nieuws

Vaker gerommel met bewijs na ernstige arbeidsongevallen

Veilig werken

Na ernstige arbeidsongevallen wordt er vaker gerommeld met bewijsmateriaal, constateert Sylvia Kubicz, officier van justitie bij het Functioneel Parket. Heel zorgelijk, vindt zij. “De waarheid komt altijd boven tafel.” In een nieuwe ‘aanwijzing’ legt het OM bij strafrechtelijke vervolging nu meer nadruk op verwijtbaarheid.

Vaker gerommel met bewijs na ernstige arbeidsongevallen

Sylvia Kubicz, officier van justitie bij het Functioneel Parket in Amsterdam, onderzoekt in haar regio dodelijke en ernstige arbeidsongevallen. Zij overlegt geregeld over dossiers met collega’s in andere regio’s. Kubicz onderhoudt vanuit het landelijk Functioneel Parket ook contact met de Inspectie SZW.

In 2018 kwamen in Nederland 75 mensen om het leven door een ongeval op het werk. Daarmee is het aantal dodelijke arbeidsongevallen terug op het niveau van 2016 (70) en is de daling in 2017 (50 doden) tenietgedaan.

Twee trends waarneembaar bij ernstige arbeidsongevallen

De officier van justitie en haar collega’s signaleren twee trends bij ernstige arbeidsongevallen. Kubicz: “In bepaalde sectoren neemt het aantal ernstige ongevallen toe. De bouwsector moet snel en goedkoop bouwen en lijkt daardoor te bezuinigen op veiligheid. Er gebeuren veel ongevallen door gebrek aan coördinatie en overzicht. Een voorbeeld: iemand haalt op een verdieping een vangnet weg om te kunnen werken, maar op de etage erboven valt een andere werknemer in een gat.”

> LEES OOK: Eindelijk, één partij verantwoordelijk voor veiligheid in de bouw

Er is meer gerommel met bewijsmateriaal, of we hebben er meer oog voor gekregen

Ook de tweede trend is zorgelijk, zegt Kubicz: “In meer zaken worden kort na het ongeval verhullende handelingen verricht. Bijvoorbeeld door getuigen te beïnvloeden en hen een net iets ander verhaal te laten vertellen over de toedracht van het ongeval. Of er worden bewust veranderingen aangebracht op de plaats van het ongeval: bij een strafrechtelijk onderzoek het ‘plaats delict’. Het is zelfs gebeurd dat er na een ongeval certificaten zijn vervalst. Dat soort gerommel met bewijsmateriaal gebeurt vaker. Of we zijn het beter gaan zien, omdat we er meer oog voor hebben.”

Functioneel Parket is specialistisch onderdeel van OM

Als specialistisch onderdeel van het Openbaar Ministerie werkt het Functioneel Parket vanuit vier eenheden landelijk aan de bestrijding van complexe fraude, milieucriminaliteit en ontnemingszaken. Daarnaast is het Functioneel Parket verantwoordelijk voor de opsporing en vervolging van strafzaken waarin onder andere de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (I-SZW) als bijzondere opsporingsdienst (BOD) het opsporingsonderzoek doet.

Vaker gerommel met bewijs bij ernstige arbeidsongevallen

Sylvia Kubicz: “In meer zaken worden kort na het ongeval verhullende handelingen verricht.” – Copyright: Chris en Marjan

En doet strafrechtelijk onderzoek ernstige arbeidsongevallen

In 2016 kwam ook het strafrechtelijk onderzoek naar ernstige arbeidsongevallen terecht bij het Functioneel Parket. Kubicz: “Het Functioneel Parket heeft veel ervaring met complexe en omvangrijke onderzoeken. De onderzoeken naar arbeidsongevallen vallen vaak ook in die categorie. Het Functioneel Parket behandelde al veel economische delicten, waaronder asbestzaken, incidenten met BRZO-bedrijven en kwesties met gevaarlijke stoffen. Die feiten gebeuren vaak in combinatie met overtredingen van de Arbeidsomstandighedenwet. Bovendien behandelt het Functioneel Parket ook alle andere zaken die de opsporingsdienst van Inspectie SZW onderzoekt. Daarom is gekozen voor een loket.

Landelijk werken 15 tot 20 officieren van justitie met ondersteuning van parketsecretarissen aan zaken.

> LEES OOK: Meer geld tegen arbeidsuitbuiting en gevaarlijke stoffen

Bij opzet in het spel geldt overtreding artikel 32 als misdrijf

Handhaving van de Arbowet en de Arbeidstijdenwet gebeurt doorgaans via de bestuursrechtelijke aanpak. Dit houdt in dat in de meeste gevallen een zaak wordt afgedaan met een (stevige) bestuurlijke boete. Het strafrecht komt alleen kijken bij ernstige overtredingen van bepalingen van Arbowet en Arbeidstijdenwet die zijn aangewezen in de zin van de Wet op de economische delicten (WED).

Zo stelt artikel 32 van de Arbowet strafbaar: Het in strijd met de Arbowet handelen of nalaten indien daardoor mogelijk levensgevaar of ernstige schade aan de gezondheid van een of meer werknemers ontstaat of te verwachten is.

Als er opzet in het spel is, geldt overtreding van artikel 32 als misdrijf. Zo niet, dan is sprake van een overtreding.

Na dodelijk of ernstig arbeidsongeval: strafrechtelijk onderzoek

Onderzoek kan ook leiden tot vervolging van een directeur of direct leidinggevende als natuurlijk persoon

Een arbeidsongeval dat geleid heeft tot ziekenhuisopname, blijvend letsel of overlijden? Dan is de werkgever verplicht om dat te melden bij de Inspectie SZW. Kubicz: “Gebeurt dat niet, dan riskeert een werkgever een stevige boete.”

Na een aantal ernstige arbeidsongevallen volgt altijd een strafrechtelijk onderzoek. Na een arbeidsongeval met dodelijke afloop, bijvoorbeeld. Of als een kind bij verboden arbeid ernstig letsel heeft opgelopen. Of als een ongeval om andere redenen zwaar te noemen is.

> LEES OOK: Een arbeidsongeval melden, zo doet u dat

Dit gebeurt er na melding van dodelijk arbeidsongeval

Kubicz vertelt wat er concreet gebeurt met een melding: “Bij een dodelijk ongeval gaan meestal twee inspecteurs en een schouwarts direct ter plaatse. De politie is er vaak ook. I-SZW informeert onmiddellijk de officier van justitie van het Functioneel Parket in de betreffende regio. Want er moeten meteen beslissingen worden genomen, bijvoorbeeld over aanvullend onderzoek naar het lichaam en de omstandigheden.”

Binnen het strafrechtelijk onderzoek is voor sommige opsporingsbevoegdheden expliciet toestemming nodig van een officier van justitie of rechter-commissaris. “Moeten we de ongevalsplek als plaats delict veiligstellen? Moeten we als bewijsmateriaal materialen of machines in beslag nemen of stukken vorderen? Dat overlegt de inspecteur ter plaatse telefonisch met de officier van justitie”, aldus Kubicz over de eerste handelingen.

Onderzoek kan leiden tot vervolging leidinggevende

In een strafrechtelijk onderzoek werkt de toezichthouder van de Inspectie als opsporingsambtenaar en hoort betrokkenen zoals verdachten en getuigen. De Inspectie SZW kent hiervoor ook een gespecialiseerd Team Omvangrijke Ongevallen.

Kubizc: “Bij een dodelijk ongeval kan sprake zijn van een aanwijzing of verdenking van een strafbaar feit gepleegd door de werkgever. Meestal is het bedrijf als rechtspersoon in zo’n geval de eerste verdachte. Maar onderzoek kan ook leiden tot vervolging van een directeur of direct leidinggevende als natuurlijk persoon. Of van een werknemer, als die verwijtbare fouten heeft gemaakt.”

> LEES OOK: Liever celstraf dan extra regels

Vaker gerommel met bewijs bij ernstige arbeidsongevallen

Sylvia Kubicz: “We kijken meer dan voorheen of een ongeval verwijtbaar is.” – Copyright: Chris en Marjan

Doel onderzoek: niet veroordeling, maar waarheidsvinding

Voor een werkgever is het na een dodelijk ongeval best schrikken om er direct een strafrechtelijk onderzoek bovenop te krijgen, beseft de officier van justitie. Maar het hoofddoel van het Openbaar Ministerie en de Inspectie SZW is waarheidsvinding, benadrukt zij. Kubicz: “Het doel is om te achterhalen wat er is gebeurd. Waarheidsvinding is onze belangrijkste drijfveer.

Het is niet ons doel om bewijs te verzamelen tegen een werkgever. Dat kan wel het gevolg zijn van een onderzoek, dat klopt. Maar een aanwijzing of verdenking betekent niet altijd dat we tot bewijs komen van een strafbaar feit. Als blijkt dat er geen verwijt kan worden gemaakt, dan is dat de uitkomst van het onderzoek. Niet alle onderzoeken leiden tot een veroordeling.”

Nieuwe aanwijzing OM over handhaving Arbowet van kracht

Het is uiteindelijk aan de officier van justitie – veelal in overleg met de inspecteurs van I-SZW – om te bepalen of de zaak daadwerkelijk voor de strafrechter moet komen. Een nieuwe aanwijzing van het Openbaar Ministerie over de handhaving Arbeidsomstandighedenwet en Arbeidstijdenwet (2018A006), per 1 oktober 2018 van kracht, “relateert de inzet van strafrechtelijke middelen bij de strafrechtelijk te handhaven overtredingen van de Arbowet bij ernstige arbeidsongevallen niet meer alleen aan de ernst van de gevolgen (dodelijke afloop) maar mede aan het (verwijtbare) gedrag van de overtreder.” Met andere woorden: er wordt bij de beslissing om strafrechtelijk te vervolgen meer dan voorheen gekeken of een ongeval verwijtbaar is.

Strafrecht inzetten bij zaken waar dat echt nodig is

In een strafrechtelijk onderzoek werkt de toezichthouder van de Inspectie als opsporingsambtenaar

Het strafrecht is vooral voor die gevallen waarin de inspecteur “aanwijzingen heeft dat er sprake is van een opportunistische en calculerende overtreder die bewust en structureel de regels overtreedt en/of als er sprake is van een crimineel opererende overtreder”.

Kubicz: “De eerdere aanwijzing legde veel nadruk op gevolg. Bij een dodelijk arbeidsongeval was er sprake van een strafrechtelijke afhandeling, zonder overlijden van een bestuursrechtelijke. Dat voelde niet altijd passend. We willen het strafrecht inzetten bij zaken waar dat echt nodig is. Bijvoorbeeld omdat een werkgever het bewust niet zo nauw neemt met veiligheid. In andere gevallen valt er soms niets te verwijten na een dodelijk ongeval. Iemand die een misstap maakt op een ladder kan ook dodelijk ten val komen. Je kunt strafrechtelijke vervolging dus niet alleen ophangen aan het gevolg.”

Bewijs verhullen of getuigen beïnvloeden is heel ernstig feit

Het intimideren van werknemers of toezichthouders of het toedekken van oorzaken van een ongeval door het doen van valse verklaringen of wegnemen van bewijsmateriaal kunnen redenen zijn om juist wel strafrechtelijk te volgen, stelt de nieuwe aanwijzing. Het verhullen van bewijsmateriaal of het beïnvloeden van getuigen in een strafzaak is ook echt een heel ernstig feit en kwalijke zaak, benadrukt Kubicz.

> LEES OOK: Slachtoffer arbeidsongeval moet liegen

Meineed in verklaring maakt van getuige een verdachte

“Ik kan me voorstellen dat een werkgever schrikt van een onderzoek van de Inspectie SZW. Maar ik kan me niet voorstellen dat je daardoor bewijsmateriaal probeert te veranderen. Inspecteurs weten dat dit soms toch gebeurt en zijn daar heel alert op. Twijfelen wij aan een verklaring van een getuige, dan laten we die getuige eventueel een verklaring afleggen bij een rechter-commissaris. Dat is minder vrijblijvend dan een verhoor door een inspecteur.

Een getuige die tegenover de rechter-commissaris niet de waarheid vertelt, pleegt meineed. En heeft daardoor een groot probleem. Want dan ben je niet alleen getuige, maar word je ook verdachte. Als er niets te verwijten valt, wordt dat echt wel duidelijk. Ga alsjeblieft niet rommelen. De waarheid komt altijd boven tafel.”

Tekst | Walter Baardemans

 

> TIP: Bijblijven met arbowetgeving en -jurisprudentie? Kom naar de Arbo Actualiteitendag!

Vaker gerommel met bewijs na ernstige arbeidsongevallen

Reageer op dit artikel