Gastblog Mounir Zouaoui, Middelbaar Veiligheidskundige en HSE-Coördinator bij Safety Works 010.
Als veiligheidskundige heb ik in de loop der jaren veel besloten ruimtes gezien. Tanks, putten, kruipruimtes, silo's, technische ruimtes. Allemaal plekken waar je niet zomaar naar binnen loopt. De risico's zijn groot: zuurstoftekort, giftige gassen, explosiegevaar. Daarom hebben we procedures, werkvergunningen, gasmetingen, mangatwachten en persoonlijke gasmeters. Terecht, want zonder die maatregelen kun je simpelweg niet veilig werken in een besloten ruimte.
Maar hoe goed we het ook organiseren, één factor kunnen we nooit volledig in een procedure vastleggen: de mens.
Veiligheid zit ook in vakmanschap
In theorie is werken in een besloten ruimte veilig. Want de ruimte is gemeten, de werkvergunning is afgegeven, de ventilatie is geregeld, de mangatwacht staat op zijn plek en de medewerkers dragen een persoonlijke gasmeter. Formeel is daarmee aan alle voorwaarden voldaan. Toch ontstaat er in de praktijk soms een situatie waarin iemand zegt: "Ik weet dat alles klopt, maar toch voelt het niet goed."
Dat moment vind ik als veiligheidskundige misschien wel het belangrijkste moment dat er bestaat. Want veiligheid zit niet alleen in meters, formulieren en handtekeningen. Veiligheid zit ook in vakmanschap, ervaring en het vermogen van mensen om situaties aan te voelen. Een gasmeting is een momentopname, maar mensen zien, horen, ruiken en voelen continu – en vaak meer dan een procedure kan beschrijven.
Ik zeg daarom altijd tegen medewerkers: als jij twijfelt, dan heb je een reden. En als je een reden hebt, dan stop je en ga je naar buiten.
Een alarm is een grenswaarde
Dit betekent niet dat de procedure heeft gefaald, maar dat deze juist werkt. Een goede procedure zegt namelijk niet alleen wat je moet doen wanneer alles volgens plan verloopt, maar ook wat je moet doen als de situatie verandert. En in een besloten ruimte kan de situatie snel veranderen. Of dit nu is door werkzaamheden, door stoffen die vrijkomen, door falende ventilatie of door andere onverwachte omstandigheden.
Wat ik in de praktijk belangrijk vind, is dat mensen niet pas reageren als hun persoonlijke gasmeter alarm slaat. Een alarm is een grenswaarde, maar veiligheid zit ook in wat je daarvóór al opmerkt. Misschien ruik je iets vreemds, misschien voel je je duizelig, misschien verandert de situatie in de ruimte. Dat zijn signalen die je serieus moet nemen.
Het is de mens die het werk veilig houdt
Als veiligheidskundige kun je nog zulke mooie procedures schrijven, maar uiteindelijk staat er iemand in de ruimte die een beslissing moet nemen. Een medewerker die iets niet vertrouwt, moet niet denken: "De vergunning is getekend, dus ik moet doorwerken." Die persoon moet denken: "Ik ga naar buiten en bekijk de situatie opnieuw."
Dat is in mijn ogen de kern van veilig werken in besloten ruimtes: procedures maken het werk veilig, maar mensen houden het werk veilig.
Daarom moeten we als veiligheidskundigen niet alleen sturen op regels en vergunningen, maar ook op veiligheidscultuur. Medewerkers moeten het gevoel hebben dat ze altijd mogen stoppen, altijd mogen twijfelen en altijd opnieuw mogen laten meten, zonder dat daar discussie over ontstaat.
Want uiteindelijk is de belangrijkste veiligheidsmaatregel in een besloten ruimte niet de meter, niet de vergunning en niet de procedure. De belangrijkste veiligheidsmaatregel is de mens die besluit om naar buiten te gaan als het niet goed voelt. En dat is precies de beslissing die ongevallen voorkomt.
