artikel

Tekst, beeld en animatie

Geen categorie

Arbouw is een van de ontwikkelaars van een onlangs verschenen poster waarop natuursteenbewerkers kunnen zien en lezen hoe ze gezond en veilig kunnen werken[1] . Maar is zo’n poster ook effectief? Volgens Hanneke Bax, manager communicatie bij Arbouw, wel: ‘Van deze poster hebben we het effect niet gemeten, maar het recept is hetzelfde als dat van andere posters die aantoonbaar succes hadden.’ Het succes waar Bax over rept, is bekeken op locatie. ‘We hebben posters op verschillende bouwlocaties in bouwketen opgehangen. Enkele weken later hebben we de mensen tijdens hun werkzaamheden gevraagd of zij zich de boodschap van de posters konden herinneren en of zij deze ook begrepen. Hieruit bleek dat de posters een hoge attentiewaarde hadden.’

 

De uitkomsten van het Amerikaanse onderzoek verbazen Bax niet. ‘Het is de computervariant van een praatje en een plaatje en dat werkt. Uit een onderzoek naar de arbo-informatiebehoeften van werknemers[1]  blijkt ook dat bijna alle werknemers een voorkeur hebben voor persoonlijke informatieoverdracht door bijvoorbeeld de leidinggevende in het werkoverleg.’

 

Maar waarom dan zo’n poster? Bax zegt dat de poster een ondersteuning is bij voorlichting en instructie en het beste tot zijn recht komt als je een mix van middelen inzet. ‘Het zijn de herhaling en de helderheid van de boodschap die zorgen dat informatie beklijft. Het netto-effect van elk van de afzonderlijke middelen is in de praktijk moeilijk te meten.’

 

Kennis over het leervermogen van mensen is minstens zo belangrijk als kennis van veiligheid, luidt de boodschap van Wallen en Mulloy. Een boodschap die de Vereniging Golfkarton onderschrijft. De papier- en kartonindustrie heeft via een veiligheidsverbetertraject[1]  van het ministerie van SZW de kans gekregen om een multimediaal opgezette veiligheidsinstructie te ontwikkelen. Het gaat om een cd-rom voor operators die bijvoorbeeld aan een golfkartonmachine staan en die karton invoeren of storingen repareren. Het is de bedoeling van de cd-rom dat de operators veiliger leren werken en bovendien veiligheid als onderwerp van gesprek normaal leren vinden.

 

‘De filosofie van de Vereniging Golfkarton is dat ze meer aan e-learning[1]  wil doen, omdat dat een effectievere manier is om kennis over te dragen’, zegt directeur Toon Schrijvers. ‘De bedrijven in de papier- en kartonindustrie hebben allemaal computers en intranet zodat ze zo’n middel in kunnen zetten. Je krijgt een groter bereik. Daarnaast is het een flexibel middel omdat je er verschillende doelgroepen mee kunt bedienen. Bezoekers, uitzendkrachten en vaste medewerkers krijgen allemaal een op maat toegesneden instructie.’

 

Hoe weet Schrijvers dat e-learning een effectief middel is om operators veiliger te leren werken? Voor die kennis verwijst hij door naar de ontwikkelaar van de cd-rom, het opleidingscentrum van de Nederlandse papier-, karton- en golfkartonbranche Vapa. En Vapa wijst op haar beurt weer door naar medeontwikkelaar Tinqwise. Dit onderwijskundig bureau is gespecialiseerd in het inzetten van e-learning bij het opleiden van mensen. Is Tinqwise dan in de literatuur over de effectiviteit van veiligheidsinstructies gedoken? En heeft men zich gebaseerd op Wallen en Mulloy? Ja en nee. Theo Counotte, e-learning ontwerper bij Tinqwise, haalt zijn inspiratie met name uit de onderwijskundige literatuur en niet uit artikelen zoals die van Wallen en Mulloy. Hij ziet weinig nieuws in hun bevindingen. ‘De conclusies in het programma zijn al in talrijke publicaties getrokken en het onderzoek is niet erg representatief wat betreft het aantal onderzochte programma’s en het soort onderzochte programma’s.’

 

Als voorbeeld van het soort programma’s dat ook nog ingezet zou kunnen worden, noemt Counotte virtuelerealiteitprogramma’s en simulaties. ‘Veiligheidsopleidingen hebben vaak specifieke problemen die in klassieke opleidingen en met name ook met training on the job niet of nauwelijks op te lossen zijn maar met e-learning toepassingen wel. Denk aan veiligheidsaspecten die je niet kunt nabootsen en oefenen in de praktijk omdat dit dan juist de veiligheid in gevaar brengt.’

 

Arbodiensten en bedrijven doen weinig tot geen onderzoek naar de effectiviteit van veiligheidsinstructies, meent Wouter de Haan, hogere veiligheidskundige bij de ArboUnie in Nijmegen. Hijzelf geeft zijn veiligheidsinstructies intuitief. ‘Met een enquete direct na de training bekijken we of de cursisten het begrepen hebben. Maar of het ook beklijft?’ Waarom is het bekijken van de effectiviteit van veiligheidsinstructies geen punt op de agenda? Voor De Haan is dat onder andere een kostenplaatje. Want wie moet dat betalen? ‘De Arbo-Unie is maar een klein schakeltje in het geheel’, zegt De Haan. Als het bekend is dat e-learning een effectieve manier is om veiligheidsinstructie te geven, hoe komt het dan dat een dergelijke instructie nog niet breed toegepast wordt in meerdere branches? De directeur van onderwijsinstelling Vapa, Peter Lokhorst, heeft daar wel een verklaring voor: ‘Er zullen in elke branche wel mensen zijn die weten dat e-learning een goede manier is om kennis over te dragen, maar degene die over de besluitvorming en het geld gaat, beslist.’ Geld speelde ook bij de papieren kartonindustrie een rol. ‘Zonder subsidie van de overheid was die cd-rom er ook wel gekomen, maar dan was ie minder uitgebreid geweest’, concludeert Lokhorst.

 

Reageer op dit artikel