artikel

Kwarts, het nieuwe asbest?

Geen categorie

De aardkorst bestaat voor een groot gedeelte uit zand en dus uit kwarts (kristallijn silica, siliciumdioxide, SiO2). Bouwmaterialen zoals kalkzandsteen, beton en baksteen bevatten dan ook in meer of mindere mate kwarts. Bij het bewerken van deze bouwmaterialen (frezen, slijpen, boren en zagen) komt inhaleerbaar (respirabel) kwartsstof vrij. Ook stof dat na het werk op de vloer ligt en geveegd wordt, kan inhaleerbaar kwartsstof bevatten en gezondheidsschade veroorzaken. De vrijkomende hoeveelheid is afhankelijk van het kwartsgehalte van het materiaal en de soort bewerking. Onderzoek in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wijst uit dat van de honderdduizend bouwvakkers die last hebben van stof, er zo’n tienduizend serieus gevaar lopen door blootstelling aan kwartsstof. De Europese brancheorganisatie IMA (producenten van mineralen) heeft in een Good Practice Guide richtlijnen gegeven over veilig werken met kwartshoudende producten, maar de bouwsector heeft hier (nog) geen medewerking aan verleend.

 

Bij inademing van kwartsstof zal het merendeel in de neus- en mondholte achterblijven. Alleen inhaleerbare stof met een diameter kleiner dan 5 im kan tot in de longblaasjes doordringen en mogelijk schade veroorzaken. Blootstelling aan inhaleerbare kwarts kan leiden tot silicose (stoflongen) en bij langdurige hoge blootstelling tot longkanker. Het Internationale Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) heeft kristallijn, inhaleerbaar kwartsstof in 1997 (IARC Monograhs, Volume 68 Silica pag. 41) geclassificeerd als kankerverwekkend voor de mens. De Nederlandse overheid heeft daarom respirabel, kristallijn kwarts (CAS# 14808-60-7) op de lijst van kankerverwekkende stoffen geplaatst. Hierbij wordt een wettelijke grenswaarde gehanteerd van 0,075 mg/ m3, omdat alleen langdurige hoge blootstelling een verhoogde kans op longkanker geeft. Materiaal dat minimaal 1 procent vrij kristallijn kwarts bevat, wordt kwartshoudend materiaal genoemd. Gezien de concentratie inhaleerbare stof die bij bewerking van bouwmaterialen vrijkomt, is zonder aanvullende maatregelen de kans op blootstelling boven de grenswaarde reeel.

 

Dat is precies de reden voor het opstellen van de Beleidsregel Kwarts, die in vier stappen blootstelling beperkt:

 

1. Bronaanpak. Voorkomen dat er stof (dus mogelijk kwartsstof) vrijkomt. Mogelijke maatregelen: ‘nat’ bewerken van kwartshoudende materialen.

 

2. Afzuiging/ventilatie. Mocht stap 1 niet (kunnen) leiden tot een niveau van blootstelling onder de grenswaarde, dan kan men afzuiging en/of ventilatie inschakelen. Dit moet zo gebeuren dat anderen niet indirect worden blootgesteld. Maar hoe realiseer je afzuiging in de buitenlucht?

 

3. Vermijding van blootstelling. Door in binnen

 

situaties te werken in overdrukomstandigheden. Buiten kan men tegen de wind in werken, maar wel zo dat het probleem niet verschuift naar andere werknemers.

 

4. Persoonlijke beschermingsmiddelen. Bijvoorbeeld stofkapjes. Dit vraagt om een goede uitleg en werkinstructie aan de werknemers. Bovendien moet de naleving regelmatig worden gecontroleerd.

 

Onderzoek uitgevoerd in opdracht van SZW heeft uitgewezen dat gebruik van (punt) afzuiging en water tijdens bewerking van kwartshoudende materialen een aanzienlijke reductie (80 tot 95 procent) in blootstelling kan betekenen. De mate van kwartsblootstelling is echter alleen per functiegroep te beoordelen. Pas als het in de praktijk moeilijk haalbaar is om de blootstelling via bovengenoemd stappenplan te minimaliseren, gaat men ertoe over om de mogelijke blootstelling aan kwarts in kaart te brengen.

 

Een geaccrediteerd laboratorium kan die met FT-IR metingen vaststellen. Hieruit valt de mate van mogelijke gezondheidsschade af te leiden. Bij een redelijke kans op schade dienen aanvullende maatregelen te worden getroffen.

 

Reageer op dit artikel