nieuws

Wat het menselijk oor waarneemt als geluid, zijn kleine drukwisselingen in de lucht. Hoe groter de drukwisselingen, hoe luider het geluid. De term lawaai geldt voor ongewenst geluid, vaak met hoge geluidsniveaus.

De sterkte van het geluid wordt uitgedrukt in decibel. Mensen kunnen geluiden waarnemen met frequenties tussen 16 en 16.000 Hz.

Lawaaiige omgeving

Veel mensen werken in een lawaaiige omgeving. Geschat wordt dat 600.000 tot 800.000 werknemers in ons land dagelijks schadelijk lawaai ervaren. De gevoeligheid van het oor is afhankelijk van de frequentie. Om met de afwijkende gevoeligheid voor de diverse frequenties rekening te houden, meten we het geluid met een zogenoemd A-filter. De eenheid van het geluidsniveau wordt dan uitgedrukt in dB(A). De decibel is een exponentiele maat: bij stijging van het lawaai met drie dB, verdubbelt het geluidsniveau.

Schadelijk

Lawaai is niet alleen hinderlijk, maar bij hoge niveaus kan het ook schadelijk zijn voor het gehoor. Door langdurige blootstelling aan een (te) hoog geluidsniveau kan blijvende gehoorschade ontstaan. Geluidssterkte en blootstellingsduur bepalen de ernst van de gehoorschade. De trilharen in het oor sterven af en er komen geen nieuwe cellen voor in de plaats. Gehoorschade ontstaat geleidelijk en is niet te genezen. Als eerste vallen de hoge tonen weg en dat leidt tot het niet meer kunnen volgen van gesprekken in een rumoerige omgeving. Naast gehoorschade (auditief effect) kunnen ook niet-auditieve effecten optreden, zoals stijging van de bloeddruk, stressverschijnselen (hoofdpijn en vermoeidheid), schrikreflex en verstoring van de waarneming.

Arbeidshygiënische strategie

Om blootstelling aan schadelijk geluid te voorkomen, hanteert men de arbeidshygiënische strategie. Deze onderscheidt vier niveaus van maatregelen. Dat zijn, in volgorde van prioriteit:

  1. Bestrijden van geluidsniveau aan de bron (machines verwijderen).
  2. Isoleren van de bron/beperken van geluidsoverdracht (machines omkasten).
  3. Isoleren van de mens/beperken van de bloostelling (machines in aparte ruimte).
  4. Gebruiken van persoonlijke beschermingsmiddelen (gehoorbescherming).

RI&E

Artikel 6.7 van het Arbobesluit stelt dat voor de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) op elke arbeidsplaats een beoordeling en indien nodig meting van het geluidsniveau moet plaatsvinden. Dit om te bepalen waar en in welke mate werknemers aan schadelijk geluid bloot kunnen staan. De beoordeling en meting moeten representatief zijn voor de blootstelling aan geluid op de arbeidsplaats gedurende de dagelijkse arbeidstijd. Het is zaak de beoordeling en meting schriftelijk vast te leggen en periodiek te herhalen. Als uit deze inventarisatie de geluidsniveaus te hoog blijken, zijn maatregelen nodig. Die moeten worden vastgelegd in een plan van aanpak of lawaaibestrijdingsplan. Vóór de start van werkzaamheden waarbij hoge geluidsniveaus (hoger dan 80 dB(A)) te verwachten zijn, is uitvoering van een RI&E van dat werk verplicht.

Risico’s

De risico-inventarisatie en -evaluatie moet gericht zijn op risico’s van te veel lawaai voor de medewerkers. Hierbij moeten de volgende aspecten aan bod komen:

  • Gegevens over het lawaainiveau: frequentie van het geluid (in Hz), nagalmtijden.
  • Hoogte van het lawaainiveau: geluidsmetingen uit te voeren conform NEN 3418. Hiervoor is een goede geluidsmeter nodig en deskundigheid om met die meter om te gaan. Een indicatieve inschatting is te maken met de volgende vuistregel: als mensen op 1 meter afstand niet meer op een normale toon een gesprek kunnen voeren, dan is het geluidsniveau waarschijnlijk hoger dan 80 dB(A).
  • Overige informatie: bijvoorbeeld reeds genomen geluidsbeperkende maatregelen.
  • Klasseren van de werkzaamheden: welke werkzaamheden veroorzaken lawaai en is het geluidsniveau periodiek of continu?
  • Blootgestelde groep medewerkers: wie staan bloot aan hoge geluidsniveaus? Zijn deze medewerkers voorgelicht over de risico’s? Zijn er van hen medische gegevens (audiogrammen) beschikbaar?

CE-markering

Alle machines en gereedschappen die onder het Besluit machines van de Wet op de gevaarlijke werktuigen vallen, moeten een CE-markering hebben. De regels voor geluid zijn dan als volgt:

  • Maakt de machine of het gereedschap meer dan 85 dB(A) geluidsbelasting op de werkplek, dan moet de bijgevoegde fabrikantenverklaring dit vermelden. Deze waarde en de geluidsdruk moeten bovendien op het apparaat zelf staan vermeld.
  • Maakt de machine of het gereedschap meer dan 75 dB(A) geluidsbelasting op de werkplek, dan moet dit vermeld staan in de bijgevoegde fabrikantenverklaring en op het apparaat zelf.
  • Maakt de machine of het gereedschap minder dan 75 dB(A) geluidsbelasting op de werkplek, dan moet de bijgevoegde fabrikantenverklaring dit vermelden.

Geluid beperken

Er zijn tal van maatregelen mogelijk om geluid te beperken. Door bewuste keuzes te maken bij inkoop, organisatie en indeling. Zoals kiezen voor arbeidsmiddelen die zo weinig mogelijk lawaai maken. Of lawaaiige werkzaamheden laten verdwijnen door alternatieve productie- en werkmethoden toe te passen. Bij nieuwe bedrijfsgebouwen valt winst te behalen door een goed ontwerp en slimme indeling van de werkplek en de arbeidsplaats. Zo ontstaat een scheiding tussen lawaaiige en rustige(r) afdelingen. Een betere organisatie van de werkzaamheden en passende werkschema’s helpen ook. Luchtgeluid is te beperken door lawaaiige machines te omkasten of dempende materialen toe te passen, constructiegeluid door demping of isolatie en verbetering van de akoestiek. Ook passende onderhoudsprogramma’s, vooral van de draaiende delen van machines, kunnen veel overbodig geluid voorkomen. Op werknemersniveau zijn doeltreffende voorlichting en opleiding van belang, zodat werknemers weten hoe zij arbeidsmiddelen op de juiste manier kunnen gebruiken. En gehoorbeschermingsmiddelen kunnen bijdragen aan het voorkomen van schade aan het gehoororgaan.

Schadelijk?

Hoewel geluid pas schadelijk is boven 80 dB(A), kan geluid onder dit niveau ook invloed hebben op de gezondheid van werkende mensen. Het gaat dan om hinderlijk geluid. Dit is een veel gehoorde klacht in een omgeving waar mensen werk uitvoeren waarbij een hoge mate van concentratie vereist is, of waar mensen veel (per telefoon) moeten communiceren, bijvoorbeeld op een kantoor. Voor hinderlijk geluid bestaat weinig regelgeving. De Arboregeling (artikel 5.2) bepaalt dat het geluid van de computerapparatuur niet mag hinderen; volgens de toelichting mag die maximaal 45 dB(A) bedragen.

Bronnen en INFO • Arbobesluit, artikelen 6.6-6.11 • Arboregeling, artikelen 5.2 en 8.19 • Arbo-informatieblad AI-4, Lawaai op de arbeidsplaats

Reageer op dit artikel