Een groot geheim
<p>Bij het rooien van bomen breekt de grijper van een graafmachine af en valt op een onderhoudsmedewerker. De man raakt daardoor invalide. Waar had de medewerker moeten staan?</p>
<p>Een eerste stap is dus positief gedrag stimuleren. Werk aan het veiligheidsbewustzijn van medewerkers. Om ze er vervolgens toe te bewegen zo veel mogelijk gevaarlijke situaties te melden, blijkt positieve aandacht een goed middel. Bij MCFE kreeg de afdeling die de meeste gevaarlijke situaties wist te melden, een taart. De kwalitatief beste melding werd beloond met een t-shirt. Dit leidde tot evenveel meldingen (140) in een kwartaal van 2008 als in het gehele jaar daarvoor(137). Aandachtspunten vooraf bij een toename van meldingen zijn capaciteit en een correcte follow-up. Geloofwaardigheid is belangrijk: afspraken moeten binnen de gestelde termijnen (kunnen) worden nagekomen.</p>
<p>- Er komt een stuurgroep met HR, KAM, Facilitair en Bouw/ IT op uitnodiging. De stuurgroep heeft de projectleiding, is procesbewaker van de diverse veiligheidsdeelprojecten en heeft daarnaast een inhoudelijke inbreng.</p>
<p>Op basis van deze projecten stelde SZW de belangrijkste oorzaken voor dodelijke ongevallen vast.</p>
<p>Een aantal dingen viel Van Bever in zijn eerste werkweek in 'Magazijn 1548' al meteen op: de zware handarbeid, de onveiligheid door snel werken, de onzekerheid onder de uitzendkrachten of ze volgende dag wel terug mochten komen.</p>
<p>Een werkgever is op grond van artikel 7:658 lid 1 BW verplicht de lokalen waarin wordt gewerkt zodanig in te richten en te onderhouden en zodanige maatregelen te treffen en aanwijzingen te geven als redelijkerwijs nodig is om te voorkomen dat de werknemer door zijn werk schade lijdt. Volgens vaste rechtspraak is deze verplichting niet alleen beperkt tot het enkel naleven van wettelijke veiligheidsvoorschriften, maar ook afhankelijk van de concrete omstandigheden van het geval. Relevante omstandigheden zijn onder meer de aard van de werkzaamheden, de kenbaarheid van het gevaar, de te verwachten onoplettendheid van de werknemer en het mogelijke bezwaar dat aan de te nemen maatregelen vast kan zitten. De zorgplicht wordt begrensd door hetgeen 'redelijkerwijs nodig is'. Van een absolute waarborg voor de veiligheid van de werknemer is geen sprake. De werkgever is aansprakelijk voor schade die de werknemer in de uitoefening van zijn werk lijdt, tenzij hij aantoont dat hij zijn zorgverplichting is nagekomen of dat de schade in belangrijke mate het gevolg is van opzet ofbewuste roekeloosheid van de werknemer.</p>
<p>De RVB legde de bij haar aangesloten werkgevers premies op naar rato van het gemiddelde ongevalrisico van hun bedrijfsactiviteit. Vijfjaarlijks deelde ze de ongeveer 250 bedrijfstakken in bijna 100 gevarenklassen in op basis van de meest recente claimgegevens. Dat leidde tot grote verschillen in premiedruk. Het zeer gevaarlijke heibedrijf bijvoorbeeld betaalde per werknemer vijftig tot honderd keer meer premie dan veel minder risicovolle bedrijfstakken. De staatsuitvoerder claimde effectieve preventiewerking door dit verfijnde premiedifferentiatiesysteem.</p>
<p>Peter Wielaarts richtte vorig jaar zijn bedrijf Better Work Together op. Hij is Hogere Veiligheidskundige (HVK'er) en een van die 800.000. "Ik heb minder vrije tijd, maar wel veel meer vrijheid." Wielaarts werkte als hoofd afdeling Veiligheid bij de NS. In zijn portefeuille zaten zowel arbeidsomstandigheden als veiligheid van de reizigers. Prive omstandigheden en een reorganisatie deden hem de zekerheid van een vaste baan inruilen voor het zelfstandige avontuur. De liberalisering van de arbodienstverleningsmarkt had geen invloed op zijn beslissing. "Wel wilde ik meer met de inhoud bezig zijn en minder met processen."</p>
<p>"Er wordt alleen nog getoetst of bedrijven voldoen aan de leidraad 'Veilig werken met chemische stoffen'. Maar die leidraad is een onbetrouwbaar samenraapsel van instrumenten voor risicobeoordeling. Er zitten hele zwakke, niet-gevalideerde instrumenten tussen, zoals bijvoorbeeld het instrument EASE. In sommige gevallen kun je net zo goed een dobbelsteen opgooien om risico' s te bepalen. Omdat de leidraad niet betrouwbaar is, kun je de plank behoorlijk misslaan. Werknemers kunnen wel degelijk nog gezondheidsschade oplopen doordat zij blootgesteld worden aan chemische stoffen. Daarvan ben ik overtuigd. Maar ook werkgevers worden in sommige gevallen onterecht op hoge kosten gejaagd. Zij zullen in sommige gevallen onnodig dure preventieve maatregelen moeten implementeren, omdat ze de blootstelling sterk overschatten.</p>
<p>Het kwantificeren van het veiligheidsklimaat met de Barometer Veiligheidsklimaat®, O-meting (zie figuur 1) vond plaats in een tijdsbestek van een halve dag, met interviews en observaties. De resultaten vormen de input voor een praktijkgerichte sessie in de middag, gericht op het overbrengen van basiskennis over veiligheidscultuur. Steekwoorden daarbij waren onder meer gedragsbeinvloeding, managementstijlen, communicatie, verandermanagement en interventietools.</p>
<p>In 2007 was ik nauw betrokken bij een van de deelnemende bedrijven. Hier was een projectteam enthousiast en vastberaden aan het werk om de veiligheid binnen de organisatie te verbeteren. Aan de hand van een awareness-campagne met een pakkende naam probeerde men in drie jaar het aantal ongevallen flink te reduceren. Het tweede doel was reductie van de lengte van het gemiddelde arbeidsverzuim door een bedrijfsongeval. De insteek van de awareness-campagne was om, onder andere via trainingen en communicatie, het veiligheidsbewustzijn te vergroten en zo een cultuur- en gedragsverandering tot stand te brengen. De start van de campagne was een training voor het hoger management, waarbij gestuurd werd op competenties en kennis op cultuurgerichte vaardigheden. Ofwel: leiderschap bij het leren herkennen van gevaarlijke situaties en medewerkers hierop durven aanspreken. Beginnen met een training voor het hoger management was een bewuste keuze: hun commitment is essentieel voor het slagen van het project. De volgende stap was een praktijkgerichte training voor de uitvoerende medewerkers. De diverse trainingen kregen ondersteuning in de vorm van communicatie op diverse niveaus, zoals een ongevallenbord, publicaties in personeelsbladen, nieuwsbrieven en poortfolders.</p>