blog

PSA? Vergeet ‘vies werk’ niet

Gezond werken

Gevangenisbewaarder, vuilnisophaler, winkelbediende in een sex-shop. In eerste instantie lijken deze beroepen weinig met elkaar te delen. Wat ze echter gemeen hebben: het is ‘vies werk’, werk waar de maatschappij op neerkijkt.

PSA? Vergeet ‘vies werk’ niet

Het ‘vieze’ element van werk kan fysiek zijn; daar besteedt de arbo-wereld van oudsher de nodige aandacht aan. Psychosociale arbeidsbelasting krijgt tegenwoordig ook veel aandacht, zoals arborisico’s als werkdruk en agressie in het werk.

Stigma

Minder aandacht is er voor werk waar in sociaal opzicht een stigma aan kleeft, denk aan het werk van de advocaat die de verdediging van een moordverdachte op zich neemt. Hetzelfde geldt voor werk dat in moreel opzicht aanleiding geeft tot opgetrokken wenkbrauwen, zoals de prostitutie. Meer aandacht voor dit soort aspecten is belangrijk, want het stigma van ‘vies’ werk is belastend en kan – los van andere arborisico’s – leiden tot stress en verminderd functioneren (Bickmeier, Lopina & Rogelberg, 2015).

Subcultuur

Hoe gaan werknemers met ‘vies werk’ eigenlijk om met het stigma van hun werk? Het belangrijkste antwoord hierop is dat ze elkaar opzoeken: samen ontwikkelt men een eigen subcultuur en daarbinnen definieert men zelf wat telt en wat niet. Mensen die vies werk doen kunnen op allerlei manieren proberen de negatieve aspecten van het werk te ontkennen, minder te benadrukken, te normaliseren of zelfs om te keren tot iets positiefs. Ook mensen met vies werk streven naar een positief zelfbeeld. Samen de schaamte of schuld dragen lukt echter niet altijd: met name mensen die in een isolement raken vanwege hun ‘vieze’ werk kunnen grote problemen ondervinden door het stigma.

Afschuiven

Binnen een groep werknemers kan een ander soort probleem ontstaan wanneer een baan zowel ‘cleane’ als ‘vieze’ taken heeft.  Niet zelden leidt dit tot onderling afschuiven van de impopulaire vieze taken of worden die afgewenteld op de zwakste leden binnen de groep. Denk bijvoorbeeld aan de medewerkers van een dierenasiel. Zij kiezen voor het werk om iets te kunnen betekenen voor de dieren, maar het doden van dieren die geen baasje vinden behoort ook tot hun taken. Nemen ze samen deze nare verantwoordelijkheid op zich of probeert iedereen deze rotklus af te schuiven op collega’s?

Managers

Managers van werknemers met ‘vies werk’ of ‘vieze taken’ verdienen bijzondere aandacht. Enerzijds zijn ze van groot belang voor hun personeel, met name om dat te ondersteunen bij het vinden van goede manieren om met het stigma om te gaan. Anderzijds zijn ze zelf ook ‘besmet’ en dat maakt het voor hen als persoon lastig om de keuze voor hun werkkring uit te leggen aan familie, vrienden en ouders op het schoolplein.

High tech

In deze tijd van high tech in je binnenzak, waarin velen werk doen in design-kantoren, zouden we bijna vergeten dat de maatschappij toch echt een heleboel vies werk heeft. Gelukkig zijn er mensen die deze taken willen doen. We weten ook steeds meer over hoe ze zich kunnen handhaven in dit soort werk. Nu dit nog een plek geven binnen de arbozorg.

 

Marc van Veldhoven is hoogleraar Werk, gezondheid en welbevinden, en voorzitter van het departement Human Resource Studies bij de Universiteit van Tilburg. Reageren? Mail naar: m.j.p.m.vanveldhoven@uvt.nl.

Referentie: Bickmeier, R.M., Lopina, E.C, & Rogelberg, S.G. (2015). Well-being and performance in the context of dirty work. In: van Veldhoven, M., & Peccei, R. (Eds.). Well-being and performance at work: The role of context. London/New York: Taylor & Francis/Psychology Press.
Reageer op dit artikel