artikel

Black box of glazen bol?

Geen categorie

Toch is er nu een hulpmiddel om risicogroepen te herkennen: de Balansmeter. Ontwikkeld door de Universiteit Maastricht en ABN AMRO Arbo Services, en uitgebreid getest bij Nederlandse medewerkers van ABN AMRO. Medewerkers ontvangen via e-mail een link met een password, en krijgen zo toegang tot een lijst met 34 vragen. Hun antwoorden komen terecht bij de arbodienst, waar ze worden geinterpreteerd. Bij ABN AMRO werkte het. Werknemers die na de test als ‘hoog verzuimrisico’ werden aangemerkt, hadden inderdaad zes tot dertien keer meer kans om langdurig te verzuimen.

 

Waarin verschillen deze mensen van hun collega’s? Anders gesteld: wat zijn precies de risicofactoren voor verzuim? Kant waagt zich niet aan een opsomming. Hij wil alleen kwijt dat de potentiele ziekmakers zich bevinden op de domeinen demografie, arbeidsverleden, (mentale) gezondheid en werkomgeving. En dat ze worden opgespoord met vragen als: Heeft u de afgelopen vier maanden last gehad van vermoeidheidsklachten? en Hoe lang werkt u al bij uw huidige werkgever? ‘Nogmaals: je kunt niet met je vinger wijzen naar een factor’, aldus Kant. ‘Geen van alle zijn die gevaarlijk genoeg om iemand ziek te maken. Het gaat altijd om een combinatie – de gevaarlijke cocktails’. Een voorbeeld van zo’n cocktail dan? Ook hier moeten we volgens Kant voorzichtig mee zijn. ‘Zo’n combinatie van factoren heeft niet op iedereen dezelfde uitwerking – vooral bij mannen en vrouwen zie je verschillen. Als we vroegen naar het aanpassen van de werktijden – bijvoorbeeld Bent u het afgelopen jaar minder uren per week gaan werken? – bleken we daarmee alleen iets te kunnen zeggen over het toekomstig verzuim onder vrouwen. Ditzelfde geldt voor conflicten op het werk. Maar de combinatie van fysiek inspannend werk en een chronische ziekte of handicap van de partner, daar worden vooral mannen ziek van.’

 

Een tikje ingewikkeld dus, die Balansmeter. Wat de werknemers erin stoppen, geeft geen beeld van wat eruit komt. Een black box. ‘Het werkt niet zo als bij Viva-testen’, geeft Kant toe. ‘Dan weet je precies wat het oordeel zal zijn als je veel a’tjes hebt ingevuld. Maar aan de Balansmeter ligt een ingewikkeld rekenschema ten grondslag. Stel dat iemand de test wil manipuleren. Dan kan hij bijvoorbeeld invullen dat hij hoog is opgeleid. Maar helaas: die hoge opleiding kan weer een gevaarlijke cocktail vormen met andere factoren – waarvan je dat vaak niet zou verwachten.

 

Overigens hebben medewerkers weinig redenen om de test te manipuleren. Diverse keren tijdens het gesprek benadrukt Kant dat ze deelnemen op basis van vrijwilligheid. En dat de Balansmeter alleen is bestemd voor arbeidsgeneeskundige doeleinden. ‘We hebben hem absoluut niet gemaakt om te screenen aan de poort, en ook niet voor gebruik tijdens reorganisaties. Een HRmanager zou er ook niet veel mee kunnen, want de uitslagen vallen niet gemakkelijk te interpreteren – het is immers geen kwestie van alle a’tjes optellen. De kennis om de resultaten goed te wegen, zit bij de arbodienst, en daar komen de uitslagen van de testen ook binnen.’

 

Kant stond zelf verbaasd van zijn Balansmeter, met name van de hoge voorspellende waarde. Een deel van het succes zit hem in de objectieve gegevens: de Maastrichtse onderzoekers meten het reele ziekteverzuim – dus het verzuim dat in de statistieken van het bedrijf ligt opgeslagen – en niet het aantal ziektedagen dat wordt opgegeven door de werknemer. Volgens Kant is dat laatste namelijk heel onbetrouwbaar. ‘Weet jij nog hoe vaak je het afgelopen jaar hebt verzuimd? Mensen zijn daar heel slecht in. Zelfs als je vraagt naar de laatste zes maanden, moeten ze gokken. En dan gokken ze vaak te laag.’ Bovendien – en dat is de tweede succesfactor – is de Balansmeter gestoeld op een stevig theoretisch fundament. Onderzoekers volgden langere tijd duizenden werknemers en vroegen hun naar allerlei details op het gebied van werk, prive en gezondheid (behalve naar het ziekteverzuim; daarvoor raadpleegden ze weer de statistieken). Dat leverde een schat op aan potentiele ziekmakers.

 

Een methode om te voorspellen welke werknemers gaan verzuimen – dat lijkt goed nieuws. Nu, goed is het zeker, maar nieuws… Wie gaat googlen, vindt al hits uit 2006. En inderdaad… stond de Balansmeter ook toen ook niet in alle kranten? ‘Klopt’, zegt Kant. ‘Maar toen konden we hem nog niet gebruiken. Je mag namelijk niet zomaar risicogroepen gaan screenen. Net zomin als je zomaar mensen mag controleren op een ernstige ziekte. Eerst moet je hard maken dat een vroege prognose leidt tot een effectievere behandeling.’ En dat is precies wat de laatste anderhalf jaar is aangetoond, tijdens de proef bij ABN AMRO. Daarin kreeg een deel van de risicogroep geen begeleiding, en een ander deel wel. Wat bleek? De laatste groep verzuimde maar liefst 35 procent minder.

 

Reageer op dit artikel