artikel

Biologische stoffen aan het werk

Geen categorie

De effecten die na blootstelling kunnen optreden zijn sterk verschillend. Ze kunnen acuut ontstaan, maar ook enige tijd na de blootstelling. Het kan dan gaan om infectieziekten, maar ook om astmatische klachten en andere klachten aan de luchtwegen. Bepaalde soorten biologische agentia kunnen aangeboren afwijkingen veroorzaken, leiden tot een allergie of veranderingen aan het immuunsysteem en soms zelfs kanker veroorzaken. Vaak leidt de blootstelling tot algemene klachten als verkoudheid, hoofdpijn, misselijkheid of temperatuursverhoging. Een ziekmelding wordt dan ook vaak genoteerd als griep. Verder kunnen huidklachten ontstaan in de vorm van een allergische huidontsteking.

 

Lang niet altijd is bekend dat biologische factoren in het werk een sterk bepalende factor kunnen zijn in de balans tussen arbeid en gezondheid. Vanwege die onbekendheid verbindt men de oorzaak van een gezondheidskundig probleem nog wel eens aan andere factoren in het werk, zoals chemische producten. Ook opvallend is dat in diverse beroepen het werken met biologische stoffen al snel wordt gebagatelliseerd. Getuige de medewerker van een rioolwaterzuivering die tussen de bedrijven door een boterhammetje wilde eten. ‘Ach, ik heb alleen de eerste dagen een beetje diarree gehad. Tja, dat hoort toch bij dit werk.’

 

Een medewerker van een bedrijf dat industriele tandwielen maakt en reviseert, meldde zich met diepe kloven in de handpalmen en vingers. Bij zijn werk aan de freesmachine bleek hij huidcontact te hebben met de voor het werk noodzakelijke snijolie. Zoals gebruikelijk in die branche worden er verschillende producten aan de olie toegevoegd om onder meer bacteriegroei af te remmen en roestvorming tegen te gaan. Ter bescherming tegen scherpe randjes droeg de medewerker leren handschoenen. Door de aard van het werk waren deze in de praktijk al snel vochtig. Omdat de handschoenen doorlopend werden gedragen, was er daarmee over de hele werkdag sprake van een belasting van de huid.

 

De preventiemedewerker stelde vast dat zowel de olie als de toevoegingen in de literatuur beschreven staan als irriterend voor de huid. Bovendien kunnen beide aanleiding geven tot de ontwikkeling van contacteczeem. Bij een langdurige en herhaalde blootstelling neemt de kans daarop aanzienlijk toe. De preventiemedewerker besloot het voorval te bespreken met de arbeidshygienist en nader onderzoek in te stellen. Bij microbiele analyse van de olie bleek de verontreiniging met sommige micro-organismen, in weerwil van de toevoegingen, erg hoog. Aanwezig bleken bepaalde soorten bacterien en schimmels die zich bij een intacte huid niet zomaar manifesteren, maar zich bij een beschadigde huid snel vermeerderen.

 

De conclusie van het onderzoek was dat de blootstelling aan chemische producten had geleid tot verweking en beschadiging van de huid. Hierdoor was de natuurlijke barriere verbroken. Juist vanwege de beschadiging zagen micro-organismen kans zich in het lichaam te vermenigvuldigen en genezing van de huid tegen te gaan. Alle reden om de vicieuze cirkel te doorbreken. Op basis van deze informatie kon nu gerichte behandeling van de huid plaatsvinden. Na een periode waarin de medewerker ander werk uitvoerde, kon hij succesvol terugkeren naar zijn eigen werk.

 

Op de afdeling Machinale bewerking gebruikt men nu een andere combinatie van snijolie en toevoegingen. Verder dragen medewerkers voor het werk geschikte handschoenen. Deze zijn bestand tegen scherpe randjes en beschermen tegen de irriterende werking van de olie. De preventiemedewerker en de arbeidshygienist hebben inmiddels instructie gegeven over de gezondheidkundige gevaren van het werk en de beheersing van deze risico’s.

 

Bestaat er een gerede kans op blootstelling van medewerkers aan biologische agentia, dan moet dit onderwerp aan de orde komen in de risico-inventarisatie en -evaluatie. Die ‘gerede kans’ houdt in dat niet ieder bedrijf met een riolering deze risico’s hoeft te inventariseren en te wegen. Een firma die haar diensten richt op het verhelpen van rioolproblemen moet dat natuurlijk wel doen.

 

Net als in de beschreven situatie is het opnemen van het onderwerp biologische agentia in de RI&E niet altijd voor de hand liggend.

 

Het lezen en bijhouden van vakliteratuur en branche-informatie helpt uiteraard om de noodzaak te herkennen. Op basis van het voortschrijdende inzicht zijn dan aanpassing en aanvulling van de RI&E nodig. Een arbeidshygienisch rapport van werkplekonderzoek kan als onderliggend stuk aan de RI&E worden toegevoegd. De adviezen uit zo’n rapport horen bij het plan van aanpak. De aanwijzing van de uitvoerende en het tijdspad van uit te voeren acties zijn daar weer aan gekoppeld.

 

VIER CATEGORIEEN

 

De Europese Commissie heeft biologische agentia op basis van schadelijkheid ingedeeld in een viertal categorieen. Bij deze indeling is onderscheid gemaakt naar de (on)waarschijnlijkheid van het optreden van gezondheidseffecten, de kans op verspreiding van ziekte onder de bevolking en of er wel of geen behandeling is om de ziekte te voorkomen of te genezen. Voor slechts een klein deel van de biologische factoren is een maximaal aanvaarde concentratie vastgesteld.

 

 

info: AI-blad nr. 9 ‘Biologische agentia’ of Praktijkgids Arbeidshygiene (Kluwer), hoofdstuk Biologische factoren. Zie ook de website van het kenniscentrum voor infectieziekten www.ikaza.nl, of neem contact op met Arbo Resources

 

Reageer op dit artikel