nummer 5
<p>Een slager valt van een werkbordes en krijgt zijn mes in zijn oog met ernstig oogletsel als gevolg. Het werkbordes heeft een hoogte van zestig centimeter en is niet voorzien van een railing. De staatssecretaris van SZW legt een bestuurlijke boete op van € 5400,-. Bezwaar van de werkgever wordt ongegrond verklaard en beroep bij de rechtbank wordt afgewezen. Daarop tekent de werkgever hoger beroep aan bij de Raad van State. Volgens de staatssecretaris is de werkgever verplicht om bij werkzaamheden met valgevaar veiligheidsmaatregelen te nemen in de vorm van bijvoorbeeld een stroeve werkvloer, doelmatige hekwerken en leuningen (artikel 3.16, eerste lid Arbobesluit). Voor statische werkplekken zijn dergelijke maatregelen in principe verplicht vanaf hoogtes van 2,50 meter of meer. Is er echter sprake van risicoverhogende omstandigheden, zoals het gevaar te vallen op uitstekende delen of de aanwezigheid van verkeer, dan moet randbeveiliging ook bij geringer valgevaar worden aangebracht (beleidsregel 3.16, onder 4). De werkgever wijst erop dat het ongeluk is veroorzaakt doordat het mes bij de werknemer in zijn oog kwam; dit acht hij een niet-specifiek aan de val verbonden risico. Daarom zou er geen sprake zijn van risicoverhogende omstandigheden en was randbeveiliging dus niet verplicht. De Raad van State stelt dat artikel 3.16 van het Arbobesluit geen ruimte biedt voor een beperkte uitleg van het begrip risicoverhogende omstandigheden. Het werkbordes had een relatief klein werkoppervlak (1,5 bij 1,2 meter); de vloer kon glad zijn; er werden messen gebruikt en werknemers moeten voor hun werk soms op de rand van het werkbordes staan: al met al was er sprake van meerdere risicoverhogende omstandigheden. Door geen randbeveiliging aan te brengen heeft de werkgever dus gehandeld in strijd met artikel 3.16 eerste lid van het Arbobesluit. De raad verklaart het hoger beroep ongegrond en bevestigt de boete.</p>
<p>Grondslag voor de kabinetsvoorstellen is het rapport 'Arbowet in Beeld'. Dit rapport besteedt nauwelijks aandacht aan de effectiviteit van de Nederlandse wetgeving - bereiken we wat we willen bereiken: gezonde en veilige arbeidsplaatsen. Het evalueert eerst en vooral de 'systeemaspecten' van de Arbowet, zoals het functioneren van risico-inventarisatie en -evaluatie, de aansluiting bij een arbodienst en de ervaringen daarmee.</p>
<p>Of een gehoorbeschermer geschikt is, wordt mede bepaald door de aard en de duur van de blootstelling, de mate waarin iemand met gehoorbescherming nog moet kunnen horen en, 'last but not least', de persoonlijke voorkeur van de gebruiker. Nog meer criteria vinden we in de NEN-EN 458, de onlangs herziene Europese norm voor de keuze en het gebruik van gehoorbeschermingsmiddelen. We lichten de belangrijkste kort toe.</p>
<p>Op de dag van het ongeval vervangen twee collega's van de werknemer de filters van twee pompen van de baden waarin materialen met chemicalien worden bewerkt. Deze pompen staan op een verhoging van houten planken. Daaronder loopt een zogenaamde calamiteitengoot, een opvangbak voor gemorste en weggelekte vloeistoffen uit de baden.</p>
<p>Als iemand van allochtone afkomst de spreekkamer van de bedrijfsarts binnenkomt, is het vaak handig als de bedrijfsarts iets weet over zijn cultuur. Aan de andere kant: reintegratie is maatwerk en met overbodige generalisaties krijg je niemand snel aan de slag. Een spanningsveld dus, en niet iedere arts weet daarmee om te gaan. Wat denkt u bijvoorbeeld van het volgende gesprek? De opmerkingen vooraf komen van de bedrijfsarts: Allochtone man, 48 jaar, vier maanden ziek. Vooraf: volgende auw-patient. Hij wil graag laten zien dat hij pijn heeft. Geboortedatum 1/1/'56, is dus van een bepaalde origine, die datum zie je dan vaak.</p>
<p>De Metaalunie, FNV Bondgenoten en de vereniging FME/CWM zijn het eindelijk eens over de verbetering van de arbeidsomstandigheden in de metaalindustrie. Na het afsluiten van een metaal-cao blijkt overeenstemming mogelijk over een 'contract' met een looptijd van drie jaar. Volgens FNV Bondgenoten ligt er 'een behoorlijk resultaat'. Twee jaar geleden liepen pogingen om tot een convenant te komen nog spaak. De werkgeversorganisatie FME/CWM ging niet akkoord. Het conceptconvenant bevatte bovenwettelijke eisen, waar de werkgevers niet mee konden leven. Het arbo-akkoord bevat volgens de bond toevoegingen aan de Arbowet. De nieuwste stand van de techniek is benoemd en duidelijk is welke middelen bedrijven moeten toepassen om risico's omlaag te brengen, zo schrijft FNV Bondgenoten in een persbericht. Ook worden drie risicofactoren aangepakt: lasrook, schadelijk geluid en oplosmiddelen. De geluidsnorm is volgens FNV Bondgenoten op maximaal 80 db vastgesteld en dat is strenger dan de Arbowet vereist, schrijft de bond. Voorlichting speelt een belangrijke rol in het akkoord. Woordvoerster Annemarie Arensen van FME/CWM is het niet eens met de stelling van FNV Bondgenoten dat FME/CWM zich aansluit bij het akkoord. 'Nee zij sluiten zich juist bij ons aan. We hadden op 24 februari al een akkoord, maar wachtten tot CAO-overeenstemming. Ze weigerden te ondertekenen tot we een CAO-akkoord hadden .' Ook over de bovenwettelijke verplichtingen verschillen werkgevers en werknemers van mening. 'Nee', zegt Arensen, 'we helpen de bedrijven met de implementatie van de huidige Arbowet door voorlichting te geven. We gaan geen bovenwettelijke aanvullende eisen opleggen. Nee, ook niet over geluid. 80 tot 85 decibel is een wettelijke bovengrens.' Ondanks het akkoord in de metaal controleert de Arbeidsinspectie de komende maanden toch de arbeidsomstandigheden in de sector. Inspecteurs bezoeken tot september elfhonderd bedrijven. Ze letten dan vooral op schadelijk geluid en op veilig werken met machines. Volgens de inspectie hebben werknemers in de metaal een grote kans op een ongeval en raken ze vaak arbeidsongeschikt. Vorig jaar overtrad driekwart van de door de Arbeidsinspectie bezochte bedrijven de Arbowet. Het werk werd diverse keren stilgelegd.</p>
<p>Volgens het hof draait de zaak om de vraag of de inlener zijn zorgverplichting is nagekomen. Omdat de machine aan de veiligheidseisen voldeed, laat het hof die buiten beschouwing. Het onderzoekt alleen of de inlener de werknemer, gelet op zijn persoonlijke eigenschappen, voldoende veiligheidsinstructies heeft gegeven en voldoende heeft toegezien op de naleving daarvan. De toedracht van het ongeval is niet nauwkeurig vast te stellen. Het is echter zeker dat het is gebeurd tijdens het verwijderen van afvalresten. Hoewel een schriftelijke instructie ontbreekt, veronderstelt het hof dat de werknemer mondeling is geinstrueerd. Volgens het hof heeft de inlener echter onvoldoende toegezien op de naleving. Er is namelijk niet gebleken dat de directe leidinggevende na de eerste twee dagen ook nog heeft gecontroleerd of de werknemer bij het verwijderen van het afval de machine uitzette. Dit klemt temeer, omdat de werknemer moeite had met zijn concentratie. En zoals bekend leiden veelvoudig repeterende werkzaamheden als het afzagen van telkens drie plankjes tot vermindering van de concentratie. Daarom is de inlener zijn zorgverplichting onvoldoende nagekomen. Het hof vernietigt het vonnis van de kantonrechter en acht de inlenende werkgever aansprakelijk voor de gevolgen van het ongeval.</p>
<p>Uijlenbroek ontdekte dat er achter elk onderwerp binnen arbeidsomstandigheden weer een wereld zit. Dat boeit hem. 'We controleren vooral op de grootste arbeidsrisico's: fysieke belasting, werkdruk, valgevaar, psychische belasting en gevaarlijke stoffen. Vervolgens kijk je waar die risico's zich het meest voordoen en hoe de sector daarmee omgaat. Dan zit je weer midden in de problematiek van zo'n sector en in onze inspectiemethoden. Ik lees alles en wil weten wat we doen als arbeidsinspectie. Daarom ga ik ook mee op inspectie. Dat is het aardige aan de uitgebreidheid van arbo. Maar soms vind ik het veld te veel uitgedijd en ongrijpbaar. Dat doet arbo geen goed. Je moet er geen zaken als reintegratie en sociale zekerheid bijhalen. Dat is te veel.' </p>
<p>'Die vraag over de werkbelasting was een mooie gelegenheid om in een moeite door alle arboknelpunten bij het leeghalen van de prullenbakken op te lossen', vervolgt Van Mameren. 'Omdat dit mijn pet te boven ging, heb ik de hulp ingeroepen van een in ergonomie gespecialiseerd bureau: vhp ergonomie uit Den Haag. Zij waren ook betrokken bij het implementeren van de P-90 norm .' Die houdt in dat je huisvuilbeladers niet overbelast als je het werk inricht volgens deze norm (negentig procent van de populatie is dan beschermd). Aanvankelijk was het de bedoeling een soortgelijke norm te ontwikkelen voor de 'prullenbakkenbeladers'. 'Dat was echter niet haalbaar', zegt Peter van Scheijndel, senior adviseur bij vhp ergonomie. 'Wel konden we voor deze specifieke situatie in de gemeente Leiden uitspraken doen over de fysieke belasting tijdens dit werk. We keken naar gezondheidsbedreigende situaties en gaven adviezen over het gezond legen van de prullenbakken.'</p>
<p>Hierbij lieten we ons inspireren door de theorieen van Nelson & Burns en van Kloosterboer & Sterk. Nelson & Burns tonen aan dat organisaties onderling verschillen in het vermogen te veranderen en dat deze potentie verder ontwikkeld kan worden. Echter, het vermogen alleen is niet voldoende om iets nieuws te doen. Kloosterboer en Sterk voegen aan potentie ook ambitie toe. Organisaties kunnen op basis van vermogen en ambitie ingedeeld worden naar fase van ontwikkeling. De fase van ontwikkeling komt tot uitdrukking in het bedrijfsprofiel. Wimmers voegde aan deze profielen op arbogebied arboprofielen toe.</p>
<p>Micha Leummens is adjunctdirecteur van Arboplan. Hij geeft het volmondig toe: de bestaande vaardigheidstraining voor arbocoordinator van Arboplan is inhoudelijk niet veranderd. Er is alleen 'en preventiemedewerker' aan toegevoegd. Arboplan houdt bewust een beetje een slag om de arm, zegt de adjunct-directeur. 'Ik heb het vermoeden dat opleiders en andere aanbieders elkaar een beetje gek maken. Ik zie nu al aanbiedingen van Arbo Unie en Dexis Arbeid voor trainingen voor preventiemedewerkers. Nou, dat is knap, denk ik dan. De wet wijdt er bij wijze van spreken twee regels aan. Hoe kun je dan nu garanderen dat jouw opleiding straks de lading dekt? Dat kan volgens mij dus niet. Wij wachten totdat we zeker weten dat wat wij aanbieden de lading dekt.</p>
<p>Bij organisaties met een succesvol gezondheidsbeleid is altijd een aantal succesfactoren aanwezig, zo blijkt uit de gesprekken met vertegenwoordigers van de negen bedrijven: directies, P&O'ers en OR-leden. De factoren vormen dus als het ware 'de ruggengraat' van elke goede aanpak.</p>
<p>In plaats van een meting kon het straal- en spuitbedrijf dus ook een schatting laten uitvoeren.</p>