Het gevaar van CE-markering

Risico is meer dan je op het eerste oog denkt. Carsten Busch verhaalt op humoristische wijze over de zin en onzin van CE-markering en de risico's die dit met zich meebrengt.

Het gevaar van CE-markering

Vijftien jaar geleden verhuisden mijn gezin en ik naar Noorwegen. Als iemand ons vraagt waarom we die grote stap maakten, zijn rust en ruimte twee factoren die we vaak noemen.

Rust en ruimte hangen deels samen. Noorwegen is een van de dunst bevolkte landen van Europa en zolang je er niet voor kiest om in een grotere stad te wonen, is er weinig kans dat de buren op je lip zitten. Het is nog niet zo gek dat we de auto nodig hebben als we een kopje suiker moeten lenen, maar qua ruimte zijn we er wel zo op vooruit gegaan, dat onze tuin net zo groot is als het halve blok waar we vroeger in Nederland woonden.

Zoveel rust en ruimte in de vorm van een enorme tuin is natuurlijk niet zonder risico…

En dan heb ik het niet over de dassen en elanden die zich niets aantrekken van je tuingrens, of de reeën die je groentetuin leegeten. Ik heb het ook niet over het sneeuwscheppen van oktober tot maart - als je van je auto gebruikt wilt maken tenminste. Nee, ik wil het hebben over risico’s waar je ook in Nederland mee te maken kunt hebben. Alleen is de kans op blootstelling wellicht wat minder. Overigens een niet onbelangrijk element als we het over risico hebben.

De onzin van CE-markering als risicobeheerser

Dezer dagen moet onze tuin winterklaar worden gemaakt. Een onderdeel hiervan is het bijknippen en snoeien van de diverse heggen en struiken. Niet bepaald mijn meest favoriete tijdverdrijf. Onder andere omdat het er een paar jaar geleden eens bijna voor zorgde dat ik mijn knie brak. Dat was een pijnlijke ervaring waar ik het een en ander van heb geleerd. Sindsdien heb ik stukken meer respect voor werken op hoogte. Echter, mijn afkeer komt met name vanwege de hulpmiddelen, met op nummer één de elektrische heggenschaar.

Een elektrische heggenschaar heeft natuurlijk een CE-markering. Logisch, want anders kun je het apparaat niet kopen. Ja, dat geldt ook voor een niet-EU-land als Noorwegen. Ze zijn hier gek op regels en lopen meestal voorop met de implementatie van alles wat uit Brussel komt. Maar dat even terzijde. Behalve dat de CE-markering een voorwaarde is om geld te verdienen, is het volgen van de richtlijnen in theorie ook een manier om risico’s te beheersen.

Als veiligheidsprofessionals denken we graag dat het dan gaat om wat sommigen ‘veiligheidsrisico’s’ noemen (een verschrikkelijke term, maar die discussie laten we even rusten). En dat is ook wel zo, maar slechts beperkt. Wat een CE-markering doet, is namelijk enkel een ondergrens stellen. De norm geeft het minimumniveau aan waaraan het apparaat moet voldoen. Wat betreft CE-markering is het risico op belemmering van de vrije handel een belangrijker risico dan dat ik in mijn voet zaag, bij wijze van spreken.

Een fabrikant kán een apparaat natuurlijk altijd veiliger maken dan de norm, maar meestal betekent dat ook dat het ding duurder wordt. En een fabrikant wil het risico van lage omzet en faillissement uiteraard graag voorkomen.

Daarnaast is er nog een ander risico waar fabrikanten zich (onder andere in het kader van de CE-markering) tegen willen beschermen: aansprakelijkheid. Dat heeft vaak rechtstreekse gevolgen op hoe het product er uit gaat zien.

Aansprakelijkheid staat veiligheid in de weg

Door alle verschillende risico’s, die allemaal met verschillende, tegenstrijdige doelstellingen te maken hebben, wordt een deel van de risico’s op mij als gebruiker afgeschoven. Een fabrikant reduceert zijn eigen risico’s, maar ik zit met de spreekwoordelijke gebakken peren.

Neem bijvoorbeeld de stroomkabel.

Uit de risicobeoordeling die de fabrikant moet maken in kader van de CE-markering is waarschijnlijk gebleken dat een lange stroomdraad risico’s oplevert. Bijvoorbeeld dat een lange draad tussen de schaar kan komen terwijl je bezig bent. Met alle mogelijke gevolgen van dien, zoals kortsluiting of elektrocutie. Dus wat doet de fabrikant? De draad aan het apparaat wordt dusdanig kort gemaakt dat het fysiek onmogelijk is om die met de schaar te raken.

Dat betekent natuurlijk dat ik een verlengsnoer nodig heb, wat ik evengoed kan raken. Het risico op kortsluiting of elektrocutie is dus niet verminderd, althans niet voor mij als gebruiker, maar de fabrikant is het dat risico nu kwijt. Het kleine voordeel voor mij is overigens dat als ik de draad beschadig, ik alleen het verlengsnoer hoef te vervangen (ik ben inmiddels aan de derde toe), niet de hele heggenschaar.

Onnodige risico's?

En dan loop ik als gebruiker nog enkele risico’s. Om het risico op doorknippen zoveel mogelijk te beperken, kun je de draad vaak het best over je schouder hangen. Maar dat voel je dan ’s avonds wel in je rug en allerlei zelden gebruikte spieren. Een risico op lichamelijke klachten dus.

Wat ik als gebruiker nóg vervelender vind, is het risico op een niet-werkend eindproduct. Want je snapt wel dat de aansluiting tussen heggenschaar en verlengsnoer niet de stevigste is. Zodra het contact ook maar een beetje belast wordt (je moet de draad achter je aan trekken, je blijft hangen achter een tak) floept de stekker eruit, stopt het werk, moet er weer geprutst worden en kun je even verder.

Dat betekent dus dat ik als gebruiker handige trucjes moet verzinnen om de boel vast te zetten, met behulp van elastiek, plakband, of iets dergelijks. Dat is wat we binnen human factors (ergonomie) dus met ‘user-finished-design’ bedoelen. De ontwerper doet zijn deel, maar als gebruiker moet je er vaak nog iets aan toevoegen om het écht te laten werken.

Wat leren we hieruit?

  • Risico is meer dan je op het eerste oog denkt.
  • Risico is niet hetzelfde voor iedereen.
  • Risicobeheersing en -vermindering is vaak eerder een schuifspelletje dan dat het risico daadwerkelijk uit het systeem verdwijnt.
  • Het is dus belangrijk om niet te beperkt te kijken.

En ik? Ik vraag me soms af of elektrische hulpmiddelen wel altijd makkelijker zijn. Om eerlijk te zijn, vaak gebruik ik gewoon de ouderwetse knipschaar. Het duurt misschien iets langer, maar het is minder gedoe, ik heb een soort fitnesssessie en het is nog veiliger ook.

Carsten Busch

Carsten Busch

Safety Mythologist

Carsten Busch woont en werkt in Noorwegen en is onder andere verbonden aan de universiteit in Lund, auteur van de boeken Risicoreflectie, The First Rule Of Safety Culture en Veiligheidsfabels 1-2-3. Ook is hij eigenaar van mindtherisk.com en actief binnen diverse vakforums.

Arbo Actueel - nummer 14 2023

Arbo Actueel - nummer 14 2023

Arbo Actueel, nummer 14 (2023) is verschenen, met actuele berichtgeving over arbeidsomstandigheden en veiligheid.

Vakblad Arbo - Nummer 5 - 2023

Vakblad Arbo - Nummer 5 - 2023

Vakblad Arbo nummer 5 (2023) is verschenen. Thema van dit nummer is Trends in arbo, wat brengt 2024 ons?

Arbo Actueel - nummer 13 2023

Arbo Actueel - nummer 13 2023

Arbo Actueel, nummer 13 (2023) is verschenen, met actuele berichtgeving over arbeidsomstandigheden en veiligheid.

Trends in arbo voor arbeids- en organisatiedeskundigen in 2024

Trends in arbo voor arbeids- en organisatiedeskundigen in 2024

Wat zijn trends en ontwikkelingen die volgend jaar hun stempel kunnen drukken op het werk van de arbeids- en organisatiedeskundige? BA&O-voorzitter...

Deze 3 vragen stel je bij het kiezen van een BHV-trainer

Deze 3 vragen stel je bij het kiezen van een BHV-trainer

Hoe kies je als werkgever een BHV-trainer? Zoek op Google, en de aanbieders verdringen zich tot ver beneden je beeldscherm. Toch kun je een rationele...

Kritisch kijken en meer discussiëren 

Kritisch kijken en meer discussiëren

Veiligheidskundigen nemen preventiemaatregelen voor veiliger werken te snel voor waar of nuttig aan. Zij moeten leren om kritischer te kijken naar...

Vallen van lage hoogte groot risico

Vallen van lage hoogte groot risico

Vallen van hoogte is nog altijd één van de belangrijkste oorzaken van ongevallen in de bouw. Maar vergis je niet, het grootste valgevaar zit niet op...

Vooral jonge werknemers ervaren gemak van nieuwe technologie

Vooral jonge werknemers ervaren gemak van nieuwe technologie

Bijna de helft van alle werknemers die werken met nieuwe technologie vindt dat hun werk daardoor gemakkelijker wordt. Vooral jonge werknemers ervaren...