blog

Arbo in space

Veilig werken

Er breken glorieuze tijden aan voor de ruimtevaart. Het heelal lonkt. En niet alleen naar de wetenschap die al zo lang worstelt met die ene prangende vraag: ‘Are we alone?’

Arbo in space

Nee, in het universum is meer te doen dan de speurtocht naar de oorsprong van het al en de reden van ons bestaan. Thans grijpt ook het bedrijfsleven zijn kans.

Ruimtewet

In november nam het Amerikaanse Congres een speciale Ruimtewet aan, die het voor bedrijven mogelijk maakt ertsen en andere waardevolle stoffen te gaan delven op asteroïden en andere hemellichamen. Voilá, de expansiedrift van de industrie kent geen grenzen. Aan ambities geen gebrek, maar nu de praktische kanten. Als deze extraterrestial mining operations serieuze vormen aannemen, wordt het tijd om ook eens serieus te gaan nadenken over de arbo-aspecten van het werken ‘in space’. Want zo veilig is het daarbuiten niet.

Team

Enkele jaren terug had ik eens het genoegen onze eigen ruimteheld André Kuipers live te horen spreken over zijn ervaringen met ‘ruimteveiligheid’. Hij sprak het jaarlijkse brandweercongres toe en vertelde dat je als astronaut letterlijk van alle markten thuis moet zijn om te overleven. Safety first! Dus zijn er noodplannen voor elke fase van de trip in space en weer terug. Eenmaal in het ISS, ben je als lid van het internationale team tegelijk brandweerman, ambulanceverpleegkundige, huisarts, gevaarlijkestoffenexpert en psychosociaal hulpverlener. Want professionele hulp zit niet vlak om de hoek als er aan boord van het internationale ruimtestation iets fout gaat met de veiligheid of het welzijn van de bemanning. En er kan heel veel fout gaan met zo’n fragiel stukje menselijke habitat in de kille, vijandige ruimte, waar een miniem fragment ruimtepuin al een ware ramp kan ontketenen.

Clou

De clou van het veiligheidsdenken in de ruimte is: als je daar bent, sta je er alleen voor en dus moet je uit het juiste hout gesneden zijn. Astronauten zijn duizendpoten die moeten uitblinken in crisisbestendigheid en veerkracht. Met de kleine eliteteams die het huidige ruimtevaarttijdperk domineren, is dat nog wel te doen. Die bravehearts krijgen jaren intensieve training in alle vormen van preventieve veiligheid en het oplossen van problemen en dilemma’s tijdens hun reis.

Maar hoe gaat dat als ruimtemijnbouw straks een massa-industrie wordt en grote bedrijven met commerciële oogmerken asteroïden van kostbare metalen en andere mineralen gaan beroven? In de aardse industrie is veiligheid al te vaak een sluitpost, want het kost alleen maar geld en gaat dus ten koste van de winst. Hoe gaan commerciële ruimte-exploitatiebedrijven in de voorbereiding van hun industriële ruimtemissies om met deze materie? Voeren ze van tevoren een RIE uit? Maken ze een arbobeleidsplan? Krijgen arbocoördinatoren iets te zeggen over de werk- en verblijfsomstandigheden van de commerciële ruimtereizigers?

Gezond

Even het geheugen opfrissen: de Arbowet verplicht elke werkgever om optimale voorwaarden te scheppen voor een veilige en gezonde werkomgeving en de kans op ongevallen te minimaliseren. Het toekomstige werkgebied van de commerciële en industriële ruimtevaart beschouwende, mogen we gerust stellen dat dat een lastige klus gaat worden. Erg gezond is reizen in de ruimte niet, weten we uit de praktijk van space trips tot dusver. Langdurig verblijf in gewichtloze toestand tast spieren en botten aan en er is ook gevaar van kosmische straling. Ergonomisch is het ook al niet veel soeps, want ruimte kost geld, dus zijn ruimteschepen en -stations geen millimeter groter dan strikt noodzakelijk. En hoe zit het met de vluchtwegen bij brand of een ander incident? Bij een brand in een fabriek op terra firma waarbij giftige rook of chemische dampen vrijkomen, vlucht je simpelweg naar buiten. Dat wordt in de ruimte een interessante uitdaging. Naar buiten vluchten kan wel, maar veiliger is het daar zelden.

Ruimteavontuur

Kortom, heel wat praktische veiligheidsaspecten om te regelen voordat de mens in de volgende fase van het ruimtevaartavontuur stapt. Als je volgens de methodiek van de RI&E zou proberen je een beeld te vormen van de benodigde veiligheidsinspanningen voor dit aankomende ruimteavontuur, kun je maar tot één conclusie komen: Mens, blijf maar liever met beide benen op de grond. Veilig op het ‘Ruimteschip Aarde’. Al is het hier in sommige opzichten misschien wel onveiliger dan daarbuiten in de kille lege ruimte. Maar dat is een ander verhaal …

 

Rob Jastrzebski | freelance journalist in de sector veiligheid en crisisbeheersing

Reageer op dit artikel