nieuws

Machines met bewegende delen: zo voorkom je ongevallen

Veilig werken

Cirkelzagen, vulmachines en transportbanden. Het zijn allemaal voorbeelden van machines met bewegende delen. Bij de werkzaamheden aan deze machines verliezen jaarlijks circa 280 mensen lichaamsdelen, zoals vingers of delen daarvan. Hoe voorkom je dat? RIVM zocht het uit.

Machines met bewegende delen: zo voorkom je ongevallen

Hoe voorkom je dat medewerkers in aanraking kunnen komen met bewegende delen van machines? Fysieke afschermingen blijken in de praktijk niet altijd effectief. Ze worden verwijderd voor onderhoud, of medewerkers omzeilen ze. Belangrijk blijkt het samenspel tussen de ontwerper van een machine en de gebruiker. In 21 van de 100 onderzochte ongevallen blijken slachtoffers zich te bevinden op plekken waarmee in het machineontwerp geen rekening mee lijkt te zijn gehouden. Dit blijkt uit een nadere analyse door het RIVM van honderd ernstige arbeidsongevallen uit 2015 en 2016. RIVM gebruikte hiervoor informatie uit de database Storybuilder. Daarin worden ernstige arbeidsongevallen in Nederland geregistreerd. Maar ook informatie uit databronnen van de Inspectie SZW.

> LEES OOK: Risico’s reduceren bij machines met SCRAM

22% arbeidsongevallen gaat om bewegende delen

Ongeveer 22 procent van alle arbeidsongevallen is een ongeval met de bewegende delen van machines. Uit de analyse blijkt dat onveilige situaties en manieren van werken vaak al lange tijd aanwezig waren voordat het ongeval gebeurde. Het is dus belangrijk is om regelmatig te checken of alles nog steeds veilig is. Bijvoorbeeld of alle machines nog in goede staat en compleet zijn, instructies voldoende helder zijn en mensen nog steeds op een veilige manier werken. Bij de analyse is gekeken naar de omstandigheden waarin de ongevallen voorkomen. Ook is beschreven hoe mensen in contact kwamen met bewegende delen van machines.

>LEES OOK: Dodelijke schoonmaak draaiende machine

RI&E niet toegespitst op risicovolle machines

Met de RI&E moet een bedrijf veiligheidsrisico’s opsporen. In de meeste onderzochte bedrijven was wel een RI&E. Maar deze was vaak niet toegespitst op de specifieke risicovolle machines waarmee het ongeval gebeurde. Ook werden regelmatig niet alle relevante taken meegenomen in de RI&E. Zoals bijvoorbeeld het tussentijds schoonmaken van een lopende band of het verwijderen van restproducten. Voor deze werkzaamheden moet een machine energievrij worden gemaakt.  Dat verliep in de geanalyseerde ongevallen vaak niet goed. Meestal wist het slachtoffer dan wel dat de machine nog aan stond. Maar was het in het bedrijf een gebruikelijke of toegelaten werkwijze om de taak zo uit te voeren.

Werkinstructies vertonen vaak tekortkomingen

Goede werkinstructies kunnen medewerkers helpen om apparatuur op een goede en veilige manier te gebruiken. Bij de onderzochte ongevallen vertoonden de werkinstructies diverse tekortkomingen. Ze waren bijvoorbeeld niet beschikbaar, of niet gericht op ervaren medewerkers, of waren verouderd of niet beschikbaar in de goede taal.

Lessen voor de praktijk over gevaren bewegende delen

Tips van het RIVM om de mogelijke gevaren van bewegende delen van machines zo goed mogelijk te beheersen:

1. Controleer regelmatig of de afscherming van bewegende delen nog deugdelijk en effectief is

  • Ga na of er bewegende delen van een machine zijn die (beter) afgeschermd kunnen worden.
  • Controleer met regelmaat of de machines, de onderdelen ervan en de afscherming van de bewegende delen nog in goede staat zijn.
  • Zijn alle onderdelen van de machines nog aanwezig? Zijn afschermingen na onderhoud ook weer teruggeplaatst?
  • Zorg ervoor dat afschermingen en hekwerken zo zijn geplaatst dat medewerkers niet in de verleiding komen om eromheen, overheen, doorheen of onderdoor te gaan.
  • Voldoen machines nog aan de verwachtingen, zijn deze niet te zeer verouderd? 

2. Wees specifiek bij inventariseren en evalueren van risico’s in de RI&E en in de praktijk op het werk

  • Onderscheid verschillende werkzaamheden, zoals het bedienen, invoeren, weghalen van producten, schoonmaken, onderhoud en deblokkeren.
  • Als situaties of machines worden gewijzigd, kijk dan opnieuw naar de risico’s.
  • Let er bij het uitvoeren van de RI&E op dat zowel de technische aspecten (zoals afschermingen en beveiligingen) als de gehanteerde werkwijzen voldoende aandacht krijgen.

3. Zorg voor goede, specifieke werkinstructies

  • Bied werkinstructies aan in de juiste taal of talen van de werknemers die met de machines moeten werken.
  • Geef instructies aan alle werknemers die met de machines werken, niet alleen aan nieuwe medewerkers, en geef regelmatig een opfriscursus.
  • Controleer of de medewerkers de instructies hebben begrepen en of de instructies goed uitvoerbaar zijn.
  • Geef speciale aandacht aan werkinstructies voor werkzaamheden als schoonmaken en onderhoud, en specificeer het energievrij maken van de machine bijvoorbeeld met gebruik van een Lockout Tagout procedure.
  • Zorg ervoor dat instructies voor het gebruik van de machine makkelijk toegankelijk zijn, bijvoorbeeld in de vorm van machineinstructiekaarten, en dat deze in de buurt van de machine zijn te raadplegen. 

4. Let op specifieke gedragingen die geregeld tot ongevallen leiden

  • Houd toezicht op het (on)veilig gebruik van machines. Let enerzijds op afwijkend gedrag, anderzijds op routinematige  werkwijzen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan:  Het klimmen op machines. o Houden van voldoende afstand van de gevarenzone van de machine.

> TIP: De opleiding Productieve machineveiligheid 

Reageer op dit artikel