artikel

Gebruik PMO als powertool bij preventie

Gezond werken

Het belang van duurzame inzetbaarheid groeit. En daarmee de aandacht voor preventie. De bedrijfsarts speelt hierin een belangrijke rol, maar ook de arbodienst. Hoe beïnvloedt het beleid van arbodiensten de preventieve activiteiten van de bedrijfsarts? En waarom komt het PMO daarbij maar niet van de grond?

Gebruik PMO als powertool bij preventie

Het periodiek aanbieden van preventief medisch onderzoek (PMO) aan werknemers is een wettelijke verplichting van de werkgever. Het lijkt dan ook een belangrijke activiteit binnen het preventieve gezondheidsbeleid van bedrijven. En uit onderzoek blijkt dat de uitvoering ervan voordelen kan hebben voor zowel werknemer als werkgever.

Want de resultaten van het PMO geven inzicht in verminderd werkfunctioneren van werknemers (Gärtner et al., 2012). Interventies naar aanleiding van de resultaten kunnen daardoor leiden tot financiële voordelen voor de werkgever (Noben et al., 2015). Daarnaast ervaren werknemers het preventief onderzoek als een positieve impuls voor hun gezondheid (Ruitenburg et al., 2015). Toch staat preventief denken en handelen en daarmee het PMO in veel arbeidsorganisaties niet hoog op de agenda. Hoe komt dat?

Bedrijfsarts is aanjager en uitvoerder, maar werkgever beslist

Een preventief medisch onderzoek bestaat uit het vrijwillig medisch onderzoek van werkenden, bespreking van de uitslag met de werknemer en het geven van adviezen op basis van de uitslag. En daarnaast uit de eventuele uitvoering van of verwijzing voor interventies door de bedrijfsarts (Sluiter, Weel & Hulshof, 2013). Hoewel de bedrijfsarts als initiator, aanjager en uitvoerder een belangrijke rol speelt bij de uitvoering, is het de werkgever die beslist of een PMO wordt uitgevoerd. Bovendien hebben bedrijfsartsen in loondienst ook te maken met het beleid van de arbodienst waar zij werken.

> LEES OOK: PMO ligt terecht onder vuur

We wilden de invloed van het beleid van deze arbodiensten in kaart brengen. Daartoe hebben we achttien interviews afgenomen met directieleden van verschillende arbodiensten in Nederland. Daarbij ging het over de visie en het beleid op het gebied van PMO (Los, Hulshof & Sluiter, ingediend).

Kerndoelen van het PMO

  1. preventie van beroepsziekten en arbeidsgebonden aandoeningen bij individuele en groepen werknemers
  2. Bewaken en bevorderen van de gezondheid van individuele en groepen werknemers in relatie tot het werk
  3. bewaken en verbeteren van de gezondheid/inzetbaarheid van individuele medewerkers (Sluiter, Weel & Hulshof, 2013)

Visie management arbodiensten op uitvoering PMO verdeeld

Uit de interviews komt naar voren dat de visie van het management van arbodiensten op de uitvoering van preventief medisch onderzoek verdeeld is. Een deel van de directieleden ziet het onderzoek als een belangrijke activiteit die de mogelijkheid biedt om preventief advies te geven. Maar andere directieleden zien het nut er niet van in. Zij vinden dat een dergelijk onderzoek mogelijk juist voor gezondheidsklachten zorgt. Nu is het aannemelijk dat directieleden van arbodiensten hun visie delen met de medewerkers van de arbodienst. Daarmee hebben degenen met een negatief oordeel een negatieve invloed op de motivatie van de bedrijfsarts voor de uitvoering van PMO.

> LEES OOK: Pas op met de total body scan

Strategie meeste arbodiensten: PMO alleen op aanvraag werkgever

Het grootste deel van de arbodiensten in Nederland hanteert de strategie om PMO alleen op aanvraag van de werkgever uit te voeren. Ondanks dat het een taak van de arbodienst is om de werkgever te begeleiden en ondersteunen bij het nakomen van de wettelijke verplichtingen. Daarnaast is het preventief medisch onderzoek zelden opgenomen in het contract tussen de arbodienst en het bedrijf. Daardoor is het beleid van de arbodienst vaak niet afgestemd op de uitvoering ervan.  Op die manier gaat er geen prikkel uit naar de werkgever om zo’n onderzoek af te nemen. En dat maakt het aannemelijk dat PMO daardoor nauwelijks wordt uitgevoerd.

Het beleid van de arbodienst stimuleert ook bedrijfsartsen niet om preventief medisch onderzoek uit te voeren. Het grootste deel van de arbodiensten biedt de bedrijfsarts namelijk geen instructies of andere vormen van ondersteuning om het te initiëren en uit te voeren. En dit terwijl de bedrijfsarts de werkgever daarin moet adviseren en de daadwerkelijke uitvoering doet.

> LEES OOK: Babbelen met je bedrijfsarts over later

Toepassing kerndoel 1 en 2 uit leidraad blijven vaak achterwege

Directieleden beschrijven dat wanneer een preventief medisch onderzoek wel plaatsheeft, dit doorgaans bestaat uit standaard vragenlijsten en testen. Het doel is dan om  de algemene gezondheid van werknemers te meten. Dat maakt het aannemelijk dat toepassing van kerndoel 1 en 2 uit de leidraad PMO (Sluiter, Weel & Hulshof, 2013) vaak achterwege blijft. Terwijl invulling van deze kerndoelen (zie kader Kerndoelen van het PMO) in ieder geval nodig is om werkgerelateerde gezondheidsklachten of risico’s op verminderd werkfunctioneren door gezondheidsklachten vroegtijdig te onderkennen, voorkomen of behandelen.

Mogelijke voordelen PMO

  • inzicht in de aspecten van verminderd werkfunctioneren van werknemers en de mogelijkheid om die te verbeteren op korte termijn
    (Gärtner et al., 2012)
  • financiële voordelen voor de werkgever door (preventieve) interventies naar aanleiding van de resultaten (Noben et a., 2015)
  • werknemers ervaren deelname als een positieve invloed op hun gezondheid (Ruitenburg et al., 2015)

Commerciële belangen: arbodiensten willen voldoen aan klantvraag

Het management van de arbodiensten biedt bedrijfsartsen weinig tot geen ondersteuning. Want het geeft aan dat de uitvoering van PMO de verantwoordelijkheid van de bedrijfsarts zelf is. Daarbij biedt het gehanteerde beleid vaak weinig kansen en mogelijkheden voor uitvoering. Commerciële belangen van de arbodienst spelen hierin een rol. Want arbodiensten willen voldoen aan de vraag van de klant en passen hun beleid hierop aan. Directieleden gaven bijvoorbeeld aan dat werkgevers niet positief zijn over de uitvoering van een preventief medisch onderzoek.

Dit suggereert dat advies aan de werkgever over de voordelen en het belang van PMO kan leiden tot een verbetering in de uitvoering. Eerder onderzoek laat zien dat een PMO voordelen kan hebben voor zowel werkgever als werknemer (zie kader Mogelijke voordelen PMO). Toch blijkt uit de interviews dat het lastig is om de werkgever te overtuigen van het belang van een dergelijk preventief onderzoek.

> LEES OOK: Bedrijfsartsen kunnen meer delegeren

Wat kan leiden tot een verbeterde uitvoering van PMO?

Wat kan leiden tot een verbeterde uitvoering van PMO? Instructies en trainingen aan de bedrijfsarts om het preventief medisch onderzoek bij de werkgever op de agenda te zetten, is één ding. Tegelijkertijd is het nodig om een beleid te hanteren dat het onderzoek actief bij de werkgever onder de aandacht brengt.

Directieleden beschrijven de daadwerkelijke uitvoering van PMO door hun arbodienst als voornamelijk gericht op de algemene gezondheid van werknemers. Maar om medewerkers duurzaam inzetbaar te houden zijn de doelstellingen om (risico’s op) werkgerelateerde gezondheidsklachten op te sporen minstens net zo belangrijk. Daarmee blijven preventiekansen dus onbenut. Verbetering zou haalbaar zijn door het onder de aandacht brengen van de drie kerndoelen. Die kerndoelen opnemen in trainingen en instructies voor bedrijfsartsen kan een goede eerste stap zijn.

Prof. dr. Judith Sluiter | hoogleraar Medische selectie en begeleiding van werknemers bij het AMC/UvA en afdelingshoofd van het Coronel Instituut van Arbeid en Gezondheid. Managet samen met Carel Hulshof het Kennis Centrum Medisch Keuringen in Arbeid.
Prof. dr. Carel Hulshof |bedrijfsarts en bijzonder hoogleraar Arbeids- en bedrijfsgeneeskunde aan de Universiteit van Amsterdam.
Felicia Los |onderzoeker op het gebied van PMO, werkt bij het Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid (AMC, Amsterdam).

 

> TIP: Ga op ontdekkingstocht naar vitaliteit in sessieronde 2 op het Landelijk Arbo Congres

Reageer op dit artikel