artikel

Zoeken naar ‘unknown unknowns’

Veilig werken

Hoe krijg je zicht op alle mogelijke risico’s? Ook op degene die je niet kent? Zoeken naar zwarte zwanen kan met behulp van de Horizonscan.

Zoeken naar ‘unknown unknowns’

De Horizonscan kan helpen bij het aftasten van de grenzen van ons voorstellingsvermogen. Daarmee biedt de scan een praktisch handvat voor zo compleet mogelijke risicobeheersing.

Raamwerk

Het raamwerk voor serieus opsporen, beoordelen en omgaan met risico’s stond er bij ProRail. Het bedrijf doorliep ieder jaar een risicomanagementcyclus. Het stelde op basis van de doelstellingen op verschillende niveaus in de organisatie de risico’s vast, beoordeelde die met behulp van een risicomatrix en formuleerde waar nodig aanvullende beheersmaatregelen.

Zwarte zwanen

Maar toch: vaker dan het bedrijf lief was, zag het zich geconfronteerd met gebeurtenissen met onwenselijke gevolgen die het niet of onvoldoende had voorzien. Risico’s waarvan het bedrijf het bestaan niet had onderkend of de kans van optreden als verwaarloosbaar had geclassificeerd. De zogenoemde ‘zwarte zwanen’. Onvoorziene risico’s leiden vaak tot indirecte negatieve gevolgen, los van de directe negatieve gevolgen als een vertraagde of gestrande trein of persoonlijk letsel en slachtoffers.

Horizonscan

Genoeg redenen om in 2008 het risicomanagementsysteem aan te vullen met een methode waarmee de beheersing van de ‘unknown unknowns’ beter te borgen is. ProRail besluit met dit doel tot een pilot met de Horizonscan. Deze scan geeft een breed, domeinoverstijgend beeld van problemen, bedreigingen en kansrijke ontwikkelingen. Met relatief weinig tijds- en financiële belasting levert die zo een goede aanvulling op het in beeld brengen van potentiële zwarte zwanen.

Weg managen

Tussen 2009 en 2015 voerde ProRail de Horizonscan drie maal uit, steeds met een iets aangepaste aanpak op basis van voortschrijdend inzicht. Het bedrijf vindt dat de scan heeft bijgedragen aan het onderkennen van een of meer mogelijke grote risico’s waar binnen ProRail vóór het gebruik van de scan weinig tot geen oog voor was. Het risico op zwarte zwanen is nooit weg te managen, maar het is wel degelijk te verkleinen.

 

> Het hele artikel ‘Op zoek naar de unknown unknowns’ van Dorien Rookmaker lezen? U vindt het in het safetykatern bij Vakblad Arbo 3-2016.

Meer lezen over risicomanagement? Lees het boek Van Risicoinventarisatie naar cultuurverandering

Reageer op dit artikel