artikel

Kwartsstof in de bouw

Geen categorie

De maximaal aanvaarde concentratie (MAC-waarde) voor kwarts is sinds 1 januari 2001 vervangen door een wettelijke grenswaarde van 0,075 milligram kwarts per kubieke meter lucht (mg/m3). Dit betekent dat werknemers gedurende acht uur maximaal aan 0,075 milligram kwartsstof per kubieke meter lucht mogen worden blootgesteld zonder risico op schade aan de gezondheid. Voor 2001 gold nog een tweemaal zo hoge waarde (0,15 mg/m3). Uit onderzoeken is gebleken dat bij meer dan de helft van de metingen de MAC-waarde was overschreden. De effectiviteit van de diverse maatregelen om blootstelling aan kwartsstof te minimaliseren, is onderzocht. Het natmaken van het bouwmateriaal kan werken, evenals het ventileren van de arbeidsplek. Maar of daarmee ook de MAC-norm wordt gehaald, is nog niet bekend.

 

KWARTS GEWOGEN

 

Kwarts komt voor in vrijwel alle steenachtige materialen. Hoeveel zit waarin?

 

KWARTS GEWOGEN

 

Materiaal

 

Gewichtspercentage kwarts (%)

 

 

zandsteen

 

50-90

 

 

kalkzandsteen

 

30-83

 

 

cellenbeton

 

12-44

 

 

Beton

 

20-30

 

 

baksteen

 

10-25

 

 

Gips

 

0-3,5

 

 

 

Beperking van de blootstelling moet bij de bron beginnen om het ontstaan en de verspreiding van stof zo veel mogelijk te voorkomen. Onderstaande maatregelen zijn hierarchisch gerangschikt. Maatregel 1 heeft dus voorrang op alle andere maatregelen, maatregel 2 op alle daaronder en zo verder. Het gebruik van ademhalingsbeschermingsmiddelen is de allerlaatste mogelijkheid, daar waar alle andere maatregelen niet of onvoldoende effectief zijn. Zo lang de effectiviteit van de afzonderlijke maatregelen niet precies bekend is, is het raadzaam om maatregelen te combineren.

 

1. Vermijd bewerkingen van kwartshoudend materiaal, bijvoorbeeld door toepassing van op maat geleverde materialen (prefab).

 

2. Vervang werkwijzen die veel stof veroorzaken door schonere werkmethoden.

 

• voegen met een pneumatische beitel uit te hakken in plaats van uit te slijpen;

 

• dakpannen en stenen door te zagen in plaats van te slijpen;

 

• beton en steen nat te boren/zagen;

 

• slijpgereedschap af te zuigen;

 

• stof op te zuigen in plaats van te borstelen, vegen of blazen.

 

• beton en steen nat te boren/zagen;

 

• gebruik van een slooprobot;

 

• boren in serie door gebruik van een op statief opgestelde, verrijdbare boormachine;

 

• handmatig uitsorteren van grove stukken hout, plastic e.d. uit bouw- en sloopafval in een overdruksorteercabine.

 

3. Zuig toch vrijgekomen kwartsstof bij de bron af en zorg voor voldoende ventilatie.

 

4. Scheid mens en bron. Denk hierbij aan op afstand bedienbare apparaten of verplaatsing van de werkzaamheden naar een minder stoffige omgeving.

 

Alle partijen onderschatten nog steeds de gevaren van het werken met kwartsstof. Werkgevers zijn wettelijk verplicht hun personeel te wijzen op de arbeidsrisico’s die ze lopen en op de preventieve maatregelen die ze kunnen nemen, maar daar schort nog wel wat aan. Hoe vaak zie je stratenmakers niet onbeschermd stoepbanden zagen? Het is al heel wat als ze gehoorbescherming bij zich hebben. Werknemers moeten gaan beseffen welke risico’s ze lopen en het belang inzien van preventieve maatregelen. Zij die jarenlang aan kwartsstof zijn blootgesteld, moeten zich regelmatig laten onderzoeken voor een tijdige herkenning en aanpak van silicose.

 

De opdrachtgever, de architect en de hoofdaannemer zijn partijen die grote invloed hebben op de mate waarin en de manier waarop met kwartshoudende materialen wordt gewerkt. Zij staan aan de bron van het probleem. In de afgelopen jaren zijn daarom nieuwe werkmethoden en gereedschappen ingezet om de risico’s te beperken. In hoeverre dat is gelukt, weet men niet. Want hoe meet je dat? Het staat in ieder geval vast dat stoflongen nog steeds voorkomen. Het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten signaleert een toename van het aantal meldingen van silicose.

 

Een beleidsregel is een gebruiksvoorschrift dat werkgevers en werknemers een leidraad geeft. Op 1 januari 2001 is een beleidsregel van het ministerie van SZW van kracht geworden waarin staat hoe het vrijkomen van kwartshoudend stof in de bouw te beperken is. Een beleidsregel is geen wettelijk voorschrift. Werkgevers en werknemers kunnen er dus van afwijken. Ze moeten wel voldoen aan minimaal hetzelfde beschermingsniveau als de beleidsregel biedt. De werkgever moet dit aan kunnen tonen in het kader van de RI&E.

 

De beleidsregel heeft betrekking op een aantal werkzaamheden dat tot hoge blootstelling aan kwartshoudend stof leidt. Door afzuiging en/of bevochtiging van het vrijkomend stof probeert men de blootstelling zo laag mogelijk te houden. Soms wordt de wettelijke grenswaarde dan nog steeds overschreden. In die gevallen is het gebruik van aanvullende ademhalingsbescherming noodzakelijk.

 

Het type bescherming is afhankelijk van de concentratie kwartsstof in de ademzone die ontsnapt aan de afzuiging of bevochtiging. Hoe hoger de blootstelling, hoe ‘zwaarder’ de bescherming. Voor een correct gebruik van ademhalingsbescherming is allereerst de keuze voor het juiste beschermingsmiddel van belang. Ook moet de werknemer voorlichting krijgen over het juiste gebruik van de middelen, onderhoud en reparatie. Andere voorwaarden hebben betrekking op de aard van het werk of het beschermingsmiddel. Zo moet iemand die zwaar lichamelijk werk verricht of langer dan twee uur een beschermingsmiddel gebruikt een gelaatsmasker met aangeblazen luchttoevoer dragen. Meer van dit soort voorwaarden zijn terug te vinden in de beleidsregel.

 

INFO: Zie voor verdere voorwaarden de beleidsregel Kwarts van het ministerie van SZW: www.arbobondgenoten.nl/arbothem/arboconv/sektdoku/bouw/convbouw.pdf. De site van het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten biedt een signaleringsrapport Beroepsziekten 2006 op www.beroepsziekten.nl/datafiles/Signaleringsrapport%202006.pdf.

 

Reageer op dit artikel