artikel

Actueel

Wetgeving

Het ziekteverzuim in de particuliere sector is van 5,2 procent in 2002 gedaald tot 4,6 procent in 2004. Bij de overheid daalde het verzuim van 5,6 in 2002 naar 3,4 procent in 2003. Dat blijkt uit de Arbobalans 2005 die deze zomer naar de Tweede Kamer is gestuurd. De balans werd uitgevoerd door TNO, CBS en TNS Nipo. TNO enqueteerde 23.000 Nederlandse werknemers.

 

Een kwart van het verzuim is het gevolg van arbeidsomstandigheden. Dat is volgens de auteurs van de balans beduidend lager dan tien jaar geleden, toen dit nog ongeveer de helft van de werkenden betrof.

 

Goede berichten, zo lijkt het. Toch zijn er ook kanttekeningen te plaatsen. Zo is het werkgerelateerde verzuim uit 2004 in vergelijking met 2003 niet gedaald. Wel in vergelijking met tien jaar geleden. Maar de cijfers uit 1996 betroffen langdurig verzuim. De Arbobalans 2005 heeft ook het kortdurend verzuim meegenomen. En griepjes en verkoudheden zijn nu eenmaal lang niet altijd werkgerelateerd.

 

Beleidsmedewerker Wim van Veelen van de Vakcentrale FNV is dan ook niet in een hosannastemming. ‘Onveilig en ongezond werk moet worden aangepakt. En dan zijn de cijfers nog steeds ernstig. Mensen ervaren een toenemende werkdruk, het aantal RSI-klachten onder de werkgebonden klachten stijgt van 25 naar 27 procent, we hebben jaarlijks 25.000 beroepsziekten, 2500 doden door gevaarlijk werk en 100.000 geregistreerde ongevallen. Dat is het eind van een hele vervelende pijplijn, die begint met te veel stress en werkdruk. Het is niet voor niets dat werknemers hiertegen meer maatregelen eisen.’

 

Uit de balans blijkt inderdaad dat veel werknemers graag aanpassingen zien in hun arbeidsomstandigheden. Volgens de geenqueteerden kan vooral in kleinere bedrijven veel worden verbeterd. Zo zegt gemiddeld 57 procent van de 23.000 werknemers die eind 2005 de in de Arbobalans opgenomen Nationale Enquete Arbeidsomstandigheden invulden, dat er in hun werk maatregelen tegen werkdruk en/of werkstress nodig zijn. In het onderwijs ligt dit percentage met 70 procent het hoogst. Ook de zorg, openbaar bestuur, financiele dienstverlening en vervoer scoren bovengemiddeld. En het dalende verzuim? Plukken we de vruchten van de Wet verbetering poortwachter en meer eigen risico bij het bedrijfsleven? Van Veelen: ‘Nee, de teruggang van de economie van de laatste jaren is hier vooral debet aan. Arboconvenanten, folders en voorlichting helpen wel, maar uiteindelijk zijn werknemers bang hun baan te verliezen en lopen daarom langer door met een griepje of stevige verkoudheid. Maar het effect van eerdere wetgeving is wel eindelijk een beetje zichtbaar. En nu gooit Van Hoof de zaak overhoop door een nieuwe Arbowet in te voeren. Wij zoeken steun bij de werkgevers om zeker een aantal wijzigingen door het parlement te laten invoeren.’ Van Veelen pleit voor het in stand houden van het verplichte Arbospreekuur en het handhaven van de beleidsregel voor zwangere vrouwen. Volgens Van Veelen wil de staatssecretaris die ook afschaffen omdat het niet hoeft van Europa. FNV wil bovendien een verplichte werkdrukscan invoeren.

 

De meeste ernstige incidenten met gevaarlijke stoffen in de chemische industrie vinden plaats tijdens of na onderhoud. Dat blijkt uit cijfers van de Arbeidsinspectie die 37 incidenten onderzocht met gevaarlijke stoffen. Volgens de inspectie zijn de risico’s die werknemers lopen bij de bestrijding van een dergelijk voorval, niet altijd goed ingeschat. Tussen oktober 2004 en januari 2006 vonden 52 incidenten plaats met gevaarlijke stoffen in de bedrijven die vallen onder het Besluit risico’s zware ongevallen. In achttien gevallen maakte de dienst proces-verbaal op.

 

De incidenten zorgden onder meer voor het vrijkomen van gevaarlijke stoffen en ernstige brandwonden bij werknemers. Bij 17 van de 37 onderzochte incidenten liepen werknemers in meer of mindere mate letsel op.

 

Meer dan de helft van de ongelukken vindt plaats tijdens of als gevolg van onderhoudswerkzaamheden, bijvoorbeeld omdat het onderhoud op een onveilige of verkeerde manier wordt uitgevoerd. De Arbeidsinspectie bespreekt de resultaten met andere betrokken toezichthouders zoals provincies en gemeenten. Bij de inspecties zal meer aandacht komen voor de problemen met onderhoud. Ook de Onderzoeksraad voor Veiligheid en de Adviesraad Gevaarlijke Stoffen worden geinformeerd. Landelijke, provinciale en gemeentelijke toezichthouders gaan met ingang van volgend jaar via een uniforme methode controleren bij bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken.

 

In een advies aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid schrijft de Gezondheidsraad dat epidemiologisch onderzoek een verband laat zien tussen het optreden van borstkanker bij vrouwen en tientallen jaren werken in nachtdienst. Maar of langdurig nachtwerk een veroorzaker is van borstkanker is niet aangetoond, aldus de raad. Daarom wil de raad nader onderzoek om na te gaan of er sprake is van oorzaak en gevolg. Er is op dit moment volgens de Gezondheidsraad geen reden om vrouwen die langdurig nachtwerk doen extra te screenen.

 

Onderzoek uit de Verenigde Staten toonde aan dat onder een grote populatie vrouwelijke verpleegkundigen na ten minste twintig of dertig jaar nachtwerk bij hen ongeveer anderhalf keer zo vaak borstkanker voorkwam, in vergelijking met de verpleegkundigen die niet in nachtdienst werkten. De Gezondheidsraad voegt er wel aan toe dat niet altijd duidelijk wordt wat onder nachtwerk werd verstaan en hoe de verrichte hoeveelheid werd vastgesteld.

 

‘Deze beperkingen betekenen dat het gevonden verband op dit moment niet als oorzakelijk aangemerkt kan worden. Daarvoor is nog te veel onduidelijk. Ook ontbreekt vooralsnog bewijs voor een mechanisme dat het gevonden verband zou kunnen verklaren. Nader onderzoek is dan ook nodig’, aldus de raad.

 

De raad heeft wel een aantal hypotheses voor een mogelijk verband. Zo zou een chronische verstoring van het dag- en nachtritme invloed kunnen hebben op de productie van melatonine, een hormoon dat betrokken is bij het slaappatroon. Een verstoorde melatonineproductie wordt in verband gebracht met het optreden van borstkanker. Bevestigd is dit echter niet. Ook andere factoren die een dag- en nachtritme vertonen (componenten van het immuunsysteem, genen die het dag- en nachtritme sturen) zouden door nachtwerk beinvloed kunnen worden, aldus de Gezondheidsraad.

 

De kans op een dodelijk ongeval tijdens onderhoud op het spoor is een op de 4000. De laatste vijf jaar zijn jaarlijks gemiddeld 0,8 doden gevallen. Dat zegt de Arbeidsinspectie bij de start van een inspectieronde die tot januari 2007 zal duren. Het beroep baanwerker is het gevaarlijkste beroep in Nederland volgens de Arbeidsinspectie. De kans op een dodelijk ongeval is vier keer zo hoog als in de bouw, aldus woordvoerster Magda de Vetten. De bouw komt op de tweede plaats als het gaat om gevaarlijk werk. Daar is de laatste vijf jaar de kans op een dodelijk ongeluk een op de 16.000 werknemers.

 

In de baanwerkerssector werken 3400 mensen. Zij krijgen vooral met gevaarlijke situaties te maken als het onderhoudswerk niet strikt gescheiden wordt van het treinverkeer. Als de dienstregeling intact blijft en veiligheidsmensen moeten waarschuwen voor aankomende treinen, ontstaan de gevaarlijkste momenten, aldus de Arbeidsinspectie. Op 1 januari moet dan ook alle onderhoudswerk plaatsvinden als er geen treinen rijden.

 

De Arbeidsinspectie en de Inspectie Verkeer en Waterstaat controleren dit najaar of het werk wel volgens de regels gebeurt. Door de hoge ongevalcijfers heeft de baanwerkerssector hoge prioriteit. De inspecteurs kijken onder meer of de door de branche zelf genomen maatregelen goed worden uitgevoerd en ze letten ook op de samenwerking tussen de partijen die betrokken zijn bij de werkzaamheden aan het spoor zoals opdrachtgever, ingenieursbureau en hoofdaannemer en onderaannemers. Volgens het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vermindert de samenwerking tussen de twee inspectiediensten de toezichtlast voor de branche.

 

Deze zomer hebben zich honderden werknemers meer ziek gemeld dan in normale zomers. Dat komt door het hete weer van de zomer 2006. Dit meldt de Arbo Unie die ongeveer 40.000 werkgevers helpt met het arbeidsomstandigheden- en verzuimbeleid. Gemiddeld meldt volgens de arbodienst 4 procent zich ziek in de zomer, maar met de hittegolven van dit jaar ligt dat percentage 7,5 procent hoger dan normaal.

 

Volgens Arbo Unie zakte het verzuim na meer ziekmeldingen tijdens de eerste hittegolf in de week dat het iets koeler was terug naar het ‘normale’ niveau om weer te gaan stijgen toen de temperaturen opliepen.

 

Werknemers die veel buiten werken en mensen op een werkplek zonder airconditioning hebben veel last van het warme weer. Het zijn vaker oudere en zwaardere mensen die klachten krijgen. Ook melden zich meer personen met suikerziekte en zwangere vrouwen ziek.

 

Vermoeidheid en concentratieproblemen waren de meest voorkomende klachten. Ook sliepen veel mensen slecht vanwege de warmte. Volgens ArboNed is dit onzin. ArboNed meldde deze zomer dat er geen ‘significante verandering’ is in het aantal zomerse ziekmeldingen. Wel geeft de tweede arbodienst van het land toe dat de warmte deze zomer een issue was, maar met het verplaatsen van zwaardere werkzaamheden naar de ochtend of de namiddag, regelmatig drinken, korter werken, een hoofddeksel dragen en het dempen van felle lampen was het goed te doen, aldus ArboNed. En ook de oranjekoorts bleef beheersbaar en niet alleen door de tegenvallende resultaten van het voetbalelftal. ‘Eenvoudige afspraken tussen werkgever en werknemer bleken eerder deze zomer effectief te zijn bij de bestrijding van oranjekoorts. Ook toen steeg het verzuim niet’, aldus ArboNed-woordvoerster Inge Weel in een persverklaring.

 

Op het vierde internationale FOHNEU (Federation of Occupational Health Nurses within the European Union) congres op 19, 20 en 21 september 2007 wordt een masteropleiding voor alle arboverpleegkundigen in Europa gepresenteerd. Het curriculum wordt mede ontwikkeld door de University Sheffield en zal per e-learning worden aangeboden. De Beroepsorganisatie Arboverpleegkunde (BAV) draagt docenten voor die worden opgeleid in het coachen van Nederlandse studenten.

 

De Nederlandse arboverpleegkundigen werken mee aan de tweede module van het curriculum, ‘The Work of an Occupational Health Nurse and Interaction. De Nederlandse bijdrage spitst zich toe op adviesvaardigheden en communicatie van de arboverpleegkundige, de principes en praktijk van het oplossen van problemen door de beroepsgroep, psychologie rondom het stimuleren en motiveren van werknemers en groepsdynamica.

 

De Arbeidsinspectie controleert of stratenmakers zich aan de brancheafspraak houden oppervlakten vanaf 1500 vierkante meters machinaal te bestraten. Volgens de OBN (Ondernemersvereniging Bestratingsbedrijven) halen hun werknemers zelden hun pensioen als stratenmaker. De meesten moeten rond hun veertigste op zoek naar ander, fysiek minder zwaar werk. Vierhonderd stratenmakers vallen jaarlijks uit omdat ze het werk fysiek niet meer aankunnen. Dat kost de sector jaarlijks 11 miljoen euro. Lage rugklachten kosten de bedrijven ook nog eens 9,5 miljoen euro. Dit najaar onderzoekt de Arbeidsinspectie of de werknemers in deze branche te zwaar tillen en of grote oppervlakten wel volgens de regels met behulp van machines worden bestraat.

 

Bedrijven die desondanks toch grote oppervlakten met de hand laten aanleggen, krijgen eerst een waarschuwing. Bij recidive volgt een boete of stillegging van het project. Ook letten de inspecteurs op lawaai, blootstelling aan kwarts en het risico van aanrijdingen van stratenmakers.

 

Onder het motto ‘Start Veilig, een veilige en gezonde start in de loopbaan van jongeren’ vindt van 23 t/m 27 oktober 2006 de Europese week voor veiligheid op het werk plaats. De week is een initiatief van het Europees Agentschap voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk en vindt gelijktijdig plaats in alle Europese lidstaten. Volgens het agentschap raken te veel jonge mensen gewond op het werk. In Europa lopen jongeren in de leeftijdsgroep van 18 tot en met 24 jaar ten minste de helft meer kans op een ongeval dan werknemers in andere leeftijdsgroepen. Jongeren zijn volgens de initiatiefnemers ook meer vatbaar voor arbeidsgerelateerde ziekten die zich sluipend ontwikkelen. De campagnes in het kader van de Europese Week zijn gericht op het bevorderen van preventie op de werkplek, door alle belanghebbenden bij dit onderwerp te betrekken. Dit jaar wordt ook het onderwerp onder de aandacht gebracht bij onderwijsinstellingen in bredere zin en bij bevoegde beleidsmakers op onderwijsgebied. Het Agentschap heeft al verschillende projecten uitgevoerd met betrekking tot ‘het integreren van arbo in het onderwijs’ en de campagne zal hierop voortbouwen. Op http://ew2006.osha.eu.int/ is meer informatie beschikbaar over de Europese Week in de andere lidstaten. De Europese Week wordt in Nederland georganiseerd door het Arbo Platform Nederland, het netwerk waarin de overheid samen met sociale partners en kennisinstellingen probeert de informatie over arbeidsomstandigheden te verbeteren.

 

Werknemers worden steeds dikker. Bijna een derde is te dik. 7,5 procent is zelfs veel te dik en lijdt aan obesitas ofwel overgewicht. Dat concludeert TNO dat het gewicht van 2417 werknemers uit 28 branches verzamelde. In de voedings- en genotsmiddelenindustrie is meer dan de helft te dik. Werknemers in de cultuur, sport en recreatie zijn het dunst. Bij hen is een vijfde te dik.

 

ICT is een zegen voor de Nederlander. Zestig procent vindt dat ICT zijn werk aantrekkelijker heeft gemaakt. Dat beweert het platform voor de informatiesamenleving EPN na het onderzoek ‘Met ICT meer mens?’ uitgevoerd in samenwerking met de Universiteit van Tilburg. Vooral hoger opgeleiden vinden hun werk aantrekkelijker. Tweederde van de ondervraagden vindt dat de werkdruk daarbij gelijk is gebleven of verminderd. Bijna de helft van de ondervraagden meent dat het aantal contacten met familieleden en vrienden toenam door ICT. Ruim de helft verwacht dat hun leven aangenamer wordt door ICT, al voegt ook ruim de helft van de ondervraagden eraan toe dat de samenleving door ICT minder persoonlijk wordt en 46 procent denkt dat de samenleving minder menselijk wordt.

 

Leidsters in de kinderopvang gaan gebukt onder zware lichamelijke belasting. Dit blijkt uit onderzoek van de Arbeidsinspectie bij 1140 locaties van bijna 600 organisaties. Het schort vooral aan de inrichting van de kinderdagverblijven. Zo ontbraken vaak in hoogte verstelbare aankleedtafels en voldeden de kinderbedden niet aan de eisen. De inspectie legt de resultaten voor aan de sociale partners en kondigt aan de vinger aan de pols te houden.

 

Vakantiewerkers moeten een aparte status krijgen, pleit MKB Nederland. Vooral veel arbo-eisen zouden onbegrijpelijk en onpraktisch zijn. Allerlei handelingen die jongeren thuis wel mogen doen, zoals het bakken van een ei of het verwisselen van een gloeilamp, zijn op het werk taboe, zo schrijft MKB Nederland. De werkgeversvereniging pleit ook voor ontheffing van de premieplicht voor vakantiewerkers.

 

De beginselen van de WIA zijn niet eenvoudig te doorgronden. Daarom organiseert het UWV er dit najaar werkgeversbijeenkomsten over. Werkgevers met meer dan 250 werknemers horen wat de gevolgen zijn voor hen en voor hun werknemers als een werknemer in de WIA belandt, wat de consequenties zijn als een werkgever een arbeidsgehandicapte in dienst neemt en wat er gebeurt als een werkgever eigen-risicodrager wordt. De bijeenkomsten vinden deze en de volgende maand plaats in Zwolle, Venlo, Rotterdam, Lunteren, Groningen. Amsterdam, Tilburg en Zeist. Meer informatie op www.uwv.nl/werkgeversbijeenkomsten/

 

De Inspectie Werk en Inkomen heeft volgend jaar extra aandacht voor de dienstverlening aan de burger door CWI, UWV, sociale diensten en SVB. Dat schrijft de toezichthouder in zijn jaarplan 2007. Vijf jaar na de invoering van het nieuwe stelsel van werk en inkomen moeten de burgers gaan merken dat de uitvoering van de sociale zekerheid verbetert. IWI houdt toezicht op de uitvoering van het beleid op het gebied van werk en inkomen. Volgend jaar start de IWI een meerjarig groot onderzoek naar de effecten van dienstverlening aan arbeidsgehandicapten. Ook onderzoekt de inspectie in 2007 het functioneren van het systeem van toezicht op de kinderopvang. Sinds 2005 is dit op lokaal niveau een verantwoordelijkheid van gemeenten. Verder houdt de IWI toezicht op certificatie- en keuringsinstellingen voor arbeidsveiligheid. Dit zijn private organisaties die een publieke taak uitvoeren. Het gaat bijvoorbeeld om keurders van liften, hijskranen en duikapparatuur. De IWI beoordeelt of deze keurders hun werk goed doen, zodat de arbeidsveiligheid gewaarborgd blijft (zie artikel verderop in dit nummer).

 

Vier touringcars zijn van de weg gehaald bij een controle aan de grens tussen Nederland en Belgie. Van de 98 bussen bleken 17 in overtreding. Een Marokkaanse touringcar werd van de weg gehaald omdat de chauffeurs 31 uur zonder rustpauze onderweg waren. Afwijkingen in de snelheidsbegrenzer zorgden ervoor dat twee andere buitenlandse bussen moesten stoppen. Een Nederlandse bus mocht niet verder omdat de chauffeur onvoldoende rustpauze had genomen.

 

Werken tijdens de vakantie wordt steeds gewoner. Tweederde van de hoger opgeleide Nederlanders is tijdens de vakantie gewoon bereikbaar voor het werk. En zeven op de tien checken tijdens de vakantie hun e-mail. Voor circa een op de vijf heeft het continu bereikbaar moeten zijn voor het werk buiten werktijd psychische gevolgen tot resultaat. Dit blijkt uit de ICT Barometer van Ernst & Young.

 

De meest favoriete werkgever van Nederland is de politie, althans in de eerste zes maanden van 2006. Philips en Shell zijn tweede en derde. Dit blijkt uit het continu Arbeidsmarkt GedragsOnderzoek van Intelligence Group dat onder 8295 personen is gehouden in het eerste halfjaar van 2006. Philips moest haar eerste plaats afstaan aan de dienders. De populariteit van de politie steeg vooral onder middelbaar opgeleiden, zo beweert Intelligence Group.

 

Minister van der Hoeven van Onderwijs Cultuur en Wetenschappen presenteert op 7 september de eerste Frisse Scholen Doos, een doe-het-zelfpakket dat scholen hulp biedt bij het verbeteren van het binnenklimaat. De doos werd gemaakt door SenterNovem als antwoord op de vaak muffe lucht in scholen. In de tweehonderd frisse dozen zitten producten en informatie die de scholen ondersteunen bij verbouw, uitbreidings- of groot onderhoudsplannen.

 

Reageer op dit artikel