nieuws

Deze aanpak van gedrag op de werkvloer werkt wél

Veilig werken

Veel bedrijfsongevallen komen door menselijk gedrag. Maar hoe beïnvloed je gedrag op de werkvloer? Vooral als het gaat om routine- en risicogedrag? In dit artikel een aantal concrete voorbeelden van gedragsaanpakken die echt tot veranderingen leiden.

Deze aanpak van gedrag op de werkvloer werkt wél

In veel gevallen blijven pogingen tot gedragsbeïnvloeding beperkt tot het geven van informatie en het overdragen van kennis. Helaas is dit onvoldoende om het gedrag van medewerkers echt te beïnvloeden en te veranderen.

Een deel van de ongevallen wordt veroorzaakt door het ontbreken van kennis, een deel door routinegedrag en een deel doordat medewerkers zich niet houden aan de regels (van Eijck et al, 2013). Niet vreemd dus dat veel (voorloper)bedrijven en organisaties ‘de veiligheidscultuur’ willen verbeteren. Arboprofessionals in bedrijven realiseren zich steeds meer dat het daadwerkelijke gedrag van zowel medewerkers als ­leidinggevenden van essentieel belang is bij het voorkomen van ongevallen.

Gedragsbeïnvloeding in de wetenschap

Uit de wetenschappelijke literatuur (Trandis, 1977, Kahneman, 2011) zijn belangrijke inzichten te halen over gedragsbeïnvloeding die kunnen helpen bepalen wat wél werkt:

  • Kennis leidt niet automatisch tot verandering van (attitude en) gedrag. De mens is namelijk geen rationeel wezen. Vaak hebben medewerkers de kennis over wat de regels zijn om veilig te werken, maar houden zij zich er niet aan. Om allerlei verschillende redenen.
  • Slechts een klein deel van ons gedrag is bewust, beredeneerd of zelfs gepland. Een veel groter deel is onbewust, automatisch gewoontegedrag. Ons onbewuste gedrag heeft een noodzakelijke functie: voorkomen dat onze hersenen zwaar worden overbelast. Maar onbewust gedrag kan helaas ook leiden tot onveilige situaties. Denk aan ingesleten gewoonten als zonder mondkapje in een stoffige omgeving werken, enkel omdat ‘we dat al jaren zo gewend zijn’. Een ander voorbeeld is intuïtief handelen, zoals het even snel een stoel pakken in plaats van een trapje.
  • Mensen zijn kuddedieren en vooral heel gevoelig voor hun sociale omgeving. Wat doen collega’s? Geeft de leidinggevende het goede voorbeeld?

> LEES OOK: Veilig gedrag, een bewuste keuze?

Wat betekenen deze inzichten voor de dagelijkse praktijk?

In dit artikel beschrijven we een aantal concrete voorbeelden van (onderdelen van) gedragsaanpakken die daadwerkelijk tot veranderingen van gedrag op de werkvloer leiden. Belangrijke voorwaarde voor die aanpakken is dat arboprofessionals gedrag concretiseren naar ongewenste gedragingen en doelgedragingen van medewerkers. Wat moet men niet meer doen of minder? En wat willen we dat ze wel doen? Een voorbeeld van een ongewenste gedraging is het gebruik van de smartphone in de auto of heftruck. Voorbeelden van wat we willen dat medewerkers wel doen, zijn beschikbare beschermingsmiddelen gebruiken en collega’s aanspreken op onveilig gedrag. Concrete doelgedragingen vaststellen voor werkgevers, veiligheidskundigen en leidinggevenden is overigens minstens zo belangrijk.

> LEES OOK: Veilig echt kwestie van gedrag en cultuur?

Medewerkers inzicht geven in onbewust (onveilig) gedrag

Vaak kennen medewerkers de regels dus wel, maar houden zij zich er om allerlei redenen niet aan. Een strategie om dit te veranderen is om medewerkers inzicht te geven en bewust te maken van hun onbewuste (onveilige) gedrag. Arboprofessionals en leidinggevenden kunnen dit gedrag dan met hen bespreken. Het inzicht geven in en bediscussiëren van onveilig gedrag kan plaatsvinden tijdens veiligheidsevents, workshops of trainingen of tijdens een interactieve toolbox-meeting. Het is dan vooral van belang in gesprek te gaan met medewerkers over de redenen dat ze bepaald gedrag vertonen. Of waarom ze weerstand voelen tegen het vertonen van het gewenste gedrag. Wat bijvoorbeeld werkt, is om werknemers aan het eind een voornemen om veiliger te werken uit te laten spreken (implementatie-intentie) en hier vervolg aan te geven tijdens een follow-up-bijeenkomst per team.

Aanspreken van collega’s op onveilig gedrag op de werkvloer

Medewerkers geven veelal aan dat ‘aanspreken’ of ‘feedback geven’ op onveilig gedrag prima verloopt bij het bedrijf waar zij werken. Met aanspreken bedoelen ze dat ze een collega direct aanspreken wanneer die onveilig gedrag vertoont. Dit kan een goede methode zijn wanneer het gedrag direct gestopt moet worden. Bijvoorbeeld wanneer iemand geen helm draagt op een bouwplaats en een collega hem daarop wijst. De vraag is wel wat het effect van deze eenzijdige boodschap is op de langere termijn. Zijn collega’s door deze eenmalige ‘berisping’ intrinsiek gemotiveerd om het gedrag niet meer te vertonen? De ervaring leert dat medewerkers helaas toch vaak in hun oude gedrag vervallen.

> LEES OOK: Blijvende gedragsverandering, kan dat?

Bespreekbaar maken van onveilig gedrag op de werkvloer

Wat wél invloed blijkt te hebben op de intrinsieke motivatie voor blijvende gedragsaanpassing van medewerkers, is het bespreekbaar maken van onveilig gedrag. Hiermee bedoelen we niets anders dan een gesprek aangaan met de desbetreffende collega en écht door te vragen. Krijgt een collega ruimte om aan te geven waarom hij dit onveilige gedrag vertoont, of wat de mogelijke belemmeringen of juist wensen zijn om veilig te werken, dan kunnen deze aspecten worden aangepakt. Veiligheidsambassadeurs, leidinggevenden/voormannen, preventiemedewerkers en veiligheidscoördinatoren kunnen hier een voorbeeldrol in nemen. Dit kunnen zij bijvoorbeeld doen tijdens het lopen van veiligheidsrondes of inspecties, maar ook gewoon tijdens de dagelijkse werkzaamheden.

> LEES OOK: Communicatie over gedrag: verrassen vanuit de realiteit

Gebruikmaken van sociale omgeving: veiligheidsambassadeurs

Medewerkers zijn gevoelig voor hun sociale omgeving. Wat bij veel bedrijven goed werkt is om werknemers op te leiden tot veiligheidsambassadeur en rolmodel. Zodra een medewerker een expertrol krijgt toebedeeld dan wel kiest, verandert dit al zijn eigen gedrag (Pratkanis en Uriel, 2011). Ambassadeurs worden gezien als personen die voor veiligheid staan en altijd de regels opvolgen. Het effect daarvan is dat de veiligheidsambassadeur zich bewuster gaat gedragen en meer eigenaarschap vertoont over het eigen gedrag. De titel veiligheidsambassadeur zorgt er ook voor dat deze medewerkers een voorbeeldfunctie krijgen. Als gevolg daarvan moeten zij vaardigheden aanleren om veiligheidsthema’s met het team of de collega’s te bespreken.

> LEES OOK: Gedrag, de winst van de ‘wave’

Maak dat collega’s zich vrij voelen om mee te denken

Eenmaal voor de groep, bespreekt de veiligheidsambassadeur een thema. Bijvoorbeeld ‘elkaar aanspreken op onveilig gedrag’ of ‘een LMRA toepassen’. Ambassadeurs vertellen niet hoe het moet, maar stellen open vragen aan hun collega’s en brengen een discussie op gang. Het effect is dat collega’s zich vrij voelen om mee te denken. Over hoe zij het werk nog veiliger kunnen uitvoeren en welke belemmeringen ze ervaren om veilig te werken. Het wordt daardoor normaler om over veiligheid te praten. Wanneer populaire medewerkers lid worden van een ambassadeursgroep, kunnen bedrijven ook meteen stappen zetten in het verminderen van een machocultuur.

> LEES OOK: Gedrag: de kracht van informeel leiderschap

Voorbeeldrol leidinggevenden cruciaal bij beïnvloeden gedrag

Ook de rol van leidinggevenden is van cruciaal belang bij het beïnvloeden van het gedrag van medewerkers. Als leidinggevenden zelf veilig werken, stimuleert dat werknemers om ook veilig gedrag te vertonen. Leidinggevenden kunnen daarnaast medewerkers complimenteren wanneer zij het gewenste gedrag vertonen en het onveilige gedrag minder aandacht geven, bijvoorbeeld tijdens een observatieronde. Veel leidinggevenden in technische omgevingen hebben deze vaardigheden niet van nature, maar trainingen kunnen daarbij helpen.

Kortom, gedragsverandering is lastig. Maar er zijn stappen te zetten door er niet vanuit te gaan dat kennis over regels leidt tot gewenst gedrag. Geef inzicht in het onbewuste onveilige gedrag, ga vooral de dialoog aan, maak gebruik van de invloed van de sociale omgeving en leer vaardigheden aan.

Birgitte Blatter | manager arbeidsveiligheid VeiligheidNL. Charlotte Bruijnen | gedragsexpert en adviseur arbeidsveiligheid VeiligheidNL. Marije Oosterheert | gedragsexpert en adviseur arbeidsveiligheid VeiligheidNL. Bij VeiligheidNL werkt een team van gedragsexperts met meer dan 30 jaar ervaring in het beïnvloeden van gedrag en het bevorderen van veilig gedrag op de werkvloer.

Reageer op dit artikel