artikel

Fit, vitaal en vrolijk werken in de overgang

Gezond werken

Weerstand: “We gaan het toch niet over de overgang hebben, hè? Maar ook: “Eindelijk. Veel van onze medewerksters worstelen er mee. Onderling praten ze er vaak over”. Deze reacties kregen Peter Coffeng en Rena de Roos toen zij het onderwerp ‘overgang en werk’ bij klanten op de agenda wilden zetten.

Fit, vitaal en vrolijk werken in de overgang

Er is een reden dat we pleiten voor meer zichtbare aandacht voor de overgang. Nog nooit waren er zoveel werkende vrouwen in Nederland: bijna 3,9 miljoen in 2017. Daarvan zijn er zo’n 1,8 miljoen boven de 45 jaar (bron: Centraal Bureau voor de Statistiek). Dus vallen zij in de groep die met de overgang te maken gaat krijgen.

Dorenda van Dijken, gynaecologe en voorzitter van de Dutch Menopause Society, schat dat het op dit moment om ongeveer een miljoen werkende vrouwen gaat. En de hele periode van de overgang – van de eerste klachten tot ruim na de laatste menstruatie – duurt jaren. Gangbaar is een periode tussen de vier en de tien jaar. De gemiddelde leeftijd waarop een Nederlands vrouw haar laatste menstruatie heeft, is 51,2 jaar. Dat is het moment van de menopauze.

Verschillen in klachten tussen vrouwen zijn groot

Nu zijn de verschillen tussen vrouwen nogal groot. De ene vrouw merkt eigenlijk niet zo veel van de overgang. De andere vrouw heeft er zoveel last van dat ze minder gaat functioneren en uiteindelijk zelfs langdurig verzuimt. Voor de meeste vrouwen ligt het er ergens tussenin. 20 procent heeft weinig klachten, 60 procent milde tot gemiddeld ernstige klachten en nog eens 20 procent ernstige klachten (bron: Managing the menopause van Nick Panay, Paula Briggs en Gab Kovacs). Vooral voor die laatste groep kan het moeilijk kan zijn om goed te blijven functioneren op het werk.

> LEES OOK: Waarom verzuimen vrouwen vaker?

Voor arboprofessionals is het goed te weten dat zij vrouwen die in de overgang zijn kunnen adviseren over hoe deze fase zo optimaal mogelijk door te komen. Daarnaast kunnen zij ook werkgevers adviseren wat mogelijk is om deze vrouwen te ondersteunen. Want dat een opvlieger op het werk onaangenaam is, is vaak wel invoelbaar. Maar het zijn niet alleen opvliegers die vrouwen het werken lastig maken. Het zijn ook de doorwaakte nachten door nachtelijke zweetaanvallen. Hoofdpijn,  somberheid of depressie, vergeetachtigheid, mindere concentratie, blaasontsteking en gewrichts- en spierklachten zijn enkele van de andere klachten die bij de overgang kunnen horen.

Mogelijkheden voor verzuimpreventie bij overgang

Er is geen onderzoek gedaan dat direct het effect heeft aangetoond van overgangsklachten op verzuim. Maar uit diverse onderzoeken is duidelijk dat vrouwen met overgangsklachten merken dat hun werkvermogen minder wordt (Jack, Geukes en Griffith). Dat zorgt voor risico op verzuim. Voor verzuimpreventie zijn er verschillende mogelijkheden:

1. Steun leidinggevende en regelmogelijkheden

Onderzoek laat zien dat vrouwen vooral behoefte hebben aan begrip en steun van hun leidinggevende. Het helpt als die leidinggevende snapt dat de overgang hun parten kan spelen, waardoor ook werken tijdelijk extra energie kost. Het is prettig als de leidinggevende meedenkt over hoe een vrouw met klachten toch aan de slag kan blijven. Meer regelmogelijkheden helpen vaak. Bijvoorbeeld een assistente op de poli die na een belabberde nacht wat later mag beginnen. En dan aan het eind van de dag het opruimen en afsluiten voor haar rekening neemt. Of de beleidsmedewerker die tijdelijk meer vanuit huis werkt, op uren die haar uitkomen. Waardoor ze met meer energie goed kan blijven functioneren.

> LEES OOK: Gezonde medewerkers door sturen op werkomstandigheden

Een goed voorbeeld (casus)

Mevrouw Willemsen, 47 jaar, werkt als hoofdverantwoordelijke facilitaire zaken bij een organisatie voor zakelijke dienstverlening. Ze heeft behoorlijk last van de overgang. Wisselende stemmingen, soms somber en tot niets in staat, maar ook plotseling huilbuien om niets. Slapen gaat heel moeizaam. Door het nachtelijke zweten en door tobben. Mevrouw had snel door dat de klachten door de overgang komen. Haar moeder heeft ook jarenlang geworsteld met ernstige overgangsklachten. Ondanks een adequate zoektocht naar passende behandeling, spelen de klachten haar danig parten. Ook op het werk.

Gelukkig heeft ze een begripvolle en meedenkende leidinggevende. Aan hem durft ze te vertellen wat er speelt. Samen bedenken ze oplossingen hoe mevrouw Willemsen aan de slag kan blijven. Een aantal taken kan ze als dat nodig is makkelijk overdragen aan een collega. Ze krijgt de mogelijkheid om meer vanuit huis te werken. En om later te beginnen, als ze een slechte nacht achter de rug heeft. Ook stellen ze vast welke taken prioriteit hebben, de rest valt zo nodig af. Tijdelijk werkt ze halve dagen, maar in de praktijk werkt ze vaak meer. Na zes weken is er meer rust en gaat ze weer hele dagen werken. Waar nodig op een flexibele manier. Bureauventilators en klimaatbeheersing hoeven niet extra geregeld te worden. Als facilitair medewerker had ze dat al eerder voor anderen gedaan, op verzoek van de preventiemedewerker.

Haar werkgever is zich bewust van het belang van gezonde medewerkers en voert een actief gezondheidsbeleid. Daar past het faciliteren van aanpassingen voor vrouwen in de overgang ook in. Er was al aandacht geweest voor het onderwerp werk en overgang door een workshop van de bedrijfsarts en A&O-deskundige. In het PMO van deze werkgever is voor vrouwen boven de 40 jaar een module opgenomen over overgangsklachten.

2. Goede werkomgeving en kleding

Controle over de werkomgeving is ook belangrijk. Zoals de werktemperatuur zelf kunnen bepalen. Dat kan bijvoorbeeld met een bureauventilator. Voldoende werkruimte hebben, ramen die open kunnen, je klotsende oksels kunnen opfrissen in het toilet. In het geval van werkkleding is goed zittende kleding van ventilerende stoffen natuurlijk veel prettiger dan een synthetisch, slecht zittend uniform waarin elke zweetplek zichtbaar is.

> LEES OOK: Een kleermaker in je computer

3. Voorlichting en leefstijl

Wat ook helpt is als medewerksters toegang hebben tot informatie over de overgang. Het werk kan de omgeving zijn waar vrouwen die informatie krijgen. Er zijn genoeg vrouwen die zich pas laat realiseren dat de klachten die zij hebben het gevolg zijn van de overgang. Het helpt hen (en dus hun werkgever) als ze tijdig beseffen waardoor ze niet lekker in hun vel zitten. Dan zijn ze meestal wel in staat om verder uit te zoeken wat ze eraan kunnen doen. Fysieke fitheid, gezonde voeding, niet roken, geen alcohol; allemaal leefstijlfactoren die ook een positieve invloed hebben op de overgang.

> TIP: Investeren in de duurzame inzetbaarheid van medewerkers? Kom naar het Landelijk Arbo Congres ‘Naar een modern arbobeleid’. 

Aandacht besteden aan onderwerp overgang

Werkgevers kunnen aandacht besteden aan het onderwerp door voorlichting of workshops aan te bieden, in het preventief medisch onderzoek (PMO) vragen over de overgang op te nemen, tijdens een gezondheidsweek een workshop over dit onderwerp te geven of vrouwen te attenderen op de mogelijkheid van overgangsconsulenten. In Groot-Brittannië zijn diverse voorlichtingsmaterialen gemaakt voor werkgevers: Work and the Menopause: A guide for managers van de British Occupational Health Research Foundation en Supporting women through the menopause van de TUC, Trade Union Congress, een grote Britse vakbond.

Al met al is het voor arboprofessionals de moeite waard om met hun klanten in gesprek te gaan over hoe de overgang hun werkneemsters parten kan spelen. Het wederzijds belang is groot genoeg. Zeker groot genoeg om tijd en moeite te investeren in een mogelijk wat ongemakkelijk onderwerp. Zo kan de aanvankelijke weerstand veranderen in de reactie “De overgang, dat hebben we goed geregeld.”

Peter Coffeng en Rena de Roos | bedrijfsartsen bij respectievelijk Edufit en Human Capital Care

Wat kunnen arboprofessionals adviseren?

  • Een fijne werkcultuur creëren voor vrouwen, ouderen, werknemers met gezondheidsklachten (en anderen).
  • Voorlichting geven over ‘overgang en werk’.
  • Leidinggevenden informeren en ze zo nodig bijscholen of trainen.
  • Aandacht in de RI&E voor grip op werktemperatuur, ventilatie, toegang tot schoon sanitair, koud drinkwater en werkkleding.
  • Voldoende regelmogelijkheden voor vrouwen om werktijden en taken aan te passen
  • Oog hebben voor een goede werk-privébalans.
  • Steun organiseren, van collega’s die hetzelfde meemaken, leidinggevenden en/of de preventiemedewerker.
  • Aandacht voor de overgang in het PMO of een preventief consult overgang bij vrouwen ouder dan 40 jaar.
Reageer op dit artikel