nieuws

Dit doen procesmanagers voor risicomanagement

Veilig werken

Er zijn nogal wat adviseurs die organisaties begeleiden bij het managen van hun processen. Net als risico-adviseurs vormen zij een bont gezelschap en worstelen ze met hun rol en met de status en afbakening van hun vak. Wat kunnen procesmanagers betekenen voor risicomanagement?

Dit doen procesmanagers voor risicomanagement

Gert van der Kolk werkte ruim tien jaar als adviseur bij de rijksoverheid en later de provincie Noord-Holland. Zo’n vijftien jaar geleden begon hij een eigen adviesbureau. Van der Kolk houdt zich bezig met samenwerkingsvraagstukken tussen en binnen organisaties. Hij beschouwt zichzelf als een van de procesmanagers, in publieke en private organisaties.   

Van der Kolk heeft ook iets met risicomanagement. Daarbij staat hij regelmatig met één been in arbo. Hij schreef een boek over de ontwikkeling van risicobewustzijn in organisaties waarin de consequente inzet van ‘soft controls’ centraal staat. En later een boek over het besturen van complexe vraagstukken met procesmanagement. Ook heeft hij als procesmanager een gemeentelijke organisatie begeleid. Daarbij zijn de onderwerpen risico en arbo nooit ver weg.

> LEES OOK: Procesveiligheid, dit is het en zo werkt het

Procesmanagement is opereren in onzekerheid  

Voor Van der Kolk hangt risico nauw samen met onzekerheid. En procesmanagement is in zijn ogen opereren in onzekerheid: “Je weet niet waar je aan begint, je weet niet wat je allemaal losmaakt en je weet niet wanneer het klaar is”. Onzekerheid en risico hebben voor hem betrekking op de processen die hij begeleidt én op zijn eigen functioneren. Hij heeft er geen moeite mee om zich als procesmanager te herkennen in de omschrijving van een risicoprofessional.

> LEES OOK: Onzekere risico’s managen, hoe doe je dat?

In zijn werk speelde het thema arbeidsomstandigheden geregeld een rol, vaak indirect. Hij noemt het ontbreken van goede functioneringsgesprekken waardoor de werkbelasting toeneemt en de flexibiliteit van de werkverdeling onder druk komt te staan. Daarnaast had hij, meer specifiek, te maken met medewerkers die regelmatig werden geconfronteerd met agressie en geweld. “Vaak realiseerde ik mij achteraf dat ik eigenlijk met arbo bezig was, ook al was dat altijd als onderdeel van een bredere aanpak”. Hij omschrijft die bredere aanpak als ‘risicodenken met de nadruk op soft controls’. Van der Kolk beschouwt het vooral als zijn missie om het risicobewustzijn te vergroten binnen de organisaties die hij begeleidt: ”Dan komt het vanzelf goed met de arbeidsomstandigheden”.  

> LEES OOK: Leidt agressief gedrag altijd tot ontslag?

In zijn laatste boek omschrijft hij procesmanagement als het inrichten en onderhouden van samenwerking tussen personen en partijen die van elkaar afhankelijk zijn om draagvlak en draagkracht te realiseren voor doelen en resultaten die zij nastreven. Het zou een definitie kunnen zijn van het opzetten en implementeren van arbobeleid binnen een organisatie.

Uitgesproken opvattingen over professionals  

Van der Kolk heeft uitgesproken opvattingen over wat een professional is. Hij noemt drie kenmerken: Het is in de eerste plaats iemand die vaardig is. Daarnaast is het iemand die dienstbaar is aan de doelen van de klant. En tenslotte stelt een professional zijn vaardigheden in dienst van de eigen organisatie. Ook dat laatste vindt hij belangrijk.

Hij kent natuurlijk het verschijnsel van hoogopgeleide specialisten die zich vaak meer identificeren met hun beroep dan met hun organisatie. Hij kent de chirurgen en rechters die zich geen onderdeel voelen van de organisatie waar zij werkzaam zijn: “Ze beschouwen die uitsluitend als iets dat hen faciliteert in hun functioneren. In mijn ogen zijn dat geen echte professionals. Zij vormen in feite een risico voor de organisatie waarin ze werken”.   

> LEES OOK: Professional

In de ogen van Van der Kolk is een professional meer dan iemand die allerlei individuele kwaliteiten bezit. Het is vooral iemand die zich voortdurend verbetert en lid is van een community of practice: een gemeenschap van vakgenoten die zich ervoor inzetten om zich als procesmanager te bekwamen en om het vak verder te brengen. Zo’n community kan een zelf gecreëerd netwerk zijn. Wie zich wil professionaliseren, zoekt mensen op die zich ook herkennen in het woord procesmanager en kan daarmee een soort ‘praktijkgemeenschap’ vormen.  

Zijn procesmanagers de nieuwe rattenvangers van Hamelen?  

Wat doet een procesmanager nu concreet? Van der Kolk beschrijft het als ‘mensen helpen om draagvlak en draagkracht te creëren voor wat ze willen bereiken’. De mensen die hij bijstaat, variëren van middenmanagers tot directies. En de processen lopen uiteen van productieprocessen tot administratieve processen. Van der Kolk gebruikt graag metaforen. Hij ziet procesmanagement als het organiseren van een optocht en benadrukt dat de rol van de procesmanager kan lijken op die van een oliemannetje of bruggenbouwer. Maar hij weet dat ook een schaapshond of de rattenvanger van Hamelen populaire beelden zijn.  

Procesmanagement is geen algemeen erkend vak

Procesmanagement is geen algemeen erkend vak en theorievorming vindt versnipperd plaats. Van der Kolk schetst een beeld van procesmanagement als een professie in ontwikkeling. De overeenkomst met arbeidsomstandigheden en risicomanagement is fascinerend. Ook die werelden zijn nog relatief jong en voortdurend in beweging. En ook daarin is de zoektocht naar het vak, als dat al bestaat, nog in volle gang. Want het feit dat er een Arbowet is, wil nog niet zeggen dat er een samenhangend vakgebied ‘arbeidsomstandigheden’ bestaat. En als adviseurs binnen allerlei risicodomeinen anderen bijstaan in het omgaan met risico’s, wijst dat nog niet op het bestaan van ‘risicoadvieskunde’ als vak.  

> LEES OOK: De filmpjes in ons hoofd

Van der Kolk benadrukt dat er wel kennisinstituten zijn die ervaring en kennis verzamelen en ontwikkelen op het gebied van procesmanagement. Maar zij richten zich op een specifiek domein of een specifieke sector. Er zijn geen algemeen geaccepteerde opleidingen of functie-eisen voor procesmanagers.   

Wat kan risicomanagement leren van procesmanagers?

Het is de zoektocht van Van der Kolk naar zijn professie die anderen kan stimuleren. Procesmanagers vormen een bont gezelschap. Allerlei mensen houden zich bezig met procesmanagement, in verschillende domeinen en met verschillende functiebenamingen op hun visitekaartjes. Zijn er algemene vaardigheden of competenties te benoemen waarover al die beroepsbeoefenaren moeten beschikken over de domeinen heen? Van der Kolk is daar intussen van overtuigd. Op grond van vele gesprekken met ervaren procesmanagers komt hij tot zeven competenties die onmisbaar zijn om processen effectief en efficiënt te managen: Conceptueel denken, sturend vermogen, flexibiliteit, omgevingsbewustzijn, overtuigingskracht, resultaatgerichtheid en sensitiviteit.    

Professionalisering is volgens Van der Kolk een persoonlijk leerproces waarin het ontwikkelen van een realistisch zelfbeeld centraal staat. De uitdaging is het zelf organiseren van samenspraak en tegenspraak in een community of practice. Dat geldt niet alleen voor procesmanagers, maar ook voor risicoprofessionals.

Auteur | Walter Zwaard

 

Reageer op dit artikel