nieuws

Het wat & hoe van de Arbowet

Wetgeving

Werknemers moeten veilig en gezond kunnen werken. Om dat mogelijk te maken is er de Arbeidsomstandighedenwet of kortweg Arbowet. Hoe zit die Arbowet eigenlijk in elkaar? Lees het in dit wat & hoe van de Arbowet.

Het wat & hoe van de Arbowet

In Nederland zijn er, naast de Arbowet, nog een aantal wetten die werknemers beschermen tegen eventuele negatieve kanten van werk. In die wetten gaat het om meer specifieke zaken rondom veilig en gezond werken. Bijvoorbeeld om werktijden, gelijke behandeling of goed werkgeverschap (zorgplicht). Een paar van die aspecten komen hier ook kort aan bod.

> LEES OOK: Het wat & hoe van veilig en gezond werken

Wetgeving arbeidsomstandigheden op drie niveaus

De wetgeving over de omstandigheden op het werk is ingedeeld in drie niveaus: de Arbowet, het Arbobesluit en de Arboregeling.

1. De Arbowet

De Arbeidsomstandighedenwet of kortweg Arbowet is de basis van de arbowetgeving. In deze wet staan de algemene bepalingen die gelden voor alle plekken waar mensen arbeid verrichten. De Arbowet is een zogeheten kaderwet. Dit betekent dat er geen concrete regels in staan, maar alleen wettelijke kaders. De uitwerking van deze wettelijke kaders is te vinden in het Arbobesluit en de Arboregeling. Daarbij is het goed om te weten dat per 1 juli 2017 de vernieuwde Arbowet van kracht is. En dat alle werkgevers in Nederland per 1 juli 2018 moeten voldoen aan deze nieuwe versie van de Arbowet.

> BEKIJK de volledige tekst van de Arbowet

Dit is er anders in de Arbowet per 1 juli 2017

  • Medewerkers hebben directe toegang tot de bedrijfsarts via ‘open spreekuur’ of arbeidsomstandighedenspreekuur.
  • Medewerkers hebben recht op een second opinion van een andere bedrijfsarts.
  • De bedrijfsarts moet iedere werkplek kunnen bezoeken.
  • Afspraken over arbodienstverlening liggen vast in een ‘basiscontract arbodienstverlening’. Daarin staat in elk geval hoe:
    – de arbodienstverlener of bedrijfsarts zijn wettelijke taken kan uitvoeren
    – de toegang is geregeld tot bedrijfsarts, preventiemedewerker en ondernemingsraad
    – medewerkers gebruik kunnen maken van het recht op second opinion
    – klachtenprocedures werken
    – de bedrijfsarts omgaat met de meldingsplicht voor beroepsziekten
    – de bedrijfsarts toegang heeft tot elke werkplek
  • De Inspectie SZW krijgt ruimere mogelijkheden voor sancties aan werkgevers, arbodiensten en bedrijfsartsen. In sommige gevallen stelt de Arbowet de bedrijfsarts gelijk aan de werkgever. De Inspectie SZW mag werkgevers zonder basiscontract beboeten.
  • De ondernemingsraad krijgt instemmingsrecht bij de keuze van de preventiemedewerker en diens rol in de organisatie.
  • De OR en de werkgevers moeten zich goed laten informeren over hun rechten en plichten bij de overeenkomsten met arbodienstverleners.

> TIP: Bent u al helemaal bij? CHECK HET met de gratis whitepaper De Arbowet in de praktijk

2. Het Arbobesluit

Het Arbobesluit is een eerste uitwerking van de Arbowet. Dit besluit bevat de regels waar alle werkgevers en werknemers zich aan moeten houden om arbeidsrisico’s tegen te gaan. Deze regels voor veilig en gezond werken zijn dus verplicht. Daarnaast staan er in het Arbobesluit afwijkende en aanvullende regels voor enkele bijzondere sectoren bedrijven en categorieën werknemers. Per 1 juli 2017 is het gewijzigde Arbobesluit van kracht (de veranderingen kort op een rij).

> BEKIJK de volledige tekst van het Arbobesluit

3. De Arboregeling

De Arboregeling is weer een verdere uitwerking van het Arbobesluit. Deze regeling bevat concrete voorschriften. Bijvoorbeeld de eisen die gelden voor arbeidsmiddelen. Of hoe een arbodienst zijn wettelijke taken moet uitvoeren. Ook deze regels zijn verplicht voor werkgevers en werknemers.

> BEKIJK de volledige tekst van de Arboregeling

Van middelvoorschriften naar doelvoorschriften

Sinds 2007 is de Arbowet eenvoudiger gemaakt. Sinds die tijd geeft de wet namelijk geen middelvoorschriften meer, maar doelvoorschriften. Dat wil zeggen dat de wet niet meer zegt hoe de werkgever iets moet doen, maar aangeeft welke resultaten de werkgever moet bereiken. Werkgevers en werknemers mogen samen zelf bepalen hoe ze aan de gestelde normen voldoen. Voorbeeld: de Arbowet geeft wel eisen voor veilig werken op hoogte. Maar hoe de werkgever dit in de praktijk aanpakt, bepaalt hij zelf.

TIP: DOWNLOAD de gratis whitepaper De vernieuwde Arbowet

Werkgevers en werknemers maken Arbocatalogus

Werkgevers bekijken dus samen met de werknemers (via de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging) hoe zij het beste kunnen voldoen aan de doelvoorschriften. Vervolgens leggen zij die aanpak vast in een Arbocatalogus. Daarbij kunnen bedrijven kiezen. De eerste optie is dat zij zelf een arbocatalogus opstellen. De tweede optie is dat zij zich aansluiten bij de arbocatalogus van hun branche. Omdat de Inspectie SZW zulke arbocatalogi voor een hele sector of branche toetst, weten gebruikers zeker dat zij daarmee aan de doelvoorschriften voldoen.

> BEKIJK alle bestaande arbocatalogi

Het wat & hoe van de ArbowetArbowetgeving: plichten werkgevers en werknemers

De Arbowetgeving (dus de Arbowet, het Arbobesluit en de Arboregeling) bevat verplichtingen. Daarvan gelden sommige voor werkgevers en andere voor werknemers.

Werkgevers hebben deze verplichtingen:

  • Het ontwikkelen en uitvoeren van arbeidsomstandighedenbeleid (arbobeleid). De te verrichten arbeid in het bedrijf mag geen nadelige gevolgen hebben voor de veiligheid en gezondheid van de werknemers.
    > LEES OOK: Het wat & hoe van veilig en gezond werken
  • Zo veel mogelijk gevaren voor de gezondheid van werknemers bij de bron aanpakken. Een voorbeeld: een machine die veel lawaai maakt vervangen door een stiller type. Pas als dit niet kan, moet de werkgever zorgen voor gehoorbescherming.
    > LEES OOK: Het wat & hoe van PBM
  • De inrichting van de arbeidsplaatsen, werkmethoden, arbeidsmiddelen en arbeidsinhoud waar mogelijk aanpassen aan de persoonlijke eigenschappen van de werknemers. Dit geldt ook voor werknemers met een structurele functionele beperking door bijvoorbeeld ziekte.
  • Zo veel als mogelijk voorkomen en beperken van monotone en tempogebonden arbeid.
  • Het opstellen en uitvoeren van een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) met plan van aanpak.
    > LEES OOK: Zo vergeet u niets in de RI&E
  • Het voorkomen en beperken van zware ongevallen met gevaarlijke stoffen.
  • Het geven van voorlichting en onderricht aan de werknemers. De voorlichting en het onderricht kunnen betrekking hebben op het gebruik van arbeidsmiddelen of persoonlijke beschermingsmiddelen, maar ook over hoe er in een bedrijf wordt omgegaan met agressie en geweld en seksuele intimidatie.
  • Het melden en registreren van arbeidsongevallen en beroepsziekten.
    > LEES OOK: Een arbeidsongeval melden, zo doet u dat
  • Het voorkomen van gevaar voor derden in verband met de arbeid die werknemers verrichten.
  • Werknemers in de gelegenheid stellen om periodiek een arbeidsgezondheidskundig onderzoek te ondergaan.

En werknemers moeten aan deze regels voldoen:

  • Arbeidsmiddelen en gevaarlijke stoffen op een juiste manier gebruiken.
  • Op arbeidsmiddelen aangebrachte beveiligingen niet veranderen en niet weghalen en deze beveiligingen op de juiste wijze gebruiken.
  • Door de werkgever beschikbaar gestelde persoonlijke beschermingsmiddelen op een juiste manier gebruiken en op de daarvoor bestemde plaats opbergen.
    > LEES OOK: PBM worden niet gebruikt, wat nu?
  • Meewerken aan voor werknemers georganiseerde instructie (zoals een toolbox meeting).
  • De werkgever inlichten over opgemerkte gevaren voor de veiligheid en gezondheid in het bedrijf.
  • De werkgever en andere deskundige personen (preventiemedewerker, bedrijfshulpverlener, arbodienstverlener) bijstaan bij de uitvoering van hun verplichtingen.
    > LEES OOK: Rol en taken van de preventiemedewerker

Het wat & hoe van de Arbowet

Maar wie controleert naleving van de Arbowet?

De Arbowet, het Arbobesluit en de Arboregeling vormen samen de arbowetgeving. En uit die arbowetgeving komen dus plichten voort voor werkgevers en werknemers. Mooi. Maar wie controleert in Nederland nu of alle betrokkenen zich inderdaad aan de regels voor gezond, veilig en eerlijk werk houden? Oftewel: of zij de Arbowet naleven? Dat doet de Inspectie SZW. Schieten werkgevers of werknemers tekort, dan kunnen zij van de Inspectie SZW een boete krijgen. Voor sommige overtredingen van de Arbowet kan zo’n boete flink in de papieren lopen.

> LEES OOK: Dit zijn de boetes bij de nieuwe Arbowet

Andere wetgeving die werknemers beschermt tegen werk

Niet alleen de Arbowet beschermt werknemers tegen de eventuele negatieve aspecten van hun werk. Er zijn daarnaast nog een aantal andere wetten die dit ook doen. Bijvoorbeeld als het gaat om werktijden, gelijke behandeling of goed werkgeverschap (zorgplicht). We noemen er hier een paar.

> TIP: Bent u helemaal bij? DOWNLOAD De gratis whitepaper De Arbowet in de praktijk

Reageer op dit artikel