Cultuur is NIET de som van gedrag

Je bent de uitspraak vast wel eens tegengekomen: 'Cultuur is de som van het gedrag binnen de organisatie'. Dus kijk naar het gedrag en tel het op. Als het resultaat je niet bevalt, is de organisatie beslist toe aan een 'cultuurtransformatie'.

Cultuur is NIET de som van gedrag

Deze uitspraak over cultuur en gedrag is klinkklare onzin. Laat me proberen uit te leggen waarom.

Een beschrijving van cultuur

Laat ik eerst ingaan op een mogelijke beschrijving van wat cultuur ‘is’. Stel je voor dat we een groep mensen gedurende een langere periode observeren. Ze hebben allerlei interacties. Met elkaar, met hun omgeving, met hun tools en ga zo maar door.

Na een tijdje zullen we hoogstwaarschijnlijk regelmatigheden waarnemen. In de dingen die ze doen, hoe ze praten, de rituelen die ze uitvoeren, misschien in de manier waarop ze zich kleden. Wanneer we deze regelmatigheden proberen te verklaren, gaan we ervan uit dat er een bepaalde sturende ‘kracht’ aanwezig is. Dit noemen we cultuur.

Cultuur is dus NIET de som

Nu we een soort van basis hebben gelegd, gaan we de onzin “Cultuur is de som van het gedrag” aanpakken. We kunnen deze mythe op twee manieren ontkrachten.

De eerste versie is gerelateerd aan het proces. Zoals we zagen, gaat cultuur over een groep mensen. Zonder enige vorm van bewuste inspanning om te veranderen, creëren, transformeren, vestigen, engineeren of installeren van iemand in de groep, zal een soort cultuur ‘bestaan’. (Behalve dat die cultuur niet bestaat op de manier waarop een fysiek object bestaat. Onthoud: cultuur is een construct, maar we zijn in staat om effecten ervan waar te nemen – bijvoorbeeld de eerdergenoemde regelmatigheden.)

Je kunt stellen dat cultuur vrij natuurlijk tevoorschijn komt in de loop van de tijd. Met een moeilijker woord zouden we zeggen dat cultuur ‘emergent’ is. Emergentie is typisch iets dat gebeurt in complexe systemen. Dat hoeft ons niet te verbazen, want een groep mensen is een complex systeem. Omdat cultuur gerelateerd is aan een complex systeem, zijn lineaire beschrijvingen zoals ‘sommen’ volledig ongepast.

De tweede, misschien eenvoudiger verklaring waarom cultuur niet de som van gedragingen kan zijn, is een logische. Als cultuur iets is dat gedrag beïnvloedt en cultuur tegelijkertijd wordt beïnvloed door gedrag, hoe kan cultuur dan de som zijn van wat het beïnvloedt en waar het door beïnvloed wordt? Ik denk dat één circulair causaal verband genoeg is …

Een vuistregel voor cultuur en gedrag

Daar heb je het dan: cultuur is NIET de som van gedrag. En laten we dit meteen even uitbreiden: cultuur is de som van helemaal niets. Dit geeft ons een handige vuistregel.

Wanneer iemand in eenvoudige bewoordingen over cultuur spreekt, wees dan op je hoede. Wanneer er eenvoudige verklaringen worden gegeven die dingen reduceren tot afzonderlijke factoren (bijvoorbeeld bewustzijn of leiderschap) of eenvoudige lineaire processen, wees dan op je hoede. Stellen ze gedrag op een of andere manier gelijk aan cultuur, dan zouden ze het waarschijnlijk over iets anders moeten hebben – denk aan The First Rule of Culture!

Onderdeel van de collectie

Cultuur

De veiligheidscultuur laat zien hoe men binnen een organisatie omgaat met veiligheid.

Carsten Busch

Carsten Busch

Safety Mythologist

Carsten Busch woont en werkt in Noorwegen en is onder andere verbonden aan de universiteit in Lund, auteur van de boeken Risicoreflectie, The First Rule Of Safety Culture en Veiligheidsfabels 1-2-3. Ook is hij eigenaar van mindtherisk.com en actief binnen diverse vakforums.

Werken hogere boetes tegen calculerende overtreders?

Werken hogere boetes tegen calculerende overtreders?

Hogere boetes om betere naleving van de wet af te dwingen. De Arbeidsinspectie denkt dat dit werkt bij de Wet arbeid vreemdelingen. Gaat die...

Hij loopt niet helemaal lekker 

Hij loopt niet helemaal lekker

Het is donker, het miezert en ik loop naar mijn fiets. Ik steek de sleutel in het slot en wat er gebeurt, verrast mij niet. Er gebeurt namelijk...

Train 6 kenmerken van een lerende organisatie met de DEGAS-cirkel 

Train 6 kenmerken van een lerende organisatie met de DEGAS-cirkel

Incidenten en leercurves uit de burgerluchtvaart hebben hun weg gevonden in de DEGAS-cirkel, een algemeen toepasbaar methode voor een veilige en...

Gedragsverandering door een wasmand

Gedragsverandering door een wasmand

De was. Als je 3 kinderen hebt, is dat toch wel een dagtaak. Maar wat heeft wasgoed te maken met arbo, zul je misschien denken? Nou dit: voor een...

Begint veiligheidscultuur echt bij jezelf?

Begint veiligheidscultuur echt bij jezelf?

Veiligheidscultuur begint bij jezelf; deze uitspraak of een variant daarop kom je regelmatig tegen. Een mooie tekst voor op een tegeltje. Of voor de...

De ILT gebruikte agent-based modeling al om gedrag van binnenvaartschippers te voorspellen en de invloed van interventies te testen.

Scenario's simuleren: wat heb je eraan en hoe werkt het?

Stel, er komt nieuwe regelgeving. Gaan mensen zich hieraan houden? Waarom wel, waarom niet? En wat zijn goede interventies om te handhaven? De ILT...

Mijn lot als columnist

Mijn lot als columnist

"Columnisten zijn aanjagers van discussies die onmisbaar zijn, ook voor onderwerpen als arbo en veiligheid. In 400 woorden balanceren zij tussen...

Een model toepassen of niet? Elf vragen om modellen te beoordelen

Een model toepassen of niet? Elf vragen om modellen te beoordelen

Vroeg of laat krijg je als arboprofessional te maken met de uitslag van een wiskundig model. Twee zaken zijn dan belangrijk. Namelijk wat is de...