nieuws

Zo werkt procesveiligheid in de praktijk (casus)

Veilig werken

De verantwoordelijkheid voor procesveiligheid bij BASF ligt bij de procesmanager. Maar dat betekent niet dat procesveiligheid een andere wereld is voor Marc de Kerf, Europees Onderhoudsmanager van het jaar. “Een fout in het proces heeft direct gevolgen voor de arbeidsveiligheid.”

Zo werkt procesveiligheid in de praktijk (casus)

Marc de Kerf mag zich inmiddels Global Expert in Asset and Maintenance Management bij de petrochemicaliën van BASF noemen. Tot voor kort was hij onderhoudsmanager voor een van de tien clusters van de chemiereus: die in Antwerpen. Nu ziet hij toe op het onderhoud van alle BASF-petrochemiebedrijven.

In Antwerpen kon De Kerf een beroep doen op een veiligheidsdienst van twintig mensen. “Twee belangrijke verantwoordelijkheden van onze veiligheidsdienst zijn procesveiligheid en arbeidsveiligheid. De veiligheidsdeskundigen op het gebied van procesveiligheid nemen alle nieuwe projecten onder de loep. Ze kijken of die wel veilig genoeg zijn. De veiligheidsdeskundigen voor arbeidsveiligheid zijn vooral mijn aanspreekpartners als het gaat om onderhoud. Ze ondersteunen mij met veiligheid op de werkplek en zijn mijn voelsprieten. Als we een shutdown hebben, maken ze dagelijks een deel van de veiligheidsobservaties en geven ze input over hoe we de veiligheid kunnen verbeteren.”

Worst nightmare: slecht nieuws brengen bij medewerker thuis

De worst nightmare van De Kerf is dat hij langs moet bij de partner van een medewerker om slecht nieuws te brengen. “Dat heb ik altijd in mijn gedachten gehad. Het zal mij niet gebeuren dat ik bij iemand moet aanbellen om te melden dat de partner een zwaar ongeval heeft gehad op de site. Dat is een van de redenen dat ik Europees Maintenance Manager of the Year ben geworden: in elf jaar tijd heb ik maar één Lost Time Injury (LTI) in mijn dienst gehad. Dat hoorde ik van de juryvoorzitter, een juryrapport heb ik niet. Zes jaar geleden struikelde een werknemer over een leiding, waardoor zijn arm uit de kom raakte. Dat was vlak voordat we tien jaar incidentenvrij zouden vieren. Tja, dat was wel even een domper. Maar de werknemer kon na een ziekenhuisbezoek wel weer snel aan het werk, gelukkig.”

> LEES OOK: Dit zijn essentiële eisen voor machineveiligheid in de toekomst

BASF Antwerpen werkt niet met kinderachtige grondstoffen

Het argument dat ze ‘iets altijd zo hebben gedaan’ gaat niet altijd op en dat beseffen ze ook

Deze enige LTI is vermeldenswaard omdat BASF Antwerpen niet met kinderachtige grondstoffen werkt. Een van die grondstoffen is acrylzuur. Aanraking daarmee kan tot derdegraadsbrandwonden leiden. Incidentenvrij blijven is dan ook een prestatie van formaat. De Kerf wijt dit onder meer aan de dubbele aanpak binnen BASF. Zacht waar het kan, met draagvlak, maar hard wanneer het moet.

“Gelukkig heb ik het nog nooit hoeven doen. Maar als het moet, gaan we echt over tot ontslag. Als iemand na enkele waarschuwingen toch de regels op arbeidsveiligheidsgebied blijft overtreden die we samen hebben afgesproken, bijvoorbeeld. Maar je moet mensen wel overtuigen van het nut van veiligheidsmaatregelen. En dit steeds afstemmen met de ervaren medewerkers. Daarom investeren we ook in draagvlak voor en opleidingen in veiligheid voor medewerkers. Veiligheid is een verantwoordelijkheid voor een ieder van ons.”

> LEES OOK: Dit doen procesmanagers voor risicomanagement

Arbeids- en procesveiligheid, twee handen op één buik

De Kerf is als maintenance manager ook specifiek verantwoordelijk voor arbeidsveiligheid. Dragen ‘zijn’ werknemers en gecontracteerden (bij shutdowns voor onderhoud tot wel vijfhonderd mensen) persoonlijke beschermingsmiddelen en zijn die op orde? Voeren zij het werk veilig uit?

Procesveiligheid is een dedicated job voor procesmanagers die waken over het productieproces en de veiligheid. “Alles wat het proces aangaat is de verantwoordelijkheid van die man. Dat de druk niet stijgt, een machine automatisch stopt, een installatie niet ontploft of corrodeert waardoor we productuitbraken hebben, dat alles valt onder zijn verantwoordelijkheid. Hetzelfde geldt voor het op tijd uitvoeren van HAZOP (Hazard and Operability)-studies.”

> LEES OOK: Machineveiligheid is nog geen procesveiligheid

In de veiligheidsdienst zitten specialisten op zowel arbeids- als procesveiligheid. “Die hebben een verschillende opleiding. Een arbeidsveiligheidsdeskundige kijkt of de juiste middelen zijn gebruikt, of de procedures goed opgesteld en begrijpelijk zijn en of er is gekeken naar de ergonomie. De veiligsheidsdeskundigen die over de procesveiligheid waken, zijn gespecialiseerd in HAZOP-studies en voeren die ook uit, in samenspraak met onze procesmanager. Beide veiligheidsdeskundigen zijn meestal ingenieur en hebben een veiligheidskundecertificaat.”

Procesveiligheid in de praktijk bij BASF

Fout in proces heeft direct gevolgen voor arbeidsveiligheid

De verantwoordelijkheid voor procesveiligheid mag dan bij de procesmanager liggen, dat betekent niet dat het voor De Kerf een andere wereld is. “Nee, natuurlijk niet. Het staat niet los van mijn groep. Mijn mensen zitten evengoed bij de HAZOP-studies. Procesveiligheid mag dan de verantwoordelijkheid zijn van iemand anders, een fout in het proces heeft direct gevolgen voor de arbeidsveiligheid. Als een vat scheurt terwijl er een werknemer in de buurt is, zijn de consequenties fors. Om de titel Maintenance Manager of the Year te winnen, is een goede samenwerking met procesmanagers en veiligheidsdeskundigen nodig. Gelukkig zijn dat bij ons prima mensen.”

Incident met vallend voorwerp uit gereedschapsemmer

Elf jaar met één LTI is een prestatie van formaat. Het uitblijven van incidenten is dan ook “niet evident”, vindt De Kerf. “Het is hard werken en de vinger op de juiste plek leggen. Ik doe dat door een close loop te hanteren. Dat houdt in dat we na ieder incident leren van wat er is misgegaan en dat de corrigerende maatregelen ook in de instructie komen. Zodat de volgende keer dat een soortgelijke situatie ontstaat, de juiste maatregelen automatisch inwerkingtreden.

Of ik daar een voorbeeld van kan noemen? We hebben een incident gehad waarbij gereedschap uit een emmer viel bij onderhoud aan een destillatiekolom – wie langs DSM in Nederland rijdt, ziet ze staan. Die emmer viel om, met als gevolg een kleine kwetsuur bij de man die eronder werkte. Geen LTI, maar toch. Hoe zorgen we er nu voor dat dit niet meer gebeurt?”

> LEES OOK: Houvast bij de RI&E voor werken op hoogte

Breed draagvlak voor verbetertrajecten erg belangrijk

Als iemand de regels op arbeidsveiligheidsgebied blijft overtreden, gaan we echt over tot ontslag

De oplossing is even simpel als doeltreffend. BASF kocht rugzakken waar medewerkers hun gereedschap in stoppen. Moet er toch gereedschap naar beneden worden getransporteerd dan gebeurt dit met hijszakken. Die verliezen geen spullen, mochten ze toch de wand van de destillatiekolom raken. Voor zo’n verbetertraject is wel breed draagvlak nodig, stelt De Kerf. Ook bij de al wat oudere werknemer. “Die hebben veel ervaring en zijn zich ook wel bewust van de risico’s. Het argument dat ze ‘iets altijd zo hebben gedaan’ gaat niet altijd op en dat beseffen ze ook. Draagvlak is dus erg belangrijk.

Maar als we een afspraak hebben gemaakt waar iedereen achter staat, ga ik er wel vanuit dat ze die uitvoeren. Dat controleer ik ook zelf. Doen ze het niet, dan krijgen ze een vermaning. Doen ze het dan nog niet, dan kan dat escaleren. Ontslag? Ja. Want in het slechtste geval is iemand er niet meer. Recent hoorde ik in het nieuws dat er in het centrum van Antwerpen een dode en een zwaargewonde waren doordat een stelling naar beneden kwam. Dat wil je beslist niet met je eigen medewerkers meemaken.”

BASF werkt wereldwijd met zero-based budgetteringssysteem

De Kerf werd door de jury in het bijzonder nog gelauwerd voor het budgetteringssysteem dat hij mee hielp optuigen en dat BASF nu wereldwijd heeft ingevoerd. Hij werkt met een zogenoemde zero-based budgetteringssystematiek. Ieder kalenderjaar maakt de onderhoudsmanager een nieuwe begroting, gebaseerd op de te verwachten productie. Daarbij maakt hij een schatting van de periodieke onderhoudskosten en onvoorziene reparaties op basis van eerdere ervaringen.

> LEES OOK: Bij Bilfinger staat procesveiligheid bovenaan (casus)

Dit maakt beter en gedegener overleg mogelijk met de leiding van het bedrijf. Over bijvoorbeeld de gewenste beschikbaarheid van installaties en de wettelijk uit te voeren onderhoudstaken. En over taken die LTI’s moeten voorkomen. De Kerf of een van zijn collega’s komt hierdoor beter beslagen ten ijs in discussies over eventuele besparingen op onderhoudskosten. Eind van het jaar volgt een vergelijking van de schattingen met de werkelijke kosten.

Wereldwijd werkgroepen vormgeven en organiseren bij BASF

Last but not least is De Kerf een echte ambassadeur voor BEMAS, het platform voor uitwisseling van kennis en goede praktijken in onderhoud. Zijn bijdrage aan dit platform, zijn colleges aan de universiteiten van Gent en Leuven en zijn begeleiding van ‘eindwerken’ door burgerlijke ingenieurs werktuigkunde, sprongen in het oog. “Ook heb ik wereldwijd voorlichting gegeven aan collega’s binnen BASF. Dat vond de jury ook belangrijk.”

> LEES OOK: Vakblad Arbo 1/2 is uit, mis ’m niet!

De 54-jarige Antwerpenaar moet niet langer alleen werkgroepen binnen BASF Antwerpen volgen. Hij wordt nu geacht om ze vorm te geven en wereldwijd te organiseren. “Gelukkig valt het reizen mee. We doen steeds meer online. Daar ben ik wel blij om. Ik herstel wat minder makkelijk van jetlags dan voorheen. Na de vijfde businessvlucht of de vijfde keer de klok verzetten heb je het wel gehad, hoor.”

Auteur | Ton Bennink

> TIP: De Arbo Workshopdag, bijvoorbeeld de workshop Ken uw risico’s van Jan Pranger

De praktijk van procesveiligheid bij BASF

Reageer op dit artikel