Samenwerking tussen generaties is winst voor jong en oud 

Voor het eerst zijn er vijf generaties aan het werk. De late babyboomers van vóór 1955 staan samen op de werkvloer met generatie Z-jongeren van na 2000. Wat betekent dit voor veilig en gezond werken? En wat kan hierin een taak van de arboprofessional zijn?

Samenwerking tussen generaties is winst voor jong en oud 

Allereerst: wat is een generatie? Een generatie is een cohort leeftijdsgenoten die opgroeien in een tijdsperiode met bepaalde economische, sociale en culturele invloeden (Rudolph e.a., 2021). Met name de invloeden in de leeftijdsfase 14 tot 18 jaar zijn sterk bepalend: denk maar eens aan muziek. De muziek die je in je puberteit luisterde is waarschijnlijk nog steeds je favoriete muziek.

In de literatuur gebruikt men verschillende indelingen voor generaties. Die verschillen betreffen zowel het aantal generaties, vier of vijf, als de begin- en einddata (zie de tabel).

De generaties en kun kenmerken volgens de indeling van dr. Aart Bontekoning (1e publicatie 2007; later geactualiseerd).

Vijf generaties tegelijk op de werkvloer

Waarom zijn generaties en hun verschillen nu actueel? Waar we eerst vroegpensioen kenden, moeten we nu langer doorwerken. Waar we eerst zagen dat men lang studeerde, is dit nu beperkt tot maximaal zes jaar (en daarna ‘een leven lang leren’). Kortom: mensen komen eerder op de arbeidsmarkt en gaan later weg.

Daardoor hebben we nu te maken met vijf generaties op de werkvloer. Voor de thema’s duurzame inzetbaarheid en vergrijzing hebben arboprofessionals al veel aandacht. Ons idee is dat de arboprofessional juist goede toegevoegde waarde kan leveren rond de thema’s persoonlijke ontwikkeling, leidinggeven en samenwerken. Maar eerst de cijfers.

Top 5-sectoren arbeidsongeval met verzuim

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn in 2021 196.000 werknemers van 15-75 jaar slachtoffer geweest van een of meerdere ongevallen tijdens het werk. Bij 100.000 van hen leidde dit tot verzuim van minimaal een dag. Daarbij is het goed om te weten dat het CBS ook psychische overbelasting tot een arbeidsongeval rekent als de oorzaak ervan in het werk ligt.

In welke sectoren werken de getroffenen en zien we hierin een generatie-effect? Op één staat de sector transport en logistiek: 2,8 procent van de werknemers daar was in 2021 slachtoffer van een ongeval met verzuim. Ook de techniek en agrarische sector scoren hoog met 2,5 respectievelijk 2,2 procent. De top 5 wordt aangevuld met dienstverlenende beroepen (1,8%) en zorg en welzijn (1,4%). Personen met een beroep in de ICT rapporteerden in 2021 het minst vaak een ongeval met verzuim (0,4%).

Onderscheid in generaties in deze top 5-sectoren

Opvallend is dat generatie Z ruim vertegenwoordigd is, met 43 procent, in de sector met de meeste arbeidsongevallen. Ook in de dienstverlenende beroepen werken relatief veel generatie Z-jongeren (30%). 55-plussers zijn het meest aanwezig in de agrarische sector (27%). De grafiek hieronder geeft het leeftijdsaandeel weer in de top 5-sectoren met arbeidsongevallen met verzuim.

Grafiek: Het aandeel jongeren en ouderen in de vijf sectoren met de meeste arbeidsongevallen.

Overigens komt de bouwsector als geheel niet in deze top 5 voor. Maar enkele beroepen in de bouw horen wel tot de top 10 van beroepen met de meeste arbeidsongevallen met verzuim: timmerlieden en elektriciens/elektronicamonteurs.

Wat zijn nu de kenmerken van werk waarin ongevallen met verzuim significant vaker voorkomen dan gemiddeld? Volgens het CBS zijn dat: fysiek en/of emotioneel zwaar werk, lawaaierige werkomgeving, ongewenst gedrag zoals pesten of intimidatie en een geringere autonomie. En daarnaast: werken in ploegendiensten, werken met gevaarlijke stoffen en een ervaren gebrek aan sociale steun van collega’s en leidinggevenden.

Extra aandacht voor 55-plussers raadzaam

Dit zijn bekende risico’s, waar arboprofessionals al aandacht voor hebben en ook moeten houden, over alle generaties heen. Daarnaast is extra aandacht voor 55-plussers raadzaam. Uit een CBS-analyse over de jaren 2014-2021 blijkt namelijk dat juist deze groep meer kans heeft op een arbeidsongeval met verzuim dan 15- tot 55-jarigen. Dit staat los van sector, beroep en werkkenmerken.

Twee bedrijven in de transport en logistiek, Nabuurs en Cornelissen, hielpen ons om deze cijfers toe te lichten. Volgens hen hebben veel bedrijfsongevallen te maken met onoplettendheden, met even afgeleid of niet scherp zijn. Denk daarbij aan over de voet van een collega rijden met een (hef)truck, zich verstappen bij de laadklep, een deur die dichtwaait. Beide bedrijven zagen hierin geen onderscheid in generaties.

Over generaties heen-oplossingen, 3 voorbeelden

In deze drie bedrijven werken jong en oud samen aan oplossingen die beide groepen werknemers ten goede komen.

ITB Climate: digitale skills + vakkennis

Bij ITB Climate in Boxmeer viel een oudere werknemer enkele malen achter elkaar en telkens voor korte tijd uit met fysieke klachten. Bij doorvragen bleek dat zijn werk eigenlijk te zwaar voor hem werd. Om duurzame inzetbaar te blijven waren dus (deels) andere taken nodig.

Bij het bedrijf zou een nieuw ERP-pakket geïnstalleerd worden. ERP staat voor Enterprise Resource Planning, een computerprogramma waarmee men bedrijfsprocessen over de hele breedte standaardiseert en automatiseert. Het vullen van dit systeem vanuit vakkennis was een passende taak voor de oudere werknemer.

Probleem: de oudere werknemers miste de digitale skills. Oplossing: hij kon de klus samen met een jonge werknemer doen die wel de digitale skills maar niet de vakkennis had. Samen hebben zij in een recordtijd gezorgd voor een succesvolle implementatie van het systeem.

Cornelissen: lichter werk voor jong en oud

Cornelissen in Nijmegen heeft het vitaliteitsbeleid ‘Gezond tot aan je pensioen’. In dit kader organiseert het bedrijf zogenoemde multi-generatie bijeenkomsten voor chauffeurs. Hieruit kwam een innovatief idee voort om rolcontainers eenvoudiger te kunnen verwerken. Eenvoudiger, en daarmee minder zwaar voor de chauffeurs.

Dit idee is gepitcht aan de directie. Die maakte daarop middelen vrij en stelde haar netwerk ter beschikking. Het idee wordt nu professioneel uitgewerkt. Door met meerdere generaties te sparren over het idee van één chauffeur, komt er straks een oplossing waarvan iedereen profiteert, jong en oud.

Kuijpers: over de kloof heen

Bij Koninklijke Kuijpers richtten enkele medewerkers in 2015 een werkgroep ‘Generatie Y’ op. Aanleiding: het vermoeden van een generatiekloof. Doel: de behoeftes en wensen van alle generaties inventariseren. De trekkers van deze werkgroep, zelf Generatie Y, kregen steun van een MT-lid uit Generatie X. Onderzoek in het veld leverde een top 10 aan wensen op.

Na een kosten-batenanalyse zijn onder meer deze zaken ingevoerd:

  • Buddysysteem: reverse mentoring van oudere vakmannen en jonge leerling-monteurs.
  • Plaats- en tijdonafhankelijk werken, inclusief ruimte voor privéactiviteiten onder werktijd. Daar zijn wel ‘spelregels’ aan verbonden, zoals werktijden altijd in overleg met klant en leidinggevende en gebruik van VPN (beveiligde netwerkverbinding).
  • Openbare salarisschalen en secundaire arbeidsvoorwaarden.
  • Kennissessies waarin oud en jong van elkaar leren over nieuwe technieken. Lassen, bijvoorbeeld. En nieuwe werkmiddelen, zoals een iPad.

Overigens bleek de kloof uiteindelijk niet per se een generatiekloof. Want hoewel veel Generatie Y’ers bijvoorbeeld graag hybride wilden werken, waren er ook generatiegenoten die dit juist niet wilden. En mensen uit andere generaties die dit weer wel zagen zitten. Het project is begin 2021 overgedragen aan HRM.

Arboprofessional, zet in op samenwerking oud-jong

Hoewel we van HR-professionals horen dat het lijkt alsof Generatie Y en Generatie Z zich sneller ziekmelden, vinden wij hier geen aanwijzingen voor. De aandacht moet juist uitgaan naar 55-plussers. En dat heeft niet met generatie, maar met leeftijd en belastbaarheid te maken.

Wat kun je daar als arboprofessional aan bijdragen? Zoek actief met werkgevers naar mogelijkheden om jong en oud op wederkerigheid te laten samenwerken. We hebben in dit artikel slechts enkele voorbeelden gegeven van zo’n samenwerking tussen generaties, maar er zijn er legio.

Vanuit de kenmerken van elke generatie is ons advies om de sterke kanten van generaties in te zetten om duurzame inzetbaarheid verder vorm te geven. Door werkgevers proactief te ondersteunen, denkend vanuit die generatie-sterkten, geef je als arboprofessional echt toegevoegde waarde. Want voorlopig houden we die vijf generaties nog.

Dit artikel is mede gebaseerd op interviews met Bouwend Nederland (Yvonne van Zijl), Cornelissen in Nijmegen (Maria Libregts), ITB Climate in Boxmeer (Dave Sikkink), Koninklijke Kuijpers in ‘s-Hertogenbosch (Maarten Didden en Rick van Lith) en Nabuurs in Haps (Henny Dings).

Literatuur

Onderdeel van de collectie

Duurzame inzetbaarheid

Het doel van duurzame inzetbaarheid is om medewerkers tijdens hun loopbaan gezond en met plezier aan het werk te houden. Hoe kan de arboprofessional hieraan bijdragen?

Dianne Commissaris

Dianne Commissaris

Expert Dynamisch Werken

Dianne Commissaris is gepromoveerd bewegingswetenschapper en de trotse uitvinder van het ‘fietsend computeren’ (TNO, 2006). Voor ze haar eigen bedrijf BTR coaching & consultancy startte, werkte ze als onderzoeker en docent ergonomie aan de VU in Amsterdam en als projectleider arbeidsbelasting bij TNO in Hoofddorp. Ze heeft een passie voor bewegen en ziet het als haar missie om zittend werk gezonder te maken.

Angelique Driessens

Angelique Driessens

Bedrijfskundige

Angelique Driessens richt zich als bedrijfskundige op organisatieveranderingen. Binnen haar bedrijf 3sense is zij consultant organisatieontwikkeling voor familiebedrijven, gespecialiseerd in de vijf generaties op de werkvloer.

Ruim 1 op 10 werknemers ervaart discriminatie op werk

Ruim 1 op 10 werknemers ervaart discriminatie op werk

Van alle werknemers in 2023 gaf 11% aan zich in 2022 op een of meer gronden gediscrimineerd te hebben gevoeld op het werk. Dit blijkt uit de nieuwste...

Goede verzuimbegeleiding begint bij open en veilige werksfeer

Goede verzuimbegeleiding begint bij open en veilige werksfeer

Welke rol hebben preventiemedewerker, HR-medewerker, leidinggevende en directie bij verzuimbegeleiding? HR manager Stephanie Lasschuijt legt het uit....

Risico's prioriteren 

Risico's prioriteren

Mede dankzij alle wet- en regelgeving, toezicht en handhaving eist brand relatief weinig dodelijke slachtoffers. Iets wat beslist niet geldt voor...

Kom jij ook naar de Arbo Actualiteitendag?

Kom jij ook naar de Arbo Actualiteitendag?

Op 28 mei is het weer zover: de Arbo Actualiteitendag. Experts nemen in 4 masterclasses de belangrijkste arbogerelateerde actualiteiten met je door...

Verschenen: Praktijkblad Veiligheid & Preventie - Nummer 2 - mei 2024

Verschenen: Praktijkblad Veiligheid & Preventie - Nummer 2 - mei 2024

Het nieuwe nummer van het Praktijkblad Veiligheid & Preventie is verschenen. In dit nummer lees je onder meer over het opstellen van een goed...

Praktijkblad Veiligheid & Preventie - nummer 2 - mei 2024

Praktijkblad Veiligheid & Preventie - nummer 2 - mei 2024

Het Praktijkblad Veiligheid & Preventie nummer 2 van mei 2024 is verschenen.

Veiligheidsinstructies, niet zomaar een documentje 

Veiligheidsinstructies, niet zomaar een documentje

Hoe leer je? Voor een snel antwoord op die vraag stel ik mensen vaak deze vraag: 'Als je een nieuwe smartphone hebt gekocht, wat doe je dan? Eerst de...

Bedolven onder dozen diepgevroren vis. Werkgever nalatig? 

Bedolven onder dozen diepgevroren vis. Werkgever nalatig?

Een werkgever krijgt een boete omdat hij niet heeft voorkomen dat een medewerker wordt bedolven onder dozen diepgevroren vis. Daardoor loopt die...