artikel

Leren een olifant te evacueren

Veilig werken

Het thema zelfredzaamheid is actueel, want de overheid trekt zich steeds verder terug. Maar zelfredzaamheid kun je niet zomaar over de heg gooien, meent hoogleraar José Kerstholt. “Als je een grotere groep wilt bereiken of specifiek gedrag wilt veranderen, dan moet je iets dóen.”

Leren een olifant te evacueren

Volgens José Kerstholt, hoogleraar psychologische besliskunde aan de TU Twente en werkzaam bij TNO, zijn mensen best zelfredzaam, maar zijn we ook ‘gewoontedieren’. “Mensen zijn vooral geneigd om te doen wat ze altijd doen. Het is heel lastig om dat gedrag te veranderen.” Zij vertelt hierover binnenkort meer tijdens het NVVK-congres.

Fysieke veiligheid

Bij fysieke veiligheid komt de zelfredzaamheid tot uiting in de responsfase: zijn mensen in staat om zichzelf na een incident in veiligheid te brengen? Volgens Kerstholt proberen we het in ieder geval. “Mensen wachten niet af tot de professionals ter plekke zijn; bij een incident gaan mensen elkaar helpen om te evacueren. ‘Samenredzaamheid’ is daarom eigenlijk een betere term”, aldus de hoogleraar.

Preventief sturen

Bij het preventief sturen op gedrag van mensen is het nodig om de doelgroepen op verschillende manieren aan te spreken. Volgens Kerstholt kunnen mensen beslissingen nemen op een analytische en een intuïtieve manier. De analytische beslissingen nemen we bewust. Doordat we erover nadenken, kosten ze meer tijd. Een intuïtieve beslissing nemen we associatief, dus sneller, op basis van concrete, betekenisvolle informatie. “Ons gedrag is veelal gewoontegedrag dat lastig te veranderen valt met bewuste sturing.”

Olifant

Kerstholt vergelijkt het met een olifant en zijn berijder die dagelijks een pad langs bamboe volgen. De olifant staat voor het intuïtieve, de berijder voor het analytische denken. “Als je mensen wilt beïnvloeden, moet je je veel meer op de olifant richten dan op de berijder. Je moet proberen het intuïtieve systeem te sturen; het gewoontegedrag.” Nadeel daarvan is het kortdurend effect. “Voor langdurige gedragsverandering moet je je meer op de combinatie van olifant en berijder richten.”

Nudging

Bij het vergroten van zelfredzaamheid van mensen lijkt het zinnig om met deze inzichten rekening te houden, meent Kerstholt. Ze noemt ‘nudging’ als een mooie manier. “Nudging is de omgeving zo inrichten dat mensen als vanzelf het gedrag gaan vertonen dat je wilt”. Concreet oefenen helpt ook, stelt de hoogleraar. “Mensen weten op voorhand niet hoe ze in een onveilige situatie reageren. Het gaat erom dat je mensen bewust maakt van risico’s en hoe ze daar effectief op kunnen reageren.”

Het hele artikel lezen? Kijk in Vakblad Arbo 3/2015.

Reageer op dit artikel