blog

De lange nagalm van Alphen

Veilig werken

Het kraanongeluk in Alphen aan den Rijn op 3 augustus gebeurde in een paar seconden, maar galmt nog maanden na. Pas eind september begon een bergingsbedrijf met het uit elkaar peuteren van de verkreukelde kranen, het brugdek van de Julianabrug en het puin van de verpletterde gebouwen.

De lange nagalm van Alphen

Opnieuw zorgen bij de omwonenden, want wederom werd een grote kraan op een ponton op het water opgetuigd. “Maar”, verzekerde een betrokken bergingsexpert, in een dagbladinterview, “het risico is nihil, want we kijken heel zorgvuldig naar wat we doen…” Eureka! Deden de aannemers die op 3 augustus met de hijsklus op de Oude Rijn begonnen dat ook? Wat ging er nu eigenlijk precies mis? De Onderzoeksraad voor Veiligheid buigt zich nog over die vraag. De gebeurtenissen in Alphen zullen hoe dan ook nog lang nagalmen in de hijskranenbranche.

Rampenfilm

Het omvallen van de twee mobiele kranen en het tientallen tonnen wegende brugdek leek net een scène uit een rampenfilm. En een film was het ook letterlijk, want volgens goed gebruik in het multimediale tijdperk werd de crash met meerdere digitale camera’s en smartphones van burgers live vastgelegd. Het weird wicked web bevat trouwens honderden filmpjes van bizarre hijskraanincidenten wereldwijd. Vooral in landen met een bedenkelijke veiligheidscultuur.

Ongeloof

Bij de eerste onheilspellende berichten over wat er in Alphen was geschied, overheerste dan ook vooral ongeloof. Zo’n ongeluk verwacht je niet in Nederland, met zijn woud aan normen en regels, kwaliteitscertificaten, vakbekwaamheidseisen, toezicht- en inspectiediensten en … professionele bedrijven. Bedrijven die ‘zorgvuldig kijken naar wat ze doen’. Toch gebeuren ook in Nederland bij tijd en wijle forse hijskraanincidenten, met wisselende oorzaken. Het blijft een risicovolle business.

Weerbarstige materie

Arbeidsveiligheid en veiligheidscultuur zijn in de praktijk weerbarstige materie. Het klinkt wat cru, maar ongelukken blijken niet zelden de beste leerschool voor veiligheidsbewustwording. Zie de ‘leer- en regelreflex’ na de vuurwerkramp in Enschede, de cafébrand in Volendam en de brand bij Chemie-Pack. Gebeurtenissen die met solide veiligheidsbewustzijn bij de juiste sleutelpersonen in theorie eigenlijk ook niet hadden kunnen gebeuren. Is thans de hijskranenbranche aan de beurt? Het is nog steeds gissen naar wat er precies gebeurde op het ponton op de Oude Rijn, ook al hebben verschillende camera’s het incident van verschillende kanten tot in detail vastgelegd.

Analyses

Diverse hijsexperts stonden daags na het incident al klaar met hun analyses. Het takelen van zo’n lompe en gewichtige load met twee kranen vanaf twee drijvende pontons, was vragen om moeilijkheden. Dat is nooit goed stabiel te houden, meenden de deskundigen vanaf de zijlijn. Het onfortuinlijke kraanbedrijf gaf echter aan soortgelijke drijvende takeloperaties al vaker te hebben uitgevoerd, zonder problemen. En zoals gezegd, van professionals in de gewichtige kraanbusiness, die dagelijks zware hijsklussen uitvoeren, mag je aannemen dat ze zorgvuldig kijken naar wat ze doen, dus waarom zou je aan hun vakmanschap en veiligheidsbeoordeling twijfelen?

Alphense puinhoop

Zou het anders gelopen zijn als een onafhankelijk bureau het hijsplan had doorgerekend, zoals de aannemer enkele weken na het ongeluk beschaamd opperde? Of is de Alphense puinhoop terug te voeren op een onvoorzien technisch falen aan een van de kranen, aan een ponton of aan een menselijke fout? Bedrijfsblindheid door routine misschien? ‘Het gaat toch altijd goed?’

Verlossend rapport

Het wachten is op het verlossend rapport van de Onderzoeksraad, waarmee ongetwijfeld ook veiligheidskundigen in de kranenbranche hun voordeel zullen doen. Toch is het tekenend dat in bedrijfstakken met bijzondere processen en waar met grote krachten wordt gewerkt, voortdurend anderen moeten komen uitleggen wat er mis ging en hoe het wel moet om de veiligheid te waarborgen. Dat zou niet nodig moeten zijn in professionele organisaties waar mensen werken die zorgvuldig kijken naar wat ze doen.

En nog even over de nu begonnen bergingsoperatie … Uit voorzorg zijn, naast de al ontruimde panden rond de incidentlocatie, nog eens vijftien woningen ontruimd. Wel zo slim.

Rob Jastrzebski is journalist en schrijft over thema’s op het gebied van veiligheid, crisismanagement en risicobeheersing.

Reageer op dit artikel