artikel

Lang thuis na arbeidsongeval

Geen categorie

In de NEA zijn personen van 15-64 jaar die betaald werken in loondienst eind 2003, eind 2005 en eind 2006 benaderd met vragen over hun arbeidsomstandigheden. Ongeveer 180.000 personen werden benaderd en bijna 60.000 hebben een ingevulde vragenlijst teruggestuurd. De data werden verzameld met een papieren vragenlijst of een internetenquete. In totaal maakten 3.845 werknemers (6,8%) in de afgelopen twaalf maanden een of meer arbeidsongevallen mee, waardoor ze lichamelijke of geestelijke schade opliepen (tabel 1). Uiteindelijk werden in de analyse ruim 3.000 werknemers bestudeerd die een ongeval met letsel beschreven.

 

Tabel 1 Aantallen arbeidsongevallen met en zonder verzuim naar aard van het letsel

 

N

 

Geestelijke schade

 

Alleen lichamelijk letsel

 

arbeidsongeval met letsel

 

3.845

 

32,1%

 

67,9%

 

arbeidsongeval met letsel en verzuim

 

1.837

 

29,4%

 

70,6%

 

arbeidsongeval met letsel en verzuim langer dan een maand

 

536

 

43,7%

 

56,3%

 

 

Van de slachtoffers van een arbeidsongeval met letsel rapporteerde 68% alleen lichamelijk letsel; 32% rapporteerde geestelijke schade (25% alleen geestelijke schade, en 7% geestelijke schade en lichamelijk letsel). Van de mensen met geestelijke schade verzuimde 44% als gevolg van het ongeval; van degenen met alleen lichamelijk letsel 50%. 29% van de mensen die verzuimden door het ongeval, deed dat een maand of langer. Het verzuim van slachtoffers met geestelijke schade duurde beduidend vaker langer dan een maand (46%) dan het verzuim van slachtoffers met alleen lichamelijk letsel. Ongevallen met geestelijke schade leiden dus niet vaker tot thuisblijven, maar als er wordt verzuimd leidt dit soort schade wel relatief vaak tot verzuim van langer dan een maand.

 

Onderzocht werd bij welke persoons- en werkkenmerken de kans op geestelijke schade door een arbeidsongeval relatief groot is. De kans op een ongeval met geestelijke schade neemt toe met de leeftij d en komt relatief meer in de relationeel georienteerde beroepen voor, zoals in het onderwijs, de zorg en het bestuur. De kans op deze schade na een ongeval is 21% groter als de werkdruk relatief hoog is, als het werk emotioneel zwaar is en bij agressie op het werk. De kans op psychische schade is juist kleiner bij werknemers die zwaar of gevaarlijk werk doen en bij mensen die onder geluidsoverlast werken.

 

Hoewel de kans op een ongeval met geestelijke schade relatief groter is in het onderwijs, in de zorg of bij bestuur, is de kans op verzuim juist minder groot. De kans op verzuim van een maand of langer na een arbeidsongeval met geestelijke schade is, vergeleken bij langdurig verzuim na lichamelijk letsel, groter voor oudere werknemers en naarmate de opleiding hoger is. Daarbij laten zich opvallende interacties zien: de vergelijking van de kans op langdurig verzuim (= langer dan een maand) tussen de mensen die een ongeval met geestelijke schade rapporteren en de mensen die een ongeval met lichamelijk letsel rapporteren.

 

De combinatie tussen een ongeval met geestelijke schade en geluidsoverlast op het werk, leidt tot meer verzuim dan de combinatie tussen een ongeval met alleen lichamelijk letsel en geluidsoverlast. Figuur 1 illustreert dit. Figuur 2 toont dat langdurig verzuim relatief veel voorkomt bij werknemers ouder dan dertig jaar. Dit is vooral zo in de groep 31-45 jaar, na een ongeval met geestelijke schade.

 

Figuur 1: Risico van verzuim na een ongeval met alleen lichamelijke versus geestelijke schade; naar geluidsoverlast op het werk

 

 

Figuur 2: Multivariaat gecorrigeerd risico van verzuim langer dan een maand na een ongeval met alleen lichamelijke versus geestelijke schade; naar leeftijd

 

 

Vooral geluidsoverlast lijkt een determinant van verzuim. Dit valt te verklaren uit het feit dat lawaai niet alleen kan leiden tot gehoorschade, maar ook tot stress, vermoeidheid en concentratiestoornissen. Werkdruk en verzuim gaan ook samen, vooral in de groep met geestelijke schade. Dit kan een wederkerige relatie zijn: werkstress verhoogt dan de kans op een arbeidsongeval. En dit ongeval leidt weer tot geestelijke schade door verhoogde werkstress. Lichamelijk letsel leidt mogelijk juist af van werkstress. Letsel niet rapporteren, verzuimbereidheid en de gevoeligheid of kwetsbaarheid voor lichamelijk en geestelijke schade, spelen mogelijk ook een rol. De wederzijdse relatie tussen werkdruk en ongevallen is een extra reden om werkdruk in de gaten te houden.

 

Geestelijke schade komt bij ongeveer een derde van de arbeidsongevallen voor; de kans op langdurig verzuim is dan groter. Werkgevers en overheden zouden de verzuimdruk door arbeidsongevallen kunnen verlagen door meer rekening te houden met geestelijke schade.

 

Oudere werknemers en werknemers die werken onder psychosociale belasting (werkdruk, emotioneel werk en agressie op het werk) lijken specifieke doelgroepen voor onderzoek naar de psychische gevolgen van arbeidsongevallen. Geestelijke schade na een arbeidsongeval komt minder vaak voor bij werknemers met een hogere fysieke werkbelasting en met gevaarlijk werk. Het is mogelijk dat werknemers met een hoge fysieke werkbelasting en werknemers in gevaarlijke beroepen geestelijke schade niet altijd rapporteren. Dit vanwege de ‘machocultuur’ in zware en gevaarlijke beroepen, of omdat het lichamelijke letsel zwaarder weegt of meer in het oog springt. Ook dit aspect verdient aandacht.

 

In deze studie rapporteert ongeveer een derde (32%) van de slachtoffers van een arbeidsongeval geestelijke schade. De kans op verzuim na een ongeval met geestelijke schade is wel kleiner dan na een ongeval met lichamelijk letsel. Maar de kans op langdurig verzuim (een maand of langer) is beduidend groter na een ongeval met geestelijke schade. De negatieve gevolgen van een ongeval met geestelijke schade kunnen dus groter zijn dan die van een ongeval met lichamelijk letsel.

 

In studies naar de gevolgen van onveilig werk en arbeidsongevallen bleef geestelijke schade vaak buiten beschouwing. Het erkennen (en expliciet navragen) van geestelijke schade als een vorm van letsel na een arbeidsongeval leidt tot het vinden van veel meer arbeidsongevallen. De NEA geeft geen informatie over het type lichamelijke of geestelijke schade dat is ondervonden. Ook is er geen informatie over het type ongeval en het soort lichamelijk of geestelijk letsel. De grote problematiek maakt wel duidelijk dat meer onderzoek nodig is.

 

Reageer op dit artikel