nieuws

Informeel leiderschap, dit doet het voor veilig gedrag

Veilig werken

Het enige wat je moet doen voor echte gedragsverandering bij veiligheid, is kijken hoe mensen met elkaar omgaan. En informele leiders inzetten om je doelen te bereiken. Petronel Bijlsma over het belang van informeel leiderschap.

Informeel leiderschap, dit doet het voor veilig gedrag

Petronel Bijlsma, organisatieadviseur, managementtrainer en executive coach, is een vrouw met een missie. Zij strijdt als eigenaar van FirmLeaders voor erkenning van informeel leiderschap binnen organisaties. Om leiderschap in organisaties inzichtelijk te maken, ontwikkelde Bijlsma de metafoor van damland en schaakland.

Damland is de plek waar de werkers zich bevinden. De staf en de leiders zitten in schaakland. “In damland werken mensen gemiddeld twintig tot dertig jaar voor dezelfde organisatie. In schaakland werken mensen niet langer dan een jaar of vijf bij hetzelfde bedrijf. Komt baas nummer 11 jou vertellen hoe het allemaal moet, terwijl jij je afvraagt hoe lang deze baas nu weer blijft en waarom de verandering nodig is omdat alles goed draait? Tja, dan treden er spanningen op.” 

Informeel leiderschap bij groepsdieren en gewoontedieren

Als mensen door een andere bril naar organisaties leren kijken verdwijnen die spanningen, stelt Bijlsma. “Mensen zijn groepsdieren, ze willen erbij horen. En zij zijn gewoontedieren die graag vasthouden aan wat werkt. Dat zijn de patronen. In een damlandsysteem heb je kleine cellen, met elk hun eigen informele leider. Bij een organisatie van zo’n drie- tot vierhonderd man gaat het dan om pakweg tien of elf mensen. Deze informele leiders leveren 90% van het leiderschap; zij leiden de organisatie en verbinden damland met schaakland.”

De belangen van damland en schaakland komen helemaal niet overeen

Vanuit het gegeven van deze onzichtbare organisatie heeft formeel sturen niet veel zin, zegt zij. “Nog een rapportage en weer een Excelletje, dat leidt nergens toe. Het enige wat je moet doen, is kijken hoe mensen met elkaar omgaan. En als je goed kijkt, zie je dat damland leeft vanuit ‘wij’, vanuit saamhorigheid. Mensen moeten het jarenlang met elkaar redden, dat wordt een soort klein-Volendam. In schaakland gaat het om ‘ik’, om carrière, macht, status, ambitie. En af en toe om het gezond laten groeien van de organisatie. De belangen van beide systemen komen dus helemaal niet overeen.”

Beïnvloeden in schaakland werkt anders dan in damland

Wat betekent dit voor een arboprofessional of veiligheidskundige? “Iedereen in een stafdienst, ook de arbodeskundige, moet twee talen spreken. Gedrag beïnvloeden in schaakland werkt anders dan in damland. In schaakland heb je ook wel wat informele lijntjes, maar in damland kun je vrijwel alleen maar beïnvloeden via de informele leiders.

Als je weet wie de informele leiders zijn, hoef je zelf niet zo hard te werken

Je ziet vaak dat schaakland er trainingen, hebbedingetjes, handboeken, regels en invulrapportages tegenaan gooit om mensen bewust te maken van veiligheid. Zogenaamd omdat het moet van de overheid. Maar in werkelijkheid om controle te hebben over damland.

Het enige wat helpt om verandering te bewerkstelligen in gedrag dat mensen al decennialang vertonen, is informeel leiderschap. Mijn pleidooi is: snáp dat en doe er gretig je voordeel mee. Want als je weet wie de informele leiders zijn, hoef je zelf niet meer zo hard te werken. En accepteer ook dat je er niet overheen kunt met je formele macht. Want zo werkt het, punt. De groep is altijd sterker dan één mens.”

Schaakland, begrijp wie de informele, echte leiders zijn

Het is Bijlsma’s missie dit besef door te laten dringen in schaakland. “Daar zitten ze 80% van de tijd te vergaderen. Terwijl de informele leiders de harde werkers en vakmensen aansturen in damland. Dáár, in het primaire proces, maken ze het geld. Maar jij bent niks anders dan baas nummer 11. En je mag best beseffen dat je geen wezenlijke impact hebt met je efficiënte Agile – en LEAN-methodes!”

Hoe leg je nu verbindingen met damland, als baas nummer 11?

Hoe leg je nu verbindingen met damland, als baas nummer 11? “Door te begrijpen wie de informele leiders zijn en met hen samen te werken. Zorg ervoor dat de teamleiders, de onderste laag in schaakland, voldoende bagage hebben om met de informele leiders om te gaan. Maak verbinding, wees erbij op de werkvloer en in de controlekamer.”

Let op: maak van informele leiders geen formele leiders

“De vier V’s van het Rijnlands model zijn wat dat betreft heel toepasselijk: vertrouwen hebben in je mensen, vakmanschap tonen zonder expert te zijn, visie hebben en verbinding maken. Die waarden zijn cruciaal. En let op: maak van de informele leiders geen formele leiders. Want dan raken ze hun macht kwijt. Maar betrek ze, neem ze mee, laat ze dingen regelen voor de groep.”

Blijft over de vraag: als je je bedrijf runt met informele leiders en vakmensen, wat doen we dan nog met formele leiders? “Dat is nou een mooie bezigheidstherapievraag voor schaakland”, besluit Bijlsma lachend.

Auteur | Lydia Lijkendijk

 

> TIP: Tijdens de Masterclass Leiderschap, cultuur en veiligheid laat Petronel Bijlsma u ontdekken wat informeel leiderschap is en hoe het werkt in uw eigen organisatie.

Leiderschap, cultuur en veiligheid: de kracht van informeel leiderschap

Reageer op dit artikel