Het grijze gebied tussen werk en privé

Het beroepsziekterecht in Nederland houdt weinig rekening met een gewone ziel. En ik bedoel dat letterlijk. Ik leg je dit uit.

Het grijze gebied tussen werk en privé

In 2013 heeft de Hoge Raad in twee arresten over beroepsziekten bepaald dat het causaal verband tussen schade (letsel) en de arbeidsomstandigheden “helder, bepaalbaar en in relevante mate” aanwezig moet zijn. Dat is in de praktijk om twee redenen een hele hoge lat.

Beroepsziekten hebben soms een lange aanlooptijd

In de eerste plaats, omdat veel beroepsziekten naar hun aard een lange aanlooptijd kunnen hebben, soms wel van decennia. Ga dan maar eens aantonen wat er zo lang geleden is gebeurd en waarom dat de werkgever te verwijten is.

Oorzaken die liggen in de privésfeer

In de tweede plaats, omdat veel beroepsziekten ‘multicausaal’ zijn. Dat wil zeggen dat zij door een scala van oorzaken veroorzaakt kunnen zijn. En die oorzaken kunnen mogelijk ook in de privésfeer liggen. (Denk bijvoorbeeld aan de gehoorschade van een jonge werknemer die in een fabriek werkt, ook wel eens naar feestjes gaat, muziek speelt, een vader op leeftijd met beginnende doofheid heeft, etc.)

Iedere mogelijke oorzaak van letselschade in de privésfeer ondermijnt de schadeclaim aan het adres van de werkgever. Want hoezo is die schade dan ‘helder en bepaalbaar’ gerelateerd aan de werkplek?

Zo gaan ontelbaar veel schadeclaims van werknemers de mist in en dat siert een rechtsstaat niet, lijkt mij. Dit geldt in het bijzonder voor psychische schades, want die zijn naar hun aard niet zo gemakkelijk vast te stellen als een gebroken been.

Komt het psychische letsel wel door het werk?

Maar het kan nog bonter. Moet je je voorstellen dat je als duiker of brandweerman (ambtenaar) iedere (werk-)dag van de week te maken hebt met ernstig letsel, met slachtoffers die zwaar verminkt zijn, met slachtoffers die zonder succes gereanimeerd worden (en dit is de meerderheid). Dat hakt er behoorlijk in. Onvermijdelijk zelfs, zou ik denken. Dat kan ieder weldenkend mens toch wel begrijpen?

Tot voor kort was het uitgangspunt in de jurisprudentie echter: da’s pech, wees maar wat flinker. Want ambtenaren krijgen daarvoor alleen een vergoeding als die psychische schade ‘buitensporig’ is voor de functie in kwestie.

Iedere dag te maken hebben met mensen die weggetrokken worden uit de dood en toch onder jouw handen sterven, is in die zin ‘normaal’; want typisch voor de functie, dus niet buitensporig. Neem dan ook nog de ellende in de privésfeer erbij (scheiding, ziekte, burenruzie, ontslag etc.) en het wordt evident: zo’n zaak is heel lastig. Want komt het psychische letsel überhaupt wel door het werk?

Ander uitgangspunt met slachtoffervriendelijke benadering

In een arrest van 12 juli 2023 (ECLI:NL:CRVB:2023:1150) heeft de Centrale Raad van Beroep besloten dat het psychisch leed van dergelijke ambtenaren ‘geobjectiveerd’ mag worden. Anders gezegd: de aanname dat de ambtenaar alleen nog van uitzonderlijk heftige traumatische incidenten psychisch ziek kan worden, wordt niet meer als uitgangspunt genomen. Op zich is dat een slachtoffervriendelijke benadering.

Maar wat nog wel blijft, is de redenering van ‘helder, bepaalbaar en in relevante mate’. Dat gaat de meeste ambtenaren met zogeheten ‘first responder’ functies juridisch nog steeds de das om doen. Want iedereen heeft wel een blauw plekje op zijn ziel.

En een advocaat weet dat feilloos te vinden, om vervolgens als argument aan te voeren dat de psychische schade ‘wellicht’ bestaat, maar mogelijk niet door het werk is veroorzaakt. Toon dan maar keihard aan dat scheidingen, ziekte, burenruzies en ontslag niet tot psychische schade hebben geleid of daaraan hebben bijgedragen, maar het werk wel.

Hoe sterk is jouw ziel?

Yvonne Waterman

Yvonne Waterman

Aansprakelijkheidsjurist

Mr. dr. Yvonne Waterman is in 2009 gepromoveerd op de aansprakelijkheid van de werkgever voor arbeidsongevallen en beroepsziekten. Ook doceert zij over het beroepsziekterecht. Yvonne Waterman is een aansprakelijkheidsjurist in hart en nieren met een drive voor excellentie. Zij houdt zich vooral bezig met asbest, asbestaansprakelijkheidsrecht en alles wat daarbij komt kijken. Meer informatie: www.watermanlegal.nl.

Veilig en gezond werken bij zelfstandig ondernemers

Veilig en gezond werken bij zelfstandig ondernemers

9 op de 10 zelfstandige ondernemers zijn het (helemaal) eens met de stelling dat zij voldoende informatie hebben over hoe (hun medewerkers en)...

Extra aandacht voor preventie op de Dag van de Preventie

Extra aandacht voor preventie op de Dag van de Preventie

Op 18 april 2024 is het de Dag van de Preventie. Deze dag staat in het teken van het belang van preventie - het voorkomen van ziekte en het...

Jaarverslag Arbeidsinspectie: meer dodelijke slachtoffers

Jaarverslag Arbeidsinspectie: meer dodelijke slachtoffers

Bij arbeidsongevallen zijn in 2023 72 dodelijke slachtoffers gevallen, behoorlijk meer dan de afgelopen jaren. Uit het jaarverslag van de Nederlandse...

Net in dienst en gelijk ziek. Heb je dan recht op loondoorbetaling?

Net in dienst en gelijk ziek. Heb je dan recht op loondoorbetaling?

Een werknemer meldt zich na een maand ziek en laat niets meer van zich horen. Moet de werkgever dan toch het loon doorbetalen?

5 best gelezen artikelen in maart

5 best gelezen artikelen in maart

Hoe zit het nou precies met die vernieuwde ARIE-regeling? Hoe ondersteun je werknemers die meedoen aan de ramadan? De top 5 van de best gelezen...

Onderzoek: zo beïnvloeden toekomstige ontwikkelingen werkstress

Onderzoek: zo beïnvloeden toekomstige ontwikkelingen werkstress

Flexibele arbeidskrachten, werkende mantelzorgers en medewerkers in zorg en onderwijs lopen de komende 20 jaar verhoogd risico op uitval door...

Jacqueline Joosten: "Dit is de laatste"

Jacqueline Joosten: "Dit is de laatste"

"Dit is mijn laatste column voor arbo. En dat nog wel in het jaar dat het Vakblad Arbo 100 jaar bestaat!" Jacqueline Joosten blikt nog even terug.

Slimmere preventiemedewerker bespaart geld

Slimmere preventiemedewerker bespaart geld

Sinds 2007 moet elke organisatie minstens één preventiemedewerker hebben. Maar totdat in 2022 het Handboek Preventiemedewerker van...