wees hij onder andere op de mogelijkheden om de arbodienst in te schakelen, naar de ondernemingsraad te stappen of de Arbeidsinspectie te waarschuwen.

 

Dat laatste noemde hij een soort gelegitimeerde vorm van klokkenluiden. Tachtig procent van de aanwezigen kon zich in zijn mening vinden.

 

WETTELIJKE BESCHERMING KLOKKENLUIDERS

 

Al op 21 november 2002 heeft het Tweede Kamerlid mevrouw Van Gent een voorontwerp ingediend voor de wettelijke bescherming van klokkenluiders in het Burgerlijk Wetboek (kamerstuk 28 990 nr. 2). Het uitgangspunt hiervan is dat de in materieel en formeel opzicht zorgvuldig handelende klokkenluider bescherming verdient. De werknemer moet zich primair onthouden van het openbaren van gedachten of gevoelens als door de openbaarmaking het functioneren van de onderneming niet in redelijkheid is verzekerd. Verder moet hij bijzonderheden geheimhouden waarvan hij het vertrouwelijke karakter begrijpt. Een en ander is echter niet van toepassing als de werknemer in redelijkheid kan menen dat het algemeen belang de openbaarmaking noodzakelijk maakt.

 

 

Maar de meeste klokkenluiders proberen wel degelijk hun boodschap eerst op de geeigende manier intern door te laten klinken, bleek uit de woorden van de volgende spreker, Ramona van der Linden. Zij haalde een onderzoek aan over de klokkenluidersproblematiek in het bedrijfsleven van onderzoeksbureau IVA Tilburg. Volgens De weg van de klokkenluider; keuzes en dilemma’s rapporteert maar liefst tachtig procent van de klokkenluiders de misstand eerst intern bij de directe leidinggevende of de directie.

 

Daar vinden ze echter zelden een gewillig oor. De Tilburgse onderzoekers constateerden dat in de helft van de onderzochte bedrijven het management niet positief stond tegenover kritiek van het personeel, terwijl in slechts een op de tien bedrijven het uiten van kritiek werd gestimuleerd. In de laatste categorie bedrijven worden dan ook vaker misstanden gemeld en opgelost, verhoudingsgewijs vaker zonder gevolgen voor de werkgevers en klokkenluiders dan in andere bedrijven. Uit hetzelfde rapport blijkt dat tweederde van de bedrijven voorstander is van uniforme gedragscodes voor klokkenluiders. Hierin zouden de procedure, zorgvuldigheidsvereisten en rechtsbescherming voor de klokkenluider moeten worden vastgelegd. Volgens de onderzoekers zijn bedrijven tegen een directe externe melding.

 

Werknemers daarentegen zouden juist behoefte hebben aan een onafhankelijke instantie.

 

Van der Linden eindigde haar bijdrage met de stelling dat onafhankelijke, overkoepelende begeleiding van klokkenluiders wenselijk is.

 

De laatste spreker was Paul Ulenbelt van het Bureau Beroepsziekten van de FNV. De FNV hecht zeer aan klokkenluiders, omdat zij kunnen helpen om ongevallen te voorkomen. Ulenbelt omschreef klokkenluiders als eenzame helden die vaak als oud vuil aan de kant worden gezet. Volgens hem lopen er 120.000 potentiele klokkenluiders rond in Nederland;

 

alleen dat aantal al achtte hij een goede reden om hun bescherming grondig te regelen. De NVVK zou moeten overgaan tot adoptie van de klokkenluiders onder de veiligheidskundigen. Daarnaast zou de vereniging een ondersteuningscommissie in het leven moeten roepen, bestaande uit gezaghebbende deskundigen. Ten slotte lanceerde Ulenbelt de stelling dat de NVVK een meldlijn voor onveilige situaties moet instellen. Maar liefst 83 procent van de aanwezigen had hier oor naar.

 

Of die meldlijn er ooit zal komen is de vraag. Wel heeft de NVVK naar aanleiding van de themamiddag besloten om een protocol voor klokkenluiders op te stellen. Dit zal een plaatsje krijgen in de nog te vernieuwen beroepscode. Naar verwachting wordt het ontwerp komend voorjaar gepresenteerd.

 

SAMENVATTING

 

Veiligheidskundigen kunnen vanuit hun beroep relatief snel in de positie van klokkenluider terechtkomen. De praktijk wijst echter uit dat klokkenluiders vaak in de problemen raken. Reden voor de Nederlandse Vereniging voor veiligheidskunde (NVVK) om een themamiddag aan het onderwerp te wijden, waarop verschillende sprekers hun licht over de thematiek lieten schijnen. Hierbij werden vijf stellingen geponeerd, die alle met een grote tot zeer grote mate van instemming werden ontvangen:

 

1. veiligheidskundigen moeten bij misstanden de klokken luiden (als de alternatieven uitgeput zijn);

 

2. klokkenluiden bevordert het nalevingsgedrag;

 

3. er zijn betere methoden dan klokkenluiden;

 

4. er is dringende behoefte aan een onafhankelijke overkoepelende begeleiding voor klokkenluiders;

 

5. de NVVK dient een meldlijn voor onveilige situaties te openen.

 

Naar aanleiding van de themamiddag heeft de NVVK besloten om een protocol voor klokkenluiders toe te voegen aan de beroepscode van de veiligheidskundigen.

 

 

Reageer op dit artikel