nieuws

De lessen van het Alphense hijsongeval

Veilig werken

Directeur Jaap Kruijt van bouwbedrijf Mourik-Groot Ammers is op kampeervakantie in Zweden als hij in de auto een telefoontje krijgt over het hijsongeval in Alphen aan den Rijn. “Ik schrok me rot.” Kruijt vertelt zijn verhaal en de lessen die hij leerde van het Alphense hijsongeval.

De lessen van het Alphense hijsongeval

“Ik schrok me rot en heb meteen de auto aan de kant gezet. De situatie was mij bekend, het was daar krap; een kanaal met huizen eromheen. Bij de eerste beelden van het hijsongeval was mijn inschatting: tien doden plus.

Het hijsongeval gierde de wereld over

Ik heb een half uur de tijd genomen om het samen met mijn vrouw te doorleven. En om mijn gedachten te ordenen. Daarna heb ik twee dingen gedaan. Ik heb een bevriend advocatenkantoor gebeld om mijn mensen direct professioneel te laten begeleiden in alle verhoren die zouden komen. En ik heb mijn communicatieadviseur gebeld, want de media-aandacht voor het hijsongeval was enorm. Het gierde de wereld over, tot in Australië. De journalisten deden natuurlijk hun werk, maar er moest strakke leiding op. We besloten dat ik onbekende telefoonnummers niet zou aannemen. Dat is goed bevallen.”

De kampeervakantie in Midden-Zweden is ineens voorbij

De kampeervakantie in Midden-Zweden van Infra-directeur Jaap Kruijt van bouwbedrijf Mourik Groot-Ammers is maandag 3 augustus 2015 ineens voorbij als zijn waarnemer belt: “Jaap, er is een ernstig hijsongeval gebeurd in Alphen”. Op die dag schuiven twee enorme kranen bij het inhijsen van de Julianabrug van twee pontons en verpletteren meerdere woningen en winkels. Kruijt heeft aan twee woorden genoeg en realiseert zich meteen de impact van het hijsongeval.

Bij het zien van de eerste beelden was mijn inschatting: tien doden plus

Hij en zijn vrouw boeken in allerijl vliegtickets en vliegen de volgende dag vanuit Oslo terug naar Nederland. Kruijt: “De avond ervoor hoorden we dat er gelukkig geen dodelijke slachtoffers waren, behalve een hond. Dan valt er een enorm blok van je schouders. Dan is het toch ineens een andere categorie ongeval. Later bleek dat het Openbaar Ministerie zich dan terugtrekt en alleen de Arbeidsinspectie en de Onderzoeksraad voor Veiligheid onderzoek doen.”

Jaap Kruijt is keynote spreker op het congres Veilig Werken op 11 april. Het congres vindt plaats tijdens de beurs Safety&Health@Work in Ahoy. Kijk op www.congresveiligwerken.nl en www.safetyandhealthatwork.nl.

Terug in Nederland spoedde Kruijt zich zo snel mogelijk naar zijn medewerkers en het gemeentehuis om zich te laten bijpraten. Vanwege gevoeligheden op het gebied van verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid kon van een gezamenlijke persconferentie geen sprake zijn, constateerde Kruijt verrast.

Van noodfonds tot steunfonds voor bewoners en winkeliers

“Ik heb daarom maar voor het gemeentehuis een persconferentie gehouden en meteen een noodfonds aangekondigd. Want de feiten lagen er; daar wilde ik me niet mee bezighouden. Die werden wel uitgezocht. Maar er waren bewoners en winkeliers die in één klap niets meer hadden: geen geld, geen kleren en geen onderkomen. Je zou er maar staan. We hebben besloten handgeld ter beschikking te stellen voor mensen die niet terug konden; 2.000 euro voor bewoners en 5.000 euro voor winkeliers.

Het noodfonds werd later in een ‘sta-tafeloverleg’ met bewoners uitgebreid tot een steunfonds. Daarin stortten de bij het ongeval betrokken ondernemingen naar draagkracht een bedrag van 1,25 miljoen euro om gedupeerden snel weer op gang te helpen. Een onafhankelijke commissie kon uit het steunfonds zelfstandig middelen toewijzen. Kruijt: “We hebben bewoners op een informele bijeenkomst met sta-tafels gevraagd waar zij behoefte aan hadden. We wilden voorkomen dat mensen niet vooruit konden, doordat ze lang moesten wachten op de afhandeling van claims door de verzekering.”

Bouwcombinatie Mourik Groot-Ammers en BSB Staalbouw tekenden samen in voor de renovatie van de Julianabrug. Daarnaast waren een kraanbedrijf en pontonbedrijf als onderaannemer betrokken bij het inhangen van het brugdeel. De gemeente Alphen aan den Rijn was opdrachtgever van de klus.

‘Partijen benaderden werk als routineklus, hijsplan incompleet’

Direct na het ongeval kwam er van allerlei kanten veel kritiek op de bouwers en de aanpak bij het inhangen van de brug. De strekking: hoe kun je zo dom zijn om met twee kranen op pontons zomaar zo’n klus te hijsen? Kruijt steekt zijn wijsvingers in beide oren. “Ik heb het allemaal genegeerd. Ik las er in de krant niet meer over. Het verbaasde me dat er direct zulke stevige conclusies werden getrokken door mensen die de feiten niet kenden. Die diskwalificeerden zich met hun emotionele gepraat.”

Een jaar later constateert de Onderzoeksraad voor Veiligheid dat “de partijen het werk benaderden als een routineklus waarbij de risico’s systematisch werden onderschat” en dat “het hijsplan incompleet en ongeschikt was”. “De voorbereiding schoot ernstig tekort, de uitvoerende partijen onderschatten de complexiteit van de werkzaamheden en niemand realiseerde zich de risico’s voor de omgeving”, aldus de OVV. Kruijt: “Het is een heldere conclusie die wij ons hebben aangetrokken.”

‘Vertrouwen op elkaars expertise, maar gezonde controle nodig’

De Onderzoeksraad doet in het onderzoeksrapport over het ongeval vier aanbevelingen om de veiligheid bij complexe bouwprojecten en binnen de betrokken bedrijven te verbeteren. Er moet een centrale partij zijn die verantwoordelijkheid draagt voor risicobeheersing, inclusief omgevingsveiligheid, aldus de Raad. Want door versnippering van taken en verantwoordelijkheid schoot de risicobeheersing tekort.

Je mag niet te makkelijk denken dat als een ander iets doet, het wel goed is; dus niet

Kruijt kan de aanbeveling volgen, maar vraagt zich af wie die centrale partij moet zijn. “Een bedrijf overziet niet altijd alle risico’s. De hoofdaannemer? Een gemeente moet ook naar de risico’s vragen. Ik laat in elk geval geen dingen meer fout gaan die uiteindelijk op mijn bord terechtkomen. Je mag niet te makkelijk denken dat als een ander iets doet, het wel goed is. Dus niet. Je moet vertrouwen op elkaars expertise, maar een gezonde controle is nodig.”

Je moet vakkennis in huis halen over uitbesteed werk

Dat vindt de bouwer tegelijk een belangrijke les uit het ongeval in Alphen. “Je moet vakkennis aan je bedrijf binden over wat je verder in de keten uitbesteedt, bijvoorbeeld aan een hijsbedrijf. Je kunt er niet vanuit gaan dat ze het allemaal wel goed doen. Dat moet je onafhankelijk verifiëren. Die kennis moet je in huis halen”, aldus Kruijt.

De Onderzoeksraad stelt ook voor om omgevingsveiligheid als gunningscriterium op te nemen in de aanbesteding van bouwwerken. Kruijt uitte zich eerder sceptisch over veiligheid als gunningscriterium, maar nuanceert nu. Hij verduidelijkt: “Veiligheid kan wel een gunningscriterium zijn; je moet kunnen aantonen dat je veiligheid hebt meegenomen in je afwegingen. Maar veiligheid moet geen onderdeel zijn van concurrentie, want dan kan goede veiligheid ten koste gaan van een lagere prijs”, stelt de bouwdirecteur.

Kruijt vindt het daarnaast een goed voorstel om een afwegingskader op te nemen in het Bouwbesluit om te bepalen wanneer een bouwveiligheidsplan nodig is. “Er zijn rondom veiligheid allerlei afwegingen te maken. Waarom zijn bewoners en winkeliers in Alphen niet tijdelijk geëvacueerd? Het is goed als je vooraf nadenkt over zulke zaken.”

Bouwbedrijf Mourik heeft eigen procedures ook aangescherpt

Bouwbedrijf Mourik nam inmiddels zelf ook maatregelen om de kennis en kunde in het bedrijf te vergroten, zoals de Onderzoeksraad als aanbeveling meegaf. Zo zijn drie interne medewerkers opgeleid tot ‘toezichthouder hijswerk’ bij de Mammoet Academy en is het Mourik KAM-systeem uitgebreid met een nieuwe procedure voor het beoordelen en uitbesteden van hijswerkzaamheden. Bij complexe hijswerkzaamheden schakelt het bedrijf een externe deskundige in.

Kruijt: “Bij een last boven de 25 ton, in de buurt van bebouwing, bij minder stabiele ondergrond en bij hijsen als samenstel wordt een onafhankelijk hijsadviseur betrokken bij de voorbereiding en uitvoering. Want je kunt het wel voorbereiden, maar als de onderaannemer met een andere kraan komt aanzetten moet er wel iemand zijn die daar met overtuigingskracht een stokje voor kan steken. Wij hebben onze procedures aangescherpt en ik hoop dat anderen dat ook gaan doen.”

Streven moet nul zijn, maar ongeval nooit helemaal uit te sluiten

Toch denkt Kruijt dat een ongeval nooit helemaal is uit te sluiten. Kruijt: “Het streven moet nul zijn. Laten we dat met elkaar vaststellen. Je moet zoveel mogelijk risico’s elimineren en van ervaringen leren om verder te komen. Maar naarmate specifieke deskundigheid verder van je af staat, is het moeilijker om externen te controleren. Van computergestuurde systemen heeft niet zomaar iedereen verstand. Het is goed om die risico’s te onderkennen en erover te praten.”

Niet vervallen in schuldvraag, maar boel zo snel mogelijk regelen

Terugkijkend is Kruijt blij met hoe de afhandeling van het ongeval in Alphen is verlopen. Hij draagt het speldje van Mourik nog met trots op zijn colbert. De huizen zijn herbouwd, er is een buurtfeest geweest en hij kan de betrokken bewoners en winkeliers recht in de ogen kijken, zegt hij. Kruijt: “Kort na het ongeval zat er flinke financiële spanning tussen de gemeente en de bouwbedrijven. Dat is maar net goed gegaan. Als bedrijven hielden we elkaars handen goed vast; dat waren we in onze ogen verplicht aan de samenleving. We wilden niet vervallen in de schuldvraag, maar de boel vooral zo snel mogelijk herstellen voor bewoners en winkeliers. We hebben de gemeente daarin meegekregen en efficiënt met verzekeringen kunnen schakelen.”

Andere klanten kijken mee naar hoe je een zaak afhandelt

Juist afhandeling ongeval kan bedrijf grote schade berokkenen

Kruijt begreep van een ervaringsdeskundige dat juist de afhandeling van een ongeval een bedrijf grote schade kan berokkenen. Kruijt: “Andere klanten kijken mee naar hoe je een zaak afhandelt. Het gaat om het tonen van verantwoordelijkheid, respect voor toezichthoudende instanties, verbetering van je processen en maatschappelijke betrokkenheid in publiciteit.”

Eén voorval zal de inmiddels gepensioneerde bouwdirecteur altijd bijblijven. Kruijt: “De dag na het ongeval liep ik na de persconferentie voor het gemeentehuis alleen naar de ongevalslocatie. Een onbekende vrouw stapte van de fiets af en zei tegen mij: Laat u niet gek maken, hoor. Jullie kunnen er misschien ook niets aan doen. Ik wist niet of ze mij kende en of ze gelijk had, maar het was een hartverwarmende opmerking op precies het goede moment. Die kon ik toen wel gebruiken. Ik heb haar geweldig bedankt.”

tekst: Walter Baardemans  | foto: ANP

TIP: Het congres Veilig Werken vindt plaats op 11 april tijdens de beurs Safety&Health@Work in Ahoy. Jaap Kruijt is keynote speaker op het congres.

Reageer op dit artikel