blog

Vrije zaterdag, ja graag of liever niet?

Wetgeving

In de motorvoertuigenbranche liggen werkgevers en werknemers met elkaar overhoop over de al dan niet verplichte vrije zaterdag. Niet onbelangrijk daarbij is dat werkgevers ook van de toeslagen voor het zaterdagwerk af willen.

Vrije zaterdag, ja graag of liever niet?

In de cao Motorvoertuigenbedrijf en tweewielerbedrijf (hierna: de cao) is werk op de vrije zaterdag onder voorwaarden gewoon mogelijk. Een onderzoek naar arbeidstijden binnen de branche laat zien dat bedrijven voldoende regelruimte hebben. Een echte noodzaak om veranderingen aan te brengen is er dus kennelijk niet.

Zaterdag voor velen normale werkdag, met toeslag

Voor veel werknemers in Nederland is de zaterdag een normale werkdag. Van de 45.000 werknemers die in 2017 de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden invulden, werkte 27,1 procent regelmatig, 28,5 procent soms en 44,6 procent niet op de zaterdag. Zaterdagwerk komt veel voor in de sector zorg en welzijn, en in de horeca en dienstverlening. We verwachten dat ook gewoon van politie-, brandweer- en ambulancemedewerkers. Maar de meesten ontvangen daar wel een toeslag voor.

Toch werken op zaterdagmiddag? Compensatie!

De wetgeving had de vrije zaterdag al in de vorige eeuw afgeschreven. Hoewel ik mij in de beginjaren van mijn werkende leven nog wel gewoon zaterdagochtend op het werk diende te melden. De Arbeidswet 1919 regelde toen standaard maximaal 8,5 uur werken op maandag tot en met vrijdag tussen 07.00 en 18.00 uur. Op zaterdag mocht je nog opdraven tussen 07.00 en 13.00 uur. Via de werktijdenbesluiten kon een werkgever daar weer op allerlei manieren van afwijken. Maar de basis was toch: zaterdagmiddag vrij.

> LEES OOK: Nieuwe basisinspectiemodule Arbeidstijdenwet

In de garagebedrijven (die toen in de wet nog “automobielherstelplaatsen” heetten) was het onder meer mogelijk om de zaterdagmiddag toch te werken. Maar dan wel onder de voorwaarde dat de werkende er een andere middag of de maandagmorgen in die week voor vrij kreeg. Grappig trouwens om te zien dat deze compensatie ook nu nog terugkomt in de vigerende cao.

Echte vrije zaterdag pas sinds de jaren 60

De echte vrije zaterdag kwam pas in de 60’er jaren van de vorige eeuw tot stand. De vakorganisaties maakten gebruik van de economische groei die na WO II geleidelijk aan was ontstaan. De vrije zaterdag kon ook worden betaald uit toegenomen arbeidsproductiviteit en winsten. Aanvankelijk zagen ondernemingen de vrije zaterdag zelfs als een arbeidsvoorwaarde om personeel te lokken en te behouden.

> LEES OOK: Vrije dagen, of u ze nu wilt of niet

Alleen zondag of equivalent nog bijzondere dag

De nu geldende Arbeidstijdenwet ziet alleen de zondag (of vanuit godsdienstige of levensbeschouwelijke opvattingen een andere dag dan de zondag) nog als een bijzondere dag en stelt daar voorwaarden bij. De zaterdag wordt dus geheel overgelaten aan de sociale partners, net als het overwerk trouwens. Een zoekopdracht in de wettekst op de woorden “zaterdag” of “overwerk” levert 0 resultaten op.

> LEES OOK: Overwerk, we doen het graag en gratis

Nu: werkgever regelt op vrijwillige basis

Maar laten we eerlijk zijn: zitten werkgevers te wachten op werknemers die verplicht zaterdag op komen draven? Nee toch! Een goed werkgever regelt dat in de huidige tijd op vrijwillige basis met zijn werknemers. Ter stimulering, en om het ongemak te compenseren van de gemiste vrije tijd of tijd voor huishouden en zorgtaken, staat daar dan een redelijke vergoeding tegenover. Dus van mij mag de antieke regel in de cao “Als regel wordt des zaterdags niet gewerkt.” gewoon blijven staan.

Leo Bonefaas | specialist Arbeidstijdenwet, voorheen werkzaam bij de Inspectie SZW

Reageer op dit artikel