De RI&E is een mooie prikkel voor duurzame inzetbaarheid

Steeds meer organisaties hebben een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E). Daarin is waarschijnlijk veel aandacht voor acute risico's, zoals giftige stoffen en machineveiligheid. Maar hoe staat het met de risico's op lange termijn, met de duurzame inzetbaarheid?

De RI&E is een mooie prikkel voor duurzame inzetbaarheid

Rob van Houten werkte 40 jaar geleden bij de politie. Geweldig werk, vond hij dat. Het was wel hard aanpoten. Niet alleen moest hij 's nachts op patrouille, maar overdag wachtte hem stapels papierwerk. “Op een avond zat ik even te kletsen met een crimineel die ik had ingerekend”, herinnert hij zich. “En ik weet nog goed wat ik tegen hem zei: ‘Jij hebt meer vrije tijd dan ik.

"Toen ik 20 was, vond ik die baan geweldig, en ik had ook een tomeloze energie. Maar al die nachtdiensten zijn natuurlijk niet gezond. De werkdruk die daar bovenop komt, maakt het erg belastend. Dus moet je je afvragen hoe het staat met de duurzame inzetbaarheid. Hoelang kunnen mensen zo'n functie uitoefenen?” Inmiddels werkt Van Houten als veiligheidskundige.

Bagageafhandeling op Schiphol

Die vraag speelt niet alleen bij de politie, maar bij tal van functies. “Neem Schiphol”, zegt Van Houten. “Als je met vakantie gaat, verwacht je dat je koffers meevliegen. Je zet ze op een band en op de plaats van bestemming komen die je op zo’n zelfde band weer tegemoet rollen. Maar achter de schermen moeten mensen die koffers regelmatig optillen om op een karretje te zetten. En in het vliegtuig zelf gaan ze in een krappe bagageruimte. Daar kost iedere kubieke meter geld, dus is het erg krap. Dat betekent weer dat iemand zich in allerlei onhandige posities moet wringen. Natuurlijk, een deel van dat werk is geautomatiseerd, maar die apparatuur wordt niet altijd gebruikt.”

De HR-lezers zullen nu waarschijnlijk een link leggen met strategisch personeelsbeleid. Daarbij gaan werkgevers na welke mensen ze nodig hebben over 5, 10 of 15 jaar. Ook kijken ze naar de uiterste houdbaarheid van de functie. Hoelang kan de gemiddelde werknemer de functie vervullen zonder uit te vallen?

Duurzame inzetbaarheid ook vastleggen in de RIE

Volgens Van Houten moet je dit soort risico's ook vastleggen in de RI&E. “Juist die geeft hiervoor een mooie prikkel, want hij moet regelmatig worden herzien. En dus kun je een geanonimiseerd overzicht geven van je personeelsbestand: hoeveel mensen verrichten die en die functies? Wat is hun leeftijd? En hoelang doen ze dit werk al? Als het goed is, houd je die duurzame inzetbaarheid in de RI&E zo permanent op het netvlies van het management.”

Gesprek aangaan over eventuele switches

Bovendien hoort bij een RI&E natuurlijk een plan van aanpak. Dat spoort de werkgever aan om regelmatig met zijn medewerkers in gesprek te gaan. Bij dat gesprek speelt die uiterste houdbaarheid van de functie volgens Van Houten een belangrijke rol. “Het uitgangspunt moet niet per se zijn: hoe ga jij in je huidige functie je 67e halen? In plaats daarvan moeten werkgever en werknemer het hebben over eventuele switches, horizontaal of verticaal. Kan zo’n werknemer op Schiphol bijvoorbeeld terecht in de bewaking? Of kan hij als toezichthouder gaan werken bij de douane?

Omscholing kan ook een optie zijn

Ooit sprak ik een man die na een hartaanval fysiek niet meer kon werken in plantsoenen. Hij heeft zelf het programma AutoCAD geleerd. Daarmee kun je technische tekeningen maken. Daarna heeft hij een snuffelstage doorlopen. Nu heeft hij een heel succesvol bedrijf.” Dat klinkt mooi, maar de tegenargumenten liggen voor de hand. Neem die medewerker op Schiphol. Kan die werkelijk een succesvolle overgang maken naar een totaal andere functie? En is het voor de werkgever rendabel om daar tijd en geld in te steken?

Door opleiden een aantrekkelijke werkgever

“Absoluut”, zegt Van Houten, “en wel om 2 redenen. Ten eerste geeft de wetgever je een duwtje in de rug. Stel jij hebt geïnvesteerd in Kees’ ontwikkeling door allerlei opleidingen aan te bieden. En stel dat je uiteindelijk toch afscheid moet nemen. Dan valt je transitievergoeding lager uit, want je kunt die opleidingskosten daarvan aftrekken. Bovendien, op het moment dat je in je medewerkers investeert, praten mensen daar over. Dan word jij een aantrekkelijker werkgever. Kees nummer 2, 3 en 4 staan dan al klaar om hem te vervangen. Je kunt mensen tegenwoordig niet binnenhalen met een mededeling als: ‘Ga maar lekker aan de slag en over 40 of 50 jaar spreken we elkaar weer. Dan krijg je een gouden speld of een horloge.’”

Mentaal belastend werk

Het gaat niet alleen over banen die zwaar zijn vanuit fysiek oogpunt. Volgens Van Houten is dat te beperkt. “Mijn baan bij de politie was vooral mentaal zwaar. Veel nachtdiensten en heel veel overwerk. Toen ik 20 was, kon ik dat makkelijk aan. Maar op je 45e wordt zoiets gewoon te belastend. Hetzelfde zie je bijvoorbeeld bij rechters en officieren van justitie. Die doen interessant werk, maar tegenwoordig krijgen ze steeds vaker te maken met bedreiging. Dat houd je maar een beperkte tijd vol.”

Duurzame inzetbaarheid opnemen in de RI&E

De RI&E kan dus helpen om mensen met zware beroepen op tijd een zijpad in te laten slaan. Maar in de praktijk ziet Van Houten duurzame inzetbaarheid nog te weinig terugkomen. “Voor een deel komt dat omdat veel organisaties überhaupt nog geen RI&E hebben. En als die er wel is, dan werken niet alle kerndeskundigen eraan mee. Een veiligheidskundige kijkt traditioneel vooral naar acute risico's. Daarom ligt er een belangrijke rol voor de bedrijfsarts. Voorwaarde is dan wel dat de bedrijfsarts regelmatig de spreekkamer verlaat en kijkt onder welke omstandigheden mensen werken.

Gezond je pensioen halen

Ten slotte stuit je soms ook op weerstand van de medewerkers. Een werkgever die kijkt naar je gezondheid… dat leidt vaak tot wantrouwen. Jammer, want als je geanonimiseerd de risico's in beeld brengt, kun je ervoor zorgen dat mensen gezond hun pensioen halen. Dat lijkt me in de eerste plaats in het belang van die werknemer zelf.”

Peter Passenier

Peter Passenier

Journalist en schrijftrainer

Peter Passenier is voormalig eindredacteur van Vakblad Arbo en inmiddels al jaren freelance journalist en schrijftrainer.

Ongeval in liftput, dood door schuld of vrijspraak? 

Ongeval in liftput, dood door schuld of vrijspraak?

Dood door schuld, dat is het verwijt aan een werkgever na een dodelijk arbeidsongeval in een liftput. De werkgever vindt dat er sprake is van een...

Arbovisie 2040 - de stand van zaken op 10 thema's

Arbovisie 2040 - de stand van zaken op 10 thema's

Hoe staat het met de Arbovisie 2040, een jaar na het eerste SER-advies? De ontwikkelingen van 10 thema's in het laatste halfjaar op een rij. Met de...

Een dodelijk arbeidsongeval als harde les

Een dodelijk arbeidsongeval als harde les

Na een dodelijk arbeidsongeval wordt een werkgever strafrechtelijk veroordeeld voor overtreding van de Arbowet en dood door schuld. Vindt het hof dit...

Het ontwerp van de knoppen 

Het ontwerp van de knoppen

Kijken naar de context van het werk is veelomvattend. Meer oog hebben voor het ontwerp bijvoorbeeld kan interessante inzichten opleveren voor risico-...

Beperk het lijden van scheiden op het werk

Beperk het lijden van scheiden op het werk

Een scheiding heeft een grote invloed op een medewerker, ook op de werkplek. Hoe houd je de schade beperkt voor medewerker én bedrijf? En wat kun je...

Terechte boete na val door plafond?

Terechte boete na val door plafond?

Een werkgever krijgt een boete vanwege een val van een werknemer door het plafond van een sporthal. De werkgever betwist of het arbeidsongeval hem te...

Rechter: oordeel bedrijfsarts gaat boven observaties onderzoeksbureau

Rechter: oordeel bedrijfsarts gaat boven observaties onderzoeksbureau

Een werkgever vermoedt dat een langdurig zieke werkneemster niet arbeidsongeschikt is en ontslaat haar. De rechter keurt het ontslag af, omdat het...

Vakantiewerk door scholieren: dit zijn de regels

Vakantiewerk door scholieren: dit zijn de regels

De schoolexamens zijn voorbij, de zomervakantie breekt aan. Hét moment waarop jongeren op zoek gaan naar een vakantiebaantje.