blog

Er was eens … het Veiligheidsladder-sprookje

Veilig werken

Met de Veiligheidsladder kan een bedrijf zijn ontwikkelingsfase op het gebied van veiligheidsbewustzijn laten onderzoeken én laten certificeren. Gebakken lucht, oude wijn in nieuwe zakken. Het is een sprookje: je moet erin geloven.

Er was eens … het Veiligheidsladder-sprookje

Een kennis vertelt mij dat zijn bedrijf de veiligheidscultuur wil verbeteren. Het management wil een cultuurmeting laten uitvoeren. Het ingeschakelde adviesbureau gaat daarbij een Veiligheidsladder gebruiken. Die is in een officiële norm vastgelegd, zodat een bedrijf zijn veiligheidscultuur kan laten certificeren. Sterk verhaal?

Bij het woord cultuurverbetering word ik altijd wantrouwig. Dat je een cultuur kunt ‘meten’, vind ik al raar. Dat je er ook een certificaat voor kunt krijgen, lijkt me de hilariteit ten top. Ik kan het sprookje nauwelijks geloven en ga op onderzoek.

> LEES OOK: Veiligheidscultuur? Gebruik dat woord niet steeds

Cultuur vaag begrip? Bewustzijn, dat is pas ongrijpbaar!

Er blijkt inderdaad een Certificatieschema Veiligheidsladder te bestaan. Vol tenenkrommende teksten en gebabbel dat het allemaal een kwestie is van houding, gedrag en cultuur. Maar in de uitwerking daarvan gaat het nauwelijks over veiligheidscultuur, wél over ‘ontwikkelingsfasen op het gebied van veiligheidsbewustzijn’. Fascinerend. Want wie cultuur een vaag begrip vindt, moet zich eens verdiepen in bewustzijn: dat is pas ongrijpbaar. Het certificatieschema waagt zich dan ook niet aan een omschrijving.

> LEES OOK: Veiligheid stimuleren met de Veiligheidsladder

Veiligheidsbewustzijn bestaat niet! Dat schreef ik jaren geleden in Vakblad Arbo. Bedoeld om te prikkelen, maar toch. Bestaat het intussen wel degelijk? Is een certificaat immers niet het ultieme bestaansbewijs? Moet ik mijn mening herzien? Ik pak het certificatieschema er nog eens bij. Benieuwd naar hoe je dat veiligheidsbewustzijn eigenlijk onderzoekt. Door groepen mensen onder hypnose te interviewen?

Werkelijkheid achter sprookje: meten met vragenlijsten

De werkelijkheid achter dit sprookje blijkt verbluffend simpel. Het ‘meten’ van veiligheidsbewustzijn gebeurt door vragenlijsten individueel te laten invullen. Wie het certificatieschema bekijkt, ziet snel dat de vragen gaan over de gangbare veiligheidspraktijken in het bedrijf. Of, preciezer, om de perceptie daarvan bij de ondervraagden. Met de impliciete aanname dat die praktijken voortkomen uit een onderliggend iets: cultuur of veiligheidsbewustzijn.

> LEES OOK: Veiligheidsbewustzijn, een bordje en klaar?

Allebei flauwekul, gebakken lucht en nieuwe zakken. Want de antwoorden op de vragen geven inzicht in de oude wijn: de organisatie van veiligheid in het bedrijf. Niets meer en niets minder. Waarom noemen we dat dan niet zo? Is er nog niet genoeg gebakken lucht, zijn er al niet genoeg nieuwe zakken?

Ik waarschuw mijn kennis. Is zijn bedrijf soms in zee gegaan met oplichters? Zijn reactie is berustend én ontluisterend. Managers zijn nu eenmaal gek op performance indicators, cijfermatige gegevens over hoe de bedrijfsvlag erbij hangt. Dat daarbij iets ingewikkelds wordt platgeslagen tot één cijfer of één score, is in die kringen algemeen geaccepteerd.

> LEES OOK: Ongevallencijfers, het is maar hoe je ernaar kijkt

Mijn goedgelovige kennis vertrouwt nog steeds op de gladde praatjes van het adviesbureau: de bedrijfscultuur wordt gemeten en gecertificeerd, én kan worden verbeterd. Het is blijkbaar geen kwestie van argumenteren, maar van geloven. De Veiligheidsladder als een soort Jakobsladder naar de hemel. Een ladder met bijbelse allure. Hoe hoger een bedrijf hem bestijgt, des te hemelser de cultuur. Dat is het sprookje van de Veiligheidsladder.

Walter Zwaard | adviseur op het gebied van risicomanagement, ongevallenpreventie, gevaarlijke stoffen en arbeidsomstandigheden

 

TIP: Nyenrode collegereeks Nieuwe perspectieven op veiligheid

Er was eens ... het Veiligheidsladder-sprookje

Reageer op dit artikel