artikel

Minder klachtendoor half-zitten

Geen categorie

Het onderzoek richt zich op twee hypotheses:

 

– Door een training en een dynamische bureaustoel in combinatie met een elektrisch in hoogte verstelbare zit-statafel worden houdingen meer afgewisseld.

 

– Deze extra afwisseling levert meer comfort op.

 

In het kader van een afstudeerscriptie aan de Opleiding Arboconsultant NSPOH is een onderzoek uitgevoerd met het ExpertiseCentrum Bewegingstechnologie. In het onderzoek werden de effecten vergeleken van het werken op een traditionele kantoorstoel met een bijpassend bureau, met die van het werken op de dynamische kantoorstoel Hoganas ECO 50 Sit-up en een elektrisch in hoogte verstelbaar bureau. De proefgroep bestond uit tien medewerkers van de Haagse Hogeschool, die samen een afspiegeling vormen van de medewerkers die dagelijks achter een bureau werken. De proefpersonen werden gedurende een week gemeten in de oude situatie. Daarna kregen zij een training en werd het nieuwe meubilair geinstalleerd. Vervolgens werd er weer een week gemeten.

 

De volgende meetinstrumenten zijn gebruikt:

 

– een versnellingssensor op de rug tussen de schouderbladen en op de zitting die veranderingen in beweging vaststelt. Het idee is dat er meer bewogen wordt in de nieuwe situatie;

 

– een algemene vragenlijst, met onder andere de vraag hoe vaak de stastand en de halfzit-stand werden gebruikt;

 

– een vragenlijst over comfort;

 

– een meetmethode om Lokaal Ervaren Ongemak (LEO) te bepalen: met deze methode kan een testpersoon per lichaamsregio op een schaal van 0-10 aangeven wat het ongemak is. Drie maal per dag werd de meting uitgevoerd: aan het begin, halverwege en aan het eind van de dag.

 

De versnellingssensor leverde geen significante verschillen op. Waarschijnlijk omdat de sensor vooral kleine veranderingen in beweging registreert en niet de macrobewegingen. Uit de vragen over het gebruik bleek dat alle proefpersonen gemiddeld 13 procent van de tijd de ‘leunstand’ gebruikten en 8 procent van de tijd stonden. Zitten of lopen gebeurde 79 procent van de tijd. Overigens gebruikten maar zes proefpersonen de leunstand en drie de stastand. Ondanks deze relatief korte tij d is er een significant effect te zien op lokaal ervaren ongemak. Uit een onderzoek van Vellinga uit 2001 blijkt dat 10 procent nooit staat en van degenen die staan, staat ongeveer de helft vijftien minuten per dag en ruim een derde dertig minuten per dag. Ook hier wordt bij 84 procent een gunstig effect op welbevinden gevonden ondanks de betrekkelijk korte duur. De comfortbeleving bij de nieuwe werkplek gaf een duidelijke verbetering vergeleken bij de bestaande werkplek. Wanneer we de LEO-score van het begin van de dag aftrokken van die van het eind van de dag, zagen we significante verschillen tussen beide condities voor het totale ongemak. De gebieden bovenrug, nek-schouders en lage rug gaven een duidelijk verschil. Het ongemak is dus lager bij de nieuwe set waarin de sta-leunstand mogelijk is.

 

Het onderzoek geeft een significant verschil aan tussen de oude en nieuwe situatie. In de nieuwe situatie zijn er echter veel zaken tegelijk veranderd: proefpersonen hebben een training gekregen en gebruiken een nieuwe tafel en een nieuwe stoel. Het is daardoor moeilijk vast te stellen welk onderdeel welk effect heeft veroorzaakt. Verder is er geen controlepopulatie geweest, zodat het niet mogelijk was om te controleren of het effect door aandacht is veroorzaakt.

 

De invloed van aandacht wordt echter tegengesproken doordat geen van de proefpersonen effecten heeft aangegeven in de armen, het bekken of de benen. De aandacht kan wel hebben bijgedragen aan een verandering van de houding door de proefpersonen, maar dat was ook het beoogde effect. Het feit dat meer afwisseling gepaard gaat met minder discomfort, is al eerder aangetoond door andere auteurs (Vink, 2005). In een onderzoek van Dieen blijkt dat meer afwisseling tijdens zitten een lengtetoename van de rug tot gevolg heeft (Dieen e.a., 2002).

 

Meer dan de helft van de proefpersonen in dit onderzoek gebruikt het staan en half-zitten, wat mogelijk is door de nieuwe stoel. Dit is een indicatiedat een training gecombineerd met meubilair datzitten, half zitten en staan mogelijk maakt een gunstig effect heeft op ongemak. Ongemak heeft een relatie met klachten (Vink, 2005) en productiviteit (Brauer, 2003). Die klachten zouden daardoor kunnen verminderen, een gunstig effect.

 

Tabel 1. De hoogte van het ongemak (LEO-methode) van 16.00 uur min de 9:00 uur-meting. Hoe hoger het cijfer, hoe meer ongemak. Tussen haakjes staat de standaarddeviatie. Een * betekent dat de kans kleiner dan 5 procent is dat het toeval is dit verschil te vinden (volgens de Wilcoxon-test (p<,05)). Het totale ongemak en het ongemak in de bovenrug, nek-schouder en lage rug zijn dus duidelijk minder in de nieuwe situatie.

 

Oude situatie: Gemiddeldescore en (standaarddeviatie)

 

Nieuwe situatie: Gemiddeldescore en (standaarddeviatie)

 

Totale ongemak

 

,58 (sd 1,3)

 

,26 (sd ,8)*

 

Cluster bovenrug

 

,44 (sd 1,0)

 

,05 (sd ,3)*

 

Cluster armen en handen

 

,17 (sd ,7)

 

,18 (sd ,8)

 

Cluster nek-schouders

 

1,23 (sd 1,8)

 

,44 (sd 1,0)*

 

Cluster lage rug

 

1,06 (sd 1,6)

 

,49 (sd 1,0)*

 

Cluster bekken en benen

 

,27 (sd ,8)

 

,16 (sd ,6)

 

Cluster enkels en voeten

 

,06 (sd ,4)

 

,21 (sd ,7)

 

 

Met dank aan

 

De auteurs bedanken J.P. Builtjes, directeur van De ErgoShop voor het ter beschikking stellen van de Hoganas ECO 50 Sit-up bureaustoelen, de elektrisch in hoogte verstelbare bureaus en overige essentiele materialen. Ook bedanken ze Ben Jongejan, student Bewegingstechnologie aan de Haagse Hogeschool, voor het registreren en verwerken van de onderzoeksgegevens. Het onderzoek had plaats in de Haagse Hogeschool. In het bijzonder worden bedankt ir. H.H.N. Oonk (voormalig coordinator Expertise-Centrum Bewegingstechnologie), M. Schaaper (beleidsmedewerker ExpertiseCentrum Bewegingstechnologie, bewegingstechnoloog) en dr. M.A.M. Berger (coordinator ExpertiseCentrum Bewegi ngstech nologie).

 

 

– Brauer e.a. (2003). Push for the future better performance in innovative working environments, Stuttgart, Frauenhofer.

 

– Van Dieen, J.H., De Looze, M.P., Hermans, V. (2001). Effects of d ynamic office chairs on trunk kinematics, trunk extensor EMG and spinal shrinkage, Ergonomics, 44: 739-750.

 

– Stranden, E. (2000). Dynamic leg volume changes when sitting in a locked and floating tilt office chair, Ergonomics, 43(3): 421-433.

 

– Vellinga, R., (2001) Onderzoek zit-sta-tafels, 2001, www.staandwerken.nl

 

– Vink, P., (2005), Comfort and design, Boca Raton: CRC Press

 

Reageer op dit artikel