blog

Verdampte waarheid over risico

Veilig werken

Wat is nu waar in discussies over risico? De waarheid is tegenwoordig ver te zoeken en lijkt wel verdampt. Het tijdperk van alternatieve feiten en nepnieuws vormt een ongekende uitdaging voor risicoadviseurs.

Verdampte waarheid over risico

De jaren zeventig van de vorige eeuw: het begrip risico verschijnt in ons vakgebied. ‘Kans maal effect’ heet dat al snel voor veel vakgenoten.

Risico draait niet om getallen, maar om beleving

Vrijwel tegelijkertijd benadrukken anderen dat risico niet alleen een getal is, maar ook een gevoel. Risicoperceptie doet zijn intrede: het gaat bij risico niet om getallen, maar om beleving. Het is het begin van een dispuut tussen objectivisten (risico is een getal) en constructivisten (risico is een gevoel). En dat is in het gepolariseerde politieke klimaat van die tijd al snel geruzie tussen links en rechts: getal is rechts en gevoel is links.

> LEES OOK: Risico, risico, wat is eigenlijk een risico?

De waarheid over risico is hard én veelzijdig

De tijdgeest verandert en de tweestrijd wordt in der minne geschikt. Risico blijkt een begrip met vele gezichten. Soms benadrukken we de getalsmatige kant ervan. En soms is het handiger om het belang van risicoperceptie te onderstrepen.

‘Het aantal ongevallen is afgenomen’ kan de harde waarheid zijn, gebaseerd op statistieken. Maar in dezelfde situatie kan ‘Ik voel me steeds onveiliger’ ook een waarheid als een koe zijn. Dat is niet tegenstrijdig: de waarheid over risico is hard én veelzijdig.

> LEES OOK: Ongevallencijfers, het is maar hoe je ernaar kijkt

De waarheid over risico is niet meer hard, maar fluïde

We zijn intussen aangeland in de jaren negentig. Discussies over risico personaliseren: ze gaan nog wel over feiten, maar toch vooral om persoonlijke anekdotes als illustratie daarvan. Reportages over de risico’s van gevaarlijke dijken of aardbevingen beginnen voortaan met een verhaal over Henk en Ingrids gezin dat slecht slaapt door de zorgen over hun huis.

> LEES OOK: Risicodenken met een duidelijk scenario

Het accent in veel risicocommunicatie verschuift. Misschien wel door het onvermogen van veel mensen om kwantitatieve informatie te begrijpen. Geef hen maar een foto of persoonlijk verhaal. ‘Hoe het echt zit’ maken straatinterviews en opiniepanels duidelijk. Deskundigheid doet er niet meer toe. De waarheid over risico is niet meer hard, maar wordt fluïde.

De waarheid over risico is niet meer fluïde, zij is verdampt

Als de eenentwintigste eeuw op gang komt, zijn persoonlijke verhalen geen illustratie, maar de kern van de boodschap. Of het nu gaat om de risico’s van straling, vaccinaties of terrorisme. Iedereen lijkt niet alleen recht te hebben op een eigen mening, maar ook op eigen feiten. Al snel dient de overtreffende trap hiervan zich aan: bewust gemanipuleerde risico-informatie. Er is nepnieuws en er zijn ‘alternatieve feiten’.

> LEES OOK: Fake news en gebazel

Onschuldige onwetendheid is verworden tot kwaadaardige gelijkhebberigheid. Volgens mij is het misgegaan sinds die straatinterviews en opiniepanels. De waarheid over risico is niet langer fluïde, zij is verdampt.

Hoe moeten risicoprofessionals en arbodeskundigen omgaan met deze trends? Soms verlang ik terug naar die harde waarheid: veelzijdig, met aandacht voor getal en gevoel. Alleen daarmee is dat risicogeruzie te veranderen in een risicodialoog. Een terugkeer naar feiten die leidend zijn; gaan we dat nog meemaken? Ik ben er niet gerust op.

Walter Zwaard | adviseur op het gebied van risicomanagement, ongevallenpreventie, gevaarlijke stoffen en arbeidsomstandigheden

Reageer op dit artikel