artikel

Liegen of klikken?

Geen categorie

In de hier beschreven casus heeft Janneke een ethisch dilemma: wat moet ik doen, wat is goed om te doen? In een eerder inleidend artikel over ethiek en morele waarden (zie Arbo 10, blz. 26 e.v.) werd benadrukt dat zo’n probleem vanuit verschillende belanghebbende partijen moet worden bekeken. In de hier beschreven casus heeft Janneke in theorie verschillende handelingsmogelijkheden. Zoals:

 

1 De RI&E aanpassen (inclusief plan van aanpak) waarbij het risico als klein wordt beoordeeld (geen actie nodig) en niets wordt verteld aan de Arbeidsinspectie over de interne discussies.

 

1a. Als bij 1, maar het risico als groot beoordelen. Als ernaar wordt gevraagd, zegt Janneke dat de acties om allerlei redenen nog niet zijn uitgevoerd.

 

2 Openlijk weigeren aan het verzoek te voldoen. Haar verhaal bij de Arbeidsinspectie vertellen zoals het is gegaan.

 

3 Haar verhaal onmiddellijk melden aan de Telegraaf (klokkenluider).

 

Vervolgens kunnen deze handelingsmogelijkheden worden beoordeeld op de morele waarden. In dit ‘gedachte-experiment’ vindt de beoordeling plaats vanuit de diverse belanghebbende partijen (perspectieven). De resultaten kunnen worden samengevat in een schema waarbij in elk vakje scores zijn geplaatst. Een plusteken geeft daarbij aan dat de morele waarde wordt gesteund, een minteken dat de morele waarde wordt geschonden. Het spreekt vanzelf dat dit geen absolute scores zijn en dat elke lezer hier anders over kan denken.

 

Hieronder per alternatief de verschillende gedachten over het schenden of steunen van de morele waarden in schema’s.

 

Alternatief 1a: als bij 1, maar het risico als groot beoordelen. Als ernaar wordt gevraagd, zegt Janneke dat de acties nog niet zijn uitgevoerd om allerlei redenen. Bij deze variant is het enige verschil met alternatief 1, dat de schending van de waarde eerlijkheid iets minder groot is.

 

Alternatief 1: de RI&E aanpassen (inclusief plan van aanpak) waarbij het risico als klein wordt beoordeeld (geen actie nodig) en niets vertellen aan de Arbeidsinspectie over de interne discussies.

 

 

Alternatief 2: openlijk weigeren aan het verzoek te voldoen. Haar verhaal bij de Arbeidsinspectie vertellen zoals het is gegaan.

 

 

Alternatief 3: haar verhaal meteen melden aan de Telegraaf (klokkenluiden).

 

 

De beste keuze lijkt het alternatief waar de meeste plustekens staan. Daarbij worden immers de meeste morele waarden gesteund. Er wordt echter voorbijgegaan aan de vraag bij welke belanghebbende het plusteken staat en hoe zwaar men een plusteken weegt. En aan de vraag welke morele waarde men het zwaarste laat wegen. Dat kan per persoon verschillen. Het belangrijkste is dat de schema’s een gestructureerde discussie mogelijk maken.

 

Allereerst nog een opmerking over de methode. In de praktijk blijkt dat vooral de morele waarde ‘respect voor autonomie’ lastig is te beoordelen. Ook al omdat men probeert om vanuit de verschillende perspectieven te kijken. En omdat eigenlijk alle actoren ook weer zouden moeten kijken naar respect voor de autonomie van de andere actoren. Dat is bijna niet te doen. Wellicht dat deze morele waarde vooral van belang is in een hulpverlener-clientsituatie en minder in de arbo-advieswereld. Daarom zijn in de schema’s slechts enkele gedachten over autonomie opgenomen.

 

De drie schema’s overziende lijkt alternatief 2 de beste keuze voor Janneke. De belangrijkste argumenten daarvoor, die terug te vinden zijn in de schema’s, zijn:

 

– Alternatief 1 neemt een loopje met de RI&E, het centrale instrument voor veiligheidsbeleid.

 

– Alternatief 3 is te overwegen als zich bij deze werkgever al eerder dit soort situaties hebben voorgedaan. Hoewel het gaat om een dodelijk ongeval, gaat het meteen naar buiten brengen wel erg ver. Het is niet zo ‘netjes’. Veel

 

veiligheidskundigen voelen zich toch loyaal tegenover hun bedrijf.

 

– De morele waarde ‘eerlijkheid’ is heel belangrijk alsmede het voorkomen dat zoiets weer gebeurt (‘goed doen’).

 

In een volgend artikel nemen wij de casus van Koos de Goede, uit het artikel in de vorige Arbo, nader onder de loep.

 

Reageer op dit artikel