nieuws

Veiligheidsregels voor de veiligheid? Think again

Veilig werken

Het naleven van regels wordt vaak gezien als dé (of toch ten minste een belangrijke) manier om veiligheid te creëren. Maar u en ik weten inmiddels dat naleving van veiligheidsregels alléén niet voldoende is om de werkvloer daadwerkelijk veilig te maken.

Veiligheidsregels voor de veiligheid? Think again

Maar wat velen van ons echter niet weten, is dat veiligheidswet- en regelgeving vaak in het leven is geroepen met heel andere doelen voor ogen dan veiligheid. We lopen samen even langs enkele eigenschappen van veiligheidsregels. Kijkt u over mijn schouder mee?

 

1. Waarom hebben we eigenlijk veiligheidsregels?

Zonder te verzanden in een lange bespreking van rechtsfilosofie, kunnen we vaststellen dat veiligheidsregels diverse doelen kunnen dienen. Enkele daarvan zijn:

  • bevorderen en bereiken van bepaalde doelstellingen;
  • beheersen en sturen van activiteiten en mensen door het duidelijk maken van verwachtingen en begrenzingen;
  • geven van een maatstaf om te meten of het gewenste niveau wordt bereikt en zo nodig ‘rotte appels’ te dwingen en te straffen;
  • doorgeven van kennis en lessen die geleerd zijn aan de hand van ongevallen;
  • balanceren van verschillende belangen en doelstellingen.

> LEES OOK: Naleving van regels is killing voor creativiteit

2. De compromisvolle aard van veiligheidsregels

Om maar met het laatste punt verder te gaan: regels zijn bijna altijd compromissen. We zijn misschien geneigd te denken dat het aangeven van een minimumniveau van bescherming het hoofddoel is van veiligheidsregels. Maar nee, economische doelstellingen zijn vaak de belangrijkste drijfveer. Wet- en regelgeving gaat vaak vooral om één ding: geld. Een balans tussen (of beter minimumniveau van) de maatschappelijke eis tot bescherming en een beperking van wat dat mag kosten.

> LEES OOK: Weet je wel wat dat kost?!

Datzelfde geldt voor andere Europese veiligheidsregels, zoals CE-markering. Ook deze dienen vooral de vrije handel en moeten voorkomen dat nationale veiligheidsregels een handelsbarrière kunnen opwerpen. En, natuurlijk, tegelijkertijd zorgen ze voor een minimumveiligheidsniveau.

Leve de interoperabiliteit!

Neem bijvoorbeeld de spoorwegen. De meeste Europese wetgeving in deze sector is gecreëerd met het hoofddoel om interoperabiliteit te bevorderen. Dus om ervoor te zorgen dat treinen ongehinderd van het ene land naar het andere land kunnen rijden. De regels hebben misschien namen zoals safety directive of common safety methods, maar gaan desondanks niet in hoofdzaak over veiligheid. Ze gaan vooral over interoperabiliteit, dus de mogelijkheid van apparaten, systemen of eenheden om met elkaar samen te werken, en het openen van markten. Slechts secundair zorgen ze daarbij voor handhaving van het huidige niveau van veiligheid – en dat de interoperabiliteit geen hinder ondervindt van die veiligheid.

Balans tussen economische/politieke doelen en veiligheidsdoelen

Op deze wijze zijn de meeste veiligheidsregels eigenlijk bedoeld om een balans te vinden tussen economische of politieke doelen en veiligheidsdoelen. Zelfs regels over verplichte maatregelen of over blootstelling aan gevaarlijke stoffen zijn meestal een compromis. Een compromis tussen wat de wetenschap veilig acht en wat technisch en commercieel haalbaar is.

> LEES OOK: Lobbyen, of hoe een beslissing tot stand komt

Dit begon al met de eerste moderne veiligheidswetgeving. De Britse Factory Act van 1833 werd ongeveer een decennium vertraagd door onenigheid over het afschermen van machines. Asbest is een ander voorbeeld. Het enig werkelijk veilige niveau is nul vezels. Maar aangezien dit onmogelijk is, door factoren als achtergrondblootstelling, gelden er hogere grens- en actiewaarden.

> LEES OOK: Hoe gevaarlijk is asbest nu echt?

Regels zijn ook compromissen met betrekking tot een geheel ander aspect. Het is onmogelijk om regels te maken die iedere situatie dekken. Je kunt immers niet alles  voorzien. Dus worden regels óf gemaakt voor de grote meerderheid van situaties (doorsnee situaties) of juist voor de uitzonderingen (noodsituaties). Dit betekent dat er altijd uitzonderingen op de regel zullen zijn, omdat regels per definitie een compromis zijn tussen compleetheid en efficiëntie. Dit betekent ook dat we regels niet altijd blindelings kunnen toepassen, maar vaak een soort interpretatie nodig hebben voordat we ze kunnen toepassen.

> LEES OOK: Onzekere risico’s managen, hoe doe je dat?

3. Achter veel regels zitten verborgen agenda’s

Ten slotte moeten we beseffen dat we regels vaak gebruiken als zichtbare actie na een ongeval of crisis. Regels zijn vaak een snelle manier om iets te fiksen. Snel optreden beschouwen we als een teken van daadkracht en het nemen van verantwoordelijkheid. Vaak met de toevoeging dat dit is om te zorgen ‘dat dit nooit meer voorkomt’. In ieder geval niet in de periode dat degene die de regel maakt de verantwoordelijkheid draagt. Een mogelijk doel van nieuwe regels kan dus domweg zijn om een manager of politicus in te dekken of in een goed daglicht te stellen.

> LEES OOK: 4 tips om de risico-regelreflex te beteugelen

Regelmakers beseffen vaak niet dat er neveneffecten en conflicten aan nieuwe regels verbonden kunnen zijn. Of ze negeren die bewust omdat kortetermijndoelstellingen voor hen belangrijker zijn. Voor mensen in bepaalde posities is het vaak belangrijker om ‘iets’ te doen en dat snel en zichtbaar, dan om een probleem daadwerkelijk aan te pakken. Perceptie telt. Krantenkoppen, opiniepeilingen en stemmers hebben vaak korte geheugens. Regelmatig wordt er daarom meer aandacht besteedt aan de persoon dan aan wat er werkelijk toe doet.

Veiligheidsregels om een punt erdoor te drukken

Ook toezichthouders en andere stakeholders, zoals vakbonden, zijn geneigd om regels te gebruiken voor hun eigen agenda’s. Een ongeval of crisis kan hen de sense of urgency geven (of het breekijzer zijn) om eindelijk aandacht te krijgen voor hun belangen, bezorgdheden of stokpaardjes. Of om een punt erdoor te drukken.

Binnen juridische en veiligheidsliteratuur zijn er voldoende voorbeelden van te vinden: wetten, voorschriften en regels die zijn gemaakt om een bestaand of ingebeeld probleem op te lossen. Terwijl ze vervolgens leiden tot iets volledig contraproductiefs. Denk aan de toename van controle en de overbewaking uit naam van de veiligheid na terreuraanslagen. Of aan veel certificatiesystemen. Allemaal voorbeelden van waar men zacht gezegd gemengde gevoelens over kan hebben.

> LEES OOK: Een ladder op drijfzand

Dus … denk hier even aan voordat u op naleving van veiligheidsregels hamert.

Om verkeerde reden ontstane regels positief gebruiken

Na dit wat kritische en misschien negatieve betoog, is het goed om ook te erkennen dat we zelfs dingen die om de ‘verkeerde’ redenen in het leven zijn geroepen op een positieve manier kunnen gebruiken. Neem bijvoorbeeld die Europese spoorwegvoorschriften. Zelfs als ze vooral zijn gemaakt om interoperabiliteit te borgen, zijn er beslist positieve veiligheidseffecten. Zoals de nieuwe lidstaten in het oosten die hun standaard verhogen. Of de common safety methods die de verschillende vervoerders, inframanagers en toezichthouders ertoe brengen vergelijkbare benaderingen te kiezen. Dit draagt bij aan transparantere processen en een gezamenlijke veiligheidstaal.

Carsten Busch | senior adviseur arbeidsveiligheid bij Politidirektoratet en eigenaar van www.mindtherisk.com.

> Dit is een veiligheidsfabel uit het boek Veiligheidsfabels 1-2-3 van Carsten Busch. Meer fabels lezen? Houd onze nieuwsbrief in de gaten!

 

> TIP: Nyenrode collegereeks

Veiligheidsregels voor de veiligheid? Think again

Reageer op dit artikel