nieuws

Kleine hoekjes en grote blinde vlek

RIE

Een ongeluk, zoals u weet, zit in een klein hoekje. Maar kennelijk zijn er op werkplekken héél veel kleine hoekjes, want het aantal ongevallen op de werkplek blijft onverminderd hoog: ruim 200.000 ongevallen met verzuim per jaar.

Kleine hoekjes en grote blinde vlek

Belangrijker nog: zo’n 4.000 ongevallen met ziekenhuisopnames, rond de honderd dodelijke ongevallen. Elk jaar weer. Nóg veel belangrijker is echter dat er jaarlijks ruim tweeduizend doden vallen door beroepsziekten. En beroepsziekten zijn niet iets dat in een klein hoekje zit, maar helaas één grote blinde vlek. En dat terwijl door verschillende onderzoekers wel degelijk aandacht wordt gevraagd voor  sterfte door beroepsziekten.

Niet doder

Ik snap, gegeven de enorme bedragen die ermee gemoeid zijn, niet dat bedrijven niet veel meer werk maken van goede arbeidsomstandigheden. Bedrijven doen misschien wel hun best om het aantal ongevallen te verminderen, maar hebben veel minder oog voor beroepsziekten. Terwijl, als ik heel bot ben: een dode door een ongeval is niet doder dan een werknemer die aan kanker overlijdt omdat de werkgever hem met gevaarlijke stoffen heeft laten werken. Sterker nog, het leed dat veel slachtoffers van een beroepsziekte overkomt, is misschien nog wel intenser – en in ieder geval langduriger (en dus kostbaarder). Een werknemer met psychische klachten, RSI of werkgerelateerde kanker, bijvoorbeeld, kost veel meer aan verzuim dan een werknemer die tijdens een noodlottig ongeval om het leven komt. De geschatte maatschappelijke kosten van slechte arbeidsomstandigheden bedragen minstens 10 miljard, en een groot deel daarvan komt bij de werkgever op de rekening. Ik rook niet, dus heb geen achterkant van een sigarendoos, maar ik vermoed dat het uitvegen van veel meer kleine hoekjes én het belichten van blinde vlekken een vermogen aan onnodige werkgeverskosten zou uitsparen.

Gevalletje pech

De noodzaak van een goed arbobeleid kan overigens ook juridisch worden onderbouwd. Ongevallen zijn immers soms echt een gevalletje pech of niet opgelet. Vervelend voor die tientallen werknemers die overlijden door een uit het kleine hoekje ontsnapte ongeluk, maar het valt de werkgever, ondanks diens zorgplicht, misschien niet altijd te verwijten. Dat is anders bij de jaarlijks duizenden gevallen van voortijdig overlijden door een beroepsziekte, vaak na een lang, smartelijk ziekbed. Een beroepsziekte is geen gevalletje pech, maar het gevolg van structurele, vaak jarenlange blootstelling aan gevaarlijke stoffen of andere arbo-risico’s. Van een structureel tekortschieten van de werkgever dus. Vast niet altijd bewust. Waarschijnlijk niet zelfs, want de meeste werkgevers zijn geen boeven. Het probleem is dat beroepsziekten veel minder in het oog springen dan een ernstig ongeval.

Onderschatting

Ook kan de onderschatting van beroepsziekten komen doordat de relatie met het werk niet altijd 100 procent duidelijk is. Maar toch: allerhande studies wijzen uit dat psychosociale klachten voor bijna de helft met het werk samenhangen, klachten aan het bewegingsapparaat idem dito, en ook kanker wordt voor een niet onaanzienlijk deel (8%) door blootstelling op het werk veroorzaakt. Niet per ongeluk eens een keertje, die blootstelling, maar structureel.

RI&E

In de meeste gevallen wellicht uit onwetendheid, uit onkunde, gebrek aan informatie. Noem maar op. Daar hebben we echter de risico-inventarisatie voor, en bij ingewikkelde zaken de arbodienst. De helft van de Nederlandse bedrijven heeft, ook tien jaar nadat de RI&E verplicht is gesteld, nog steeds geen risico-inventarisatie uitgevoerd. En bedrijven investeren wel in arbodienstverlening, maar daarbij wordt te weinig in preventie geïnvesteerd. Terwijl daar dus veel winst te boeken valt. Aandacht voor beroepsziekten is niet alleen een kwestie van, in juridische termen, goed werkgeverschap. Het is ook simpelweg goed ondernemerschap! Een goed ondernemer zorgt voor schadelastbeperking, en zorgt ervoor dat de grote blinde vlek van de beroepsziekten uit het verdomhoekje wordt gehaald.

Auteur: Jan Popma | senior onderzoeker arbeid, risico en regulering bij het Hugo Sinzheimer Instituut (Universiteit van Amsterdam) en zelfstandig onderzoeker Nieuwe Risico’s bij New Risk Research

Reageer op dit artikel