Gastblog: Saskia van der Put is gecertificeerd hoger veiligheidskundige, arbeidshygiënist en arbeids- en organisatiedeskundige.

Het eerste kamp vindt dat een veiligheidskundige pas echt onafhankelijk is als diegene in een aparte afdeling zit, zo hoog mogelijk in de organisatie. Het andere kamp vindt juist dat een veiligheidskundige dicht bij de operatie moet staan. Nabijheid vergroot volgens hen invloed, mits je goed borgt dat de veiligheidskundige onafhankelijk kan adviseren.

Persoonlijk zou ik graag beide kampen in een organisatie willen zien.

Ik denk dat het onderbrengen van alle veiligheidskundigen in één centrale afdeling in het verleden vaak vooral voortkwam uit efficiëntie en kostenoverwegingen. Naar mijn mening vergroot nabijheid inderdaad invloed. Ook helpt nabijheid om verantwoordelijkheid voor veiligheid sterker in de operatie te verankeren. Wanneer veiligheidskundigen te ver van de operatie af staan, bestaat het risico dat veiligheid als snel iets van de staf wordt in plaats van een verantwoordelijkheid van de lijn.

Tegelijkertijd denk ik dat er een tweede schil van veiligheidskundigen moet zijn die deze onafhankelijkheid bewaakt en hoger in de organisatie is gepositioneerd.

Nabijheid vereist borging onafhankelijkheid

Recent las ik iets dat dit voor mij mooi samenvatte:

"Onafhankelijkheid moeten we niet verwarren met afstand. Een veiligheidskundige die buiten het team staat, verliest vaak invloed. Vertrouwen, nabijheid en begrip van de operatie zorgen er juist voor dat je eerder kunt bijsturen in plaats van achteraf te corrigeren. Bovendien komen signalen uit de praktijk vaak sneller naar boven wanneer een veiligheidskundige onderdeel is van de dagelijkse operatie in plaats van iemand die alleen periodiek toetst of controleert. De echte vraag is dus niet of een veiligheidskundige onderdeel mag zijn van een team, maar of diens professionele onafhankelijkheid organisatorisch goed is geborgd."

Dat raakt volgens mij de kern van het vraagstuk.

Onafhankelijk niet hetzelfde als star

Onafhankelijkheid betekent voor mij in de eerste plaats dat je een advies kunt geven waar je volledig achter staat, zonder dat je bang hoeft te zijn voor gevolgen voor je beoordeling, je positie of je baan. Je moet vrij kunnen adviseren en, als dat nodig is, kunnen escaleren.

Maar onafhankelijkheid betekent niet dat je nooit iets mag aanpassen. Bijvoorbeeld wanneer de operatie een beter beeld blijkt te hebben van wat in de praktijk werkbaar en haalbaar is, welke impact maatregelen daadwerkelijk hebben en hoe je meer draagvlak kunt creëren. In dat geval is het juist professioneel om opnieuw naar je advies te kijken.

De crux is volgens mij dat je een advies alleen aanpast omdat je er zelf van overtuigd bent dat dit beter of realistischer is, niet omdat je onder druk wordt gezet. Volgens mij zit daar de echte professionele onafhankelijkheid.

Ook kwestie van professioneel vakmanschap

Tegelijkertijd schuilt er ook een risico in langdurige nabijheid. Want hoe sterker de relatie met de operatie, hoe groter de kans dat operationele druk of teamdynamiek ongemerkt invloed krijgt op het professionele oordeel. Afwijkingen kunnen langzaam normaal gaan voelen of veiligheid kan ondergeschikt raken aan productie- of planningsdruk.

Misschien is onafhankelijkheid daarom niet alleen een organisatorisch vraagstuk, maar ook een kwestie van professioneel vakmanschap. Het vraagt van een veiligheidskundige dat diegene spanning kan verdragen, met weerstand kan omgaan en soms ook ongemakkelijke boodschappen durft te brengen. Maar het vraagt ook de professionele eerlijkheid om terug te komen op een eerder standpunt wanneer nieuwe inzichten daarom vragen.

Precies daarom denk ik dat er een tweede schil van veiligheidskundigen om de operatie heen nodig is die de professionele onafhankelijkheid bewaakt, bijvoorbeeld door periodieke audits en intervisie tussen veiligheidskundigen. En die daarnaast een directe escalatielijn oplevert naar hoger management wanneer dat nodig is.

Misschien draait professionele onafhankelijkheid uiteindelijk niet om afstand tot de operatie alleen. Maar vooral om de vraag of een veiligheidskundige dichtbij genoeg kan staan om invloed te hebben en daarbij stevig genoeg blijft staan om te zeggen wat gezegd moet worden.

Deze blog verscheen in iets andere vorm op SHE-d.nl, de website van Saskia van der Put.